«اق بۇلاقتان سۋ العان، اق شۋاققا قۋانعان-اي. عاشىق قىلعان قارا كوز، ەندى ەسەن بول – اي». قوڭىر كۇزدىڭ قوڭىر كەشىندە «قوڭىر» توبىنىڭ وسى ءانىن تىڭداعانىم ەسىمدە. قانشا تىڭداعانىم بەلگىسىز، تەك مەنىڭ جۇرەگىمنىڭ جەتىگەنى شەرتىلگەن ەدى. قازاق قوڭىردى سۇيە بىلگەن حالىق. ءوزىنىڭ ۇناتقان نارسەلەرىن قوڭىرعا بالايدى. قۇلاقتان كىرىپ بويدى الار اسەم ءاندى قوڭىر اۋەن دەسە، جاس ءسابيدى قوڭىر قوزىم، قويداي قوڭىرىم دەپ ەركەلەتىپ جاتادى. ''قوڭىر'' دەگەن اتاۋ قازاق بالاسى ءۇشىن تۇسىنۋگە تىپتەن وڭاي. ول قازاق ۇعىمىندا تەك رەڭدى عانا بىلدىرمەيدى، كەرىسىنشە ادامنىڭ مىنەز-قۇلقىن، نيەتىن دە ايگىلەيدى. اسىرەقىزىل دا ەمەس، شاڭقان اق تا ەمەس، مايدالىق پەن جۇمساقتىلىقتى كورسەتەدى. سوندىقتان دا بۇل توپتىڭ اتىنان ادەمىلىكتى، سۇيكىمدىلىكتى سەزۋگە بولادى. اتىنا زاتى ساي وسى توپتىڭ اتى قالاي قويىلعانى مەنى قاتتى قىزىقتىرادى. انشىلەرى دە زەرگەردىڭ قۇيعان زاتىنداي ءدال جولىققان. ۇندەرى دە سىلدىراپ كەلىپ قۇيىلعان وڭشەڭ بۇلاق.

وشكىندەپ قالعان ءومىردى جالعاپ، وتكەنمەن قايتا قاۋىشتىرىپ، جۇلدىزداي جارىق شاشتىڭىزدار قازاق ءان الەمىنە. اۋەنى شۋىلعا، ورتاسى داڭعازاعا اينالىپ كەتكەن بۇگىنگى كۇندەرى سىزدەر سەكىلدى قازاقي بوياۋى قانىق ءان ايتاتىنداردىڭ ورتاعا كەلۋى ادامنىڭ سارايىن اشىپ، تىنىسىن كەڭەيتەدى. قازاق ەستراداسىنىڭ بۇل كۇندەرى قالاي بەت الىپ بارا جاتقانى بارىمىزگە بەلگىلى جايت. ال سىزدەر ەسترادا ءنارىن باتىستان ەمەس قازاق دالاسىنان، قازاقتىڭ عاسىرلىق حالىق اندەرىنەن ىزدەدىڭىزدەر، بۇل «قوڭىر» توبىنىڭ ۇتقان جەرى. بەينە قايتا ورالعان جىل قۇستارىندايسىزدار. التى قىردان اينالىپ كەلىپ، قۇلاقتان كىرەر جاعىمدى ءۇن مەن اسەم اۋەن قان تامىرىمدى ارالاي كەلىپ، جۇرەگىمە نۇر بوپ قۇيىلىپ جاتادى. قىرى مەن سىرى مول قۇندىلىقتارىڭىز ءارقاشان مەنىڭ الدىمدا بوگەنايى بولەكشە سەزىلەدى. سىزدەرگە دەگەن قۇرمەتىمنىڭ ءبىر سەبەبىن ەتنيكالىق مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ اسەرى دەپ بىلەم. ولاي بولاتىنى، سىزدەر دومبىرا، شەرتەر، ساز سىرناي، شاڭ قوبىز سەكىلدى ۇلتتىق اسپاپتاردان ۇتىمدى پايدالاناسىزدار. قازىرگى كۇندە ۇمىت بولا باستاعان حالىقتىق اسپاپ، سونىڭ ىشىندە ەڭ العاشقى نۇسقالارىن قايتا اكەلگەندەرىڭىز ءۇشىن قۋانىشتىمىن. ءارى سىزدەردىڭ قوڭىر ۇندەرىڭىزگە تەربەلىپ تىرلىك ەتىپ جاتقان قازاقستان حالقى باقىتتى دەپ ويلايمىن. وسى شاقتا سىزدەردىڭ ساحناداعى بەينەلەۋ ادىستەرىڭىزدىڭ ءوزى مەنى قاتتى ويلاندىرادى. كيىمنىڭ سايكەستىلىگى، وزگەرمەيتىن ورىن ءتارتىبى، مۋزىكا اسپاپتارىن ورىندى قولدانۋ، دىبىستى قۇبىلتۋ، وزگەشە بوياۋ بەرۋ دەگەندەردىڭ بارلىعى دا ماعان وتە ۇنايدى. اسىرەسە «قارا كوز قالقا»، «قوڭىر قاز» اندەرىڭىز اتىمەن دە، زاتىمەن دە تىڭداعاننىڭ جانىن تەبىرەنتەدى. ورىنداۋشىسىن تاپپاعان ءان سۇيگەننىنە قوسىلا الماعان قىزدىڭ كۇنىن كەشەرى شىندىق. تۇرسىنجان شاپايدىڭ اندەرىنىڭ باعىنىڭ اشىلۋىدا ورىنداۋشىسىن تاپقاندىلىعى. ءيىرىمى تەرەڭ، قاتپارى مول بۇل اندەردى جاڭاشا سيپاتتا حالقپەن قاۋىشتىردىڭىزدار. بۇل عانا ەمەس، «ۋگاي-ارمان»، «دۇنيە» اتتى اندەردى ورىنداۋلارىڭىزبەن دە حالىق سىزدەردى جوعارى باعالايدى. ءوز ىشىمنەن ىڭىلداي كەتسەم اۋىزىما تۇسەرى «قوڭىردىڭ» قوڭىر اندەرى. «سەن قايداعى ەي، قالقا، مەن قايداعى، ب ا ق جۇلدىزىم جانسا ەكەن ماڭدايداعى. قاتار ۇشساق قالىقتاپ قوڭىر قازىم، ساعان ايتپاي كىمگە ايتام كوڭىل نازىن» ماحاببات، سۇيىسپەنشىلىك، ناز، قۇمارلىق، قۇشتارلىق، ءبار – ءبارى وسى انمەن جەتىپ تۇرعانداي. قانداي رياسىزدىق. وسى قايىرمانى قايتالاعاندارىڭىزدا، ادام وتكەن كۇندەرمەن دە، كەلەر بولاشاقپەن دە ءبىر سىرلاسىپ قايتقانداي كۇي كەشەدى. ءومىر تۋرالى ويلانادى. سونداي تابيعي، سونداي مۇڭلى. وعان قوسا تازا ۇلتتىق ۇننەن اجىراماي ءار كوڭىلدىڭ اجارىن اشىپ، ءار تاڭدايدىڭ سۋساعانىن باسارلىقتاي قوڭىر ۇنمەن جەتكىزۋ سىزدەردىڭ عانا قولدارىڭىزدان كەلەتىندەي سەزىلەدى ماعان.

مەنىڭشە تىڭدارمانىن سۇيىندىرەر تۇستار بۇل عانا ەمەس، حالىق اندەرىن تاڭداپ ايتۋدا دا ايتا قالسىن ماراپاتتارعا يەسىزدەر دەپ ايتۋىما ابدەن بولادى. جاي تىڭداپ وتىرىپ عانا تۇرمىستىق اتاۋلاردى، ۇمىتىلىپ بارا جاتقان سوزدەردىڭ جۇرەگىڭە جىلى ءتيىپ، قايتالانىپ جاتقانىن سەزەسىڭ. سوندىقتان دا كوڭىلدەن وڭاي جول تاباتىن شىعار. سول ءۇشىن سىزدەر تەك ءان سالىپ عانا جۇرگەن جوقسىزدار، قايتا ۇلتتىق تازا اۋەندى، رۋحاني بايلىقتى تاراتىپ تا جۇرسىزدەر دەپ ايتقىم كەلەدى. بۇنى قالاي دالەلدەي الامىن، ارينە مىسالى كوپ. ياعىني، «اق بۇلاقتان سۋ العان، اق شۋاققا قۋانعان»، «قيماي كەتىپ بارامىن، قارا كوزىم قالدى دەپ» كەلەتىن ءان اۋەنى قانداي ادەمى كورنىستى ەلەستەتەدى؟! (ءانى مەن ءسوزى تۇرسىنجان شاپاي) بۇلاققا كەلىپ سۋ الىپ وتىرعان سۇلۋ قىز، ول سونداي كوڭىلدى. ءدال وسى سۋرەتتى كورىپ وتىرعانداي سەزىمگە كەنەلەمىز. ۇلتتىق سارىن دەگەن وسىدان ارتىق بولماس مۋزىكا الەمىندە. مىنە، بۇل جەتكىزۋشىنىڭ قۇدىرەتى. دەمەك، بۇل ايتۋلى «قوڭىر» توبىنىڭ تابىسى سانالماق. بۇل جاعىن تالعامپاز حالىق تارازىلاپ ۇلگىرەدى جانە قۋانا قابىلدايدى دەپ ايتسام ارتىق بولماس؟! «قوڭىر» توبىنىڭ قاي ءانىن تىڭداسامدا ەرەكشە تولقيمىن، وندا ويناقىلىق تا، نازدى تاكاپپارلىق تا، سابىرلى سالماقتىلىق تا بار، مۋزىكاسى بولسىن، ءانى بولسىن مەنى جالت قاراتار جاڭالىعى وتە كوپ. ساحىنادا «قوڭىر» توبى انشىلەرىنىڭ دارالىق قاسيەتتەرى مەن ۇيىسقىشتىق قۋاتى قاتار كورىلىپ جاتادى. ولاي دەيتىنىم، كەيدە ءانشى توپتاردىڭ ساحنادا بىرەۋى ءان ايتىپ جاتقاندا ەكىنشىسى نە ىستەپ تۇرعانىن بىلمەي قالاتىن نەمەسە، يا ويناقتاپ ءوز الدىنا كەتەتىن، يا ءبىر ورىندا سولداتتاي قاتىپ تۇرىپ قالاتىنىن كوپ كورەمىز. ال «قوڭىردا» سول ءبىر قالىپتى ىرعاق، ءريتىم ادەمى تەربەلىس ساقتاپ، وعان قوسا ءبىرى ايتقاندا ەكىنشىسى وعان دىبىستىق بوياۋ قوسىپ ءاننىڭ اجارىن ءتىپتى دە اشا تۇسەدى. وعان قوسا اندە مۋزىكالىق اسپاپتى تەك جىگىتتەر جاعى مەڭگەرەدى. مارحابات مىقتىبەكوۆ اعامىزدى ايتساق دومبىرا، شەرتەر سياقتى قوس سازىمەن قوسا ساز سىرنايدى دا الىپ جۇرەدى، جانە ولاردى قاتار قولدانىپ ءان ورىنداعاندا ەشقانداي شارشاعاندىق، قينالعاندىق بىلىنبەيدى. باۋىرجان اعامىز بولسا كوبىندە ءاندى ءبىرىنشى بولىپ باستايدى، ءارى سونداي ءبىر قالىپتى بەينەدە قوڭىر ءۇنىن اۋەلەتەدى، وسىلايشا ورتالارىنداعى ايەل زاتى جازيرا قوشانوۆاعا ادەمى ءبىر ەركىندىك، قولايلىلىق تۋدىرىپ وتىرادى. سوعان ساي جازيرا دا سونداي ەركە، سونداي كەربەز تۇردە اسەم ءۇنىن قۇبىلتادى. بۇدان اق ول كىسىلەردىڭ قىز بالاعا دەگەن قۇرمەتىن، ەركەلەتۋشىلىك سەزىمىن كورۋ قيىن ەمەس ارينە. دەمەك، «قوڭىر» توبىنىڭ ءانى دە سۇلۋ، جانى دا سۇلۋ. قاتپارى قالىڭ، تامىرى تەرەڭ. كۇيكى تىرلىكتىڭ كۇيبەڭىنە ءتۇسىپ، شارشاعان شاقتارىمدا وسى اندەردى تىڭداپ جانىما قۋات، ويىما شابىت الامىن. اياۋلى «قوڭىر» توبى انشىلەرى، سىزدەردى ەكراننان عانا ەمەس، كوز الدىمدا كورگىم كەلەدى. جاڭا اندەرىڭىزبەن، اسەم ۇندەرىڭىزدەن سۋسىنداعىم كەلەدى. قوڭىر دەگەن وسى سيپاتتارىڭىز ماڭگى وشپەسىن. ەسىمدەرىڭىز بار قازاققا ماقتانىش، ەسترادا الەمىنە ونەگە بولىپ قالسىن دەگىم كەلەدى. جاڭا شابىت، تارتىمدى تابىس تىلەيمىن سىزدەرگە! اندەرىمەن حالىقتىڭ جۇرەگىنەن ورىن العان «قوڭىر» توبى مەنىڭ سىزدەردى كورگىم كەلەدى! ريزا ىسقاق قىزى