يپوتەكالىق مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا تۇرعىن ۇيلەر شىنىمەن قولجەتىمدى مە، ءارى ونداي باعدارلامالاردى نارىققا، بانك جۇيەسىنە اسەرى قانداي؟ جاڭادان ەنگىزىلگەن «7-20-25» باعدارلاماسى قالاي جۇزەگە اسىر وتىر؟ جانە ونىڭ باسقا باعدارلامالاردان قانداي ايىرماشىلىعى بار؟
ادامداردىڭ «ءوزىمنىڭ جەكە پاتەرىم بولسا، ونىڭ اقشاسىن تولەي الاتىن مۇمكىندىگىم بولسا» دەگەن ارماندارىن مەملەكەتتىك باعدارلاما جۇزەگە اسىرا الۋى ءتيىس.
بۇگىنگە دەيىن ەنگىزىلىپ جاتقان باعدارلامالاردىڭ ءبارى دەرلىك حالقى ءۇشىن. الايدا ولار حالىققا ءتيىمدى بولىپ جاتىر ما؟ ونداي باعدارلامالار پاتەر باعاسىنا، نارىققا قالاي اسەر ەتىپ جاتىر؟ جاۋاپ ىزدەپ كوردىك.
تۇرعىن ۇيلەردىڭ باعالارى جايىندا...
الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارى ءبىر جاعىنان مەملەكەتتىك حالىققا دەگەن قامقورلىعى سەكىلدى كورىنەدى، الايدا قولدانىستاعى بانك پەن نارىقتىق جۇيەلەر حالىقتى قولجەتىمدى يپوتەكالىق نەسيەمەن قامتاماسىز ەتە المايدى. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى، نارىق مەملەكەت مەنشىگىنە وتەدى.
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» باعدارلاماسى 2017 جىلعى 5 پايىزدىق مولشەرمەن بارلىق يپوتەكالىق نەسيەنىڭ 70-80 پايىزىن قامتاماسىز ەتتى. «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى (10 پايىزدىق مولشەر) «ايماقتاردى دامىتۋ»، «قولجەتىمدى باسپانا – 2020» جانە «2012-2020 جىلدارعا ارنالعان مونوقالالاردى دامىتۋ» باعدارلامالارىن وزىنە قوسىپ الدى.
«بۇگىنگى كۇنى يپوتەكالىق سەگمەنتتە نارىق تولىعىمەن مەملەكەتتىك ساياسات، مەملەكەتتىك ينۆەستيسيالار ارقىلى انىقتالادى»، - دەدى تالاپ قولدانبالى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى، ەكونوميست راحىم وشاقبايەۆ.
يپوتەكالىق باعدارلامالار تۇرعىن ءۇي نارىعىندا سۇرانىسقا يە بولۋى مۇمكىن، وسىعان وراي زاڭدى تۇرعىدا شارشى مەترى وسكەن سايىن باعا دا وسەدى. قۇرىلىس كومپانيالارى يپوتەكا نەعۇرلىم قولجەتىمدى بولعان سايىن، باعانىڭ دا جوعارى بولعانىن دۇرىس دەپ سانايدى.
اعىمداعى جىلدىڭ ناۋرىزىندا پرەزيدەنت «7-20-25» باعدارلاماسىنىڭ ىسكە قوسىلاتىنىن مالىمدەدى. ەلباسى مالىمدەمەسىنەن كەيىن ءۇي باعالارى ورتاشا ەسەپپەن 1 پايىزعا ءوستى. الايدا، تولقۋ دەرەۋ توقتاتىلىپ، كەلەسى ايدا-اق باعا بۇرىنعى ادەتتەگى كورسەتكىشىنە قايتا كەلدى.
BI Group توبى «7-20-25» باعدارلاماسىنىڭ ودان ءارى دامۋى باستاپقى تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى باعالاردىڭ وسۋىنە سەبەپ بولۋى مۇمكىن.
«سۇرانىستار جايلى ايتا كەلىپ، ءبىز بۇگىندە جىلجىمايتىن مۇلىك ساتىپ الۋدىڭ قولجەتىمدى ەكەنىن ەسكەرەمىز، ءارى مۇنداي باعدارلامالار يپوتەكالىق نەسيە بويىنشا سوڭعى مولشەرلەمەنى تومەندەتۋى مۇمكىن، بۇدان شىعاتىن قورىتىندى – يپوتەكالىق نارىق جانداناتىن بولادى. قازاقستاندا 2017 جىلدىڭ اياعىندا جەكە مۇلىك نارىعى توقتاپ، ويانۋ ءساتى تاياعان ەدى. تۇرعىن ءۇي سالاسى، ەكونوميكانىڭ ءوسۋى اياسىندا قابىلدانىپ جاتقان باعدارلامالاردى ەسكەرسەك، مۇلىك نارىعىنداعى باعالاردىڭ كوتەرىلۋىنەن حابار بەرەدى».
يمپورتتىڭ ءوسۋى اسەرىنەن نارىقتاعى قۇرىلىس ماتەريالداردىڭ دا باعاسى ۇشاتىن بولادى. ال تۇرعىن ۇيلەردىڭ باعالارى قۇرىلىس ماتەريالدارىنا دا اسەر ەتەدى. BI Grpup-تىڭ مالىمەتىنە سايكەس، 2017 جىلى بەلگىلى ءبىر ارماتۋرا 170 مىڭ تەڭگە تۇرسا، بيىل 215 مىڭ تەڭگەگە كوتەرىلگەن. ياعني 25 پايىزعا قىمباتتادى.
«ونىمدەردىڭ باسىم بولىگى ەۋروپادان كەلگەن، كەيبىرى ازيالىق ەلدەردەن. ءبارىن دوللار مەن ەۋروعا ساتىپ الامىز»، - دەدى BI Development دامۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەرسىن سالىمبەتوۆ.
قولايلى پاتەرلەر جوق
«7-20-25» باعدارلاماسىنىڭ تالاپتارىنا لايىقتى قولايلى پاتەرلەر تىم از. ماسەلەن، Bazis-A كومپانياسى «7-20-25» باعدارلاماسى اياسىندا تەك الماتىداعى «المالى» جانە Millenium Park تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى جانە استاناداعى «اق ديدار» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ پاتەرلەرىن عانا ۇسىنادى.
استاناداعى BI Group كومپانياسىنىڭ مالىمەتىنشە، باستاپقى نارىقتاعى تۇرعىن ۇيلەردىڭ 15 پايىزى باعدارلاما تالاپتارىنا سايكەس كەلەدى. ءارى اتالمىش كومپانيا تالاپتارعا سايكەس پاتەرلەردىڭ تەك «كامال» تۇرعىن ءۇي كەشەنىندە ەكەنىن ايتتى. الماتىدا BI Group ۇسىنعان تالاپقا سايكەس پاتەرلەر ازىرگە جوق.
باعدارلاماعا سايكەس، مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ تالاپتارىنا سايكەس، پاتەرلەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن ەسكەرسەك، قۇرىلىس كومپانيالارى قۇرىلىس بارىسىنداعى سۋبسيديالاۋدى ءجون دەپ سانايدى.
«ءيا، شىن مانىندە، ءبىزدىڭ مالىمەتتەرگە سايكەس، باعدارلاما تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتىن ۇسىنىستار از. دەمەك، ساتىپ الۋشىلار ءۇشىن تاڭداۋ از، ال ساتىپ الماق بولعان نىسانداردىڭ باعالارى جوعارى بولۋى ابدەن مۇمكىن. سول سەبەپتى ءبىز قازاقستاندىق قۇرىلىس كومپانيالارى قاۋىمداستىعىنىڭ سۋبسيديالاۋ جايلى باستاماسىن قولدايمىز. بۇل نەگىزدە تۇرعىندار ءۇشىن تاڭداۋ اياسى كەڭەيەدى، ءارى ساپالى پاتەردىڭ باعاسى ورتا ەسەپپەن 20 پايىزعا ارزاندايدى»، - دەدى «Build investment city» ج ش س دامۋ باسقارماسىنىڭ ساراپشىسى عاليا وماروۆا.
«باسپانا حيت» باعدارلاماسى ەكىنشى نارىقتاعى پاتەرلەردى ساتىپ الۋ مۇمكىندىگىن ۇسىنىپ وتىر. ءارى جوعارى پايىزبەن. جاڭا يپوتەكالىق ۇسىنىس ەكىنشى نارىقتاعى باعاعا اسەر ەتە مە، بۇل جاعى مامىلەلەر سانىنا بايلانىستى بولماق.
«ەگەر «باسپانا حيت» مامىلەلەر مەن كەلىسىمدەردىڭ سانىن كوبەيتۋ ءۇشىن نارىق جاعدايىن وزگەرتكەنىمەن پاتەرلەردىڭ ءوتۋى ساتۋشىلارعا تىكەلەي بايلانىستى»، - «باسپانا» يپوتەكالىق كومپانيا» اق سىرتقى بايلانىستار ءبولىمى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايبار ولجايەۆ. ايتۋىنشا، ەكىنشى نارىقتاعى پروسەسس بىرىنشىسىنە قاراعاندا الدەقايدا جىلدام ورىندالىپ جاتىر.
تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارى اراسىنداعى ايىرماشىلىق قانداي؟
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنا سايكەس، مىناداي قىزىقتى دەرەك بار. باعدارلاما بويىنشا، يپوتەكانى 10 پايىزدىق مولشەرلەمەمەن بەرۋ كوزدەلگەن. ينۆەستيسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى ءساۋىر ايىندا «نۇرلى جەر» جانە «7-20-25» باعدارلامالارى تۋرالى مالىمدەمە جاساعان. ايتۋىنشا، «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى جۇمىسىن جالعاستىرادى. ەكەۋى بىر-بىرىنە كەدەرگى جاسامايدى. سول 10 پايىز قالادى. الايدا «7-20-25» باعدارلاماسىمەن قاتار جۇرەتىن بولادى»، - دەگەن ەدى مينيستر.
ال ەلىمىزدەگى ەڭ تومەنگى مولشەرلەمە – 5 پايىزدى ۇسىنىپ وتىرعان باعدارلاما «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى». الايدا باعدارلامانىڭ وزىنە ءتان تالاپتارى بار: ازامات سول بانكتىڭ سالىمشىسى بولۋى ءتيىس، قارجىنى ءۇش جىل بويى جيناۋى ءتيىس.
الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىن جاساۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ مەملەكەت ەكى يپوتەكالىق نەسيە مودەلىن – نەمىس جانە امەريكالىق مودەلدەردى پايدالانادى.
گەرمانيانىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنسەك، ول ەلدىڭ تۇرعىندارى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىن پايدالانادى. ونداعى قۇرىلىس جيناق بانكتەرى نارىقتىق مولشەرلەمەدەن تومەن نەسيە بەرەدى.
