ەلىمىزدە قازالى ۇيگە بارىپ جوقتاۋ ايتىپ، بەيتانىس ادامنىڭ ولىمىنە قابىرعاسى قايىسارداي بولىپ جىر ارنايتىن جالدامالى قىزمەتتىڭ ءتۇرى پايدا بولعان. باعاسى 20 مىڭ تەڭگەدەن باستاپ، مارقۇمنىڭ اتاق-ابىروي مەن قىزمەتى قانداي بولعانىنا بايلانىستى كوتەرىلە بەرەدى. 

بۇل ءداستۇردىڭ جاڭعىرۋى ما الدە الاياقتاردىڭ اقشا جاساۋ ءۇشىن ويلاپ تاپقان جاڭا ءتاسىلى مە؟ بۇل تۋرالى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى ەۋرازيا ءبىرىنشى ارناسىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنىپ حابارلايدى.

مويىنداڭىزشى؟ جوقتاۋدى قاشان ەستىدىڭىز؟ جو-جوق، زارلاۋدى ەمەس. قايعىنى وسىلاي ولەڭمەن ورگەندى، قاشان كوردىڭىز؟ ەسىڭىزدە جوق. قالاعا كەلگەلى، جوقتاۋىڭ نە، بۇل قازاق  كوڭىل ايتۋ، كوڭىلقوس، كوڭىلشاي دەيتىن ءداستۇردىڭ «رەسەپتەرىن» جوعالتىپ الدى ەمەس پە؟!

«ءداستۇردى قالا ءومىرى جۇتىپ قويادى. ءداستۇر فارسقا اينالادى. ءداستۇر  بەلگىلى ءبىر شوۋدىڭ ءبىر اتريبۋتيكاسىنا اينالادى»، - دەيدى ەتنوگراف سەرىك ەرعالي.

ءداستۇر فارسقا اينالدى دەگەنى راس. قازىرگى كەلىندەر جوقتاۋ ايتا المايدى. ايت دەسەڭ،  "قويشى" دەپ ۇيالعاندارىن دا كوردىك. ايەلدى قويشى، ەر ازاماتتار دا "ۇيالامىز، قازالى ۇيگە باۋىىرىىىمداپ جوقتاپ بارۋعا قىسىلىپ، ۇلكەن ادامدار كەلسىن" دەپ... تالايىمىز كوشە باسىندا تىعىلىپ، تۇردىق قوي؟! ءوز داستۇرىمىزدەن ءوزىمىز ۇيالاتىن بوپ العانبىز. سەبەبى، سالتىمىز شىنايى ەمەس. سكەچ سياقتى كورەمىز... سكەچ دەگەننەن شىعادى. سوڭعى ۋاقىتتا، قازالى وتباسىنا جالدانىپ جوقتاۋ ايتۋدى كاسىپكە اينالدىرعاندار شىعىپ جاتىر... اسابا تويدى قويىپ، ولىمگە دە كەلىپتى عوي. 

«ەل سىيلاعان ازاماتتارىمىز ءولىپ جاتىر. سونىڭ ءبارى جوقتاۋسىز كومىپ جاتىرمىز. جوقتاۋدى جاڭعىرتايىق دەگەندە، ارالاپ جوقتاۋ ايتاتىن كەمپىرلەر شىعىپتى. ولاردى اناۋ جەرگە دە اپارادى ەكەن، مىناۋ جەرگە دە اپارادى ەكەن»، - دەپ ايتتى جازۋشى، ەتنوگراف ۇلاربەك نۇرعالىم.

جوقتاۋدىڭ ءسوزىن جازىپ بەرگەندەر بولعان شىعار، ءبىراق بىرەۋ ءۇشىن قايداعى بىرەۋدىڭ جوقتاپ بەرگەنى بولماعان... ابسۋرد بۇل. سوسىن قازانىڭ قايعىسىن باسىنان وتكەرمەگەن، تۋعانى ءولىپ، شىن جۇرەگى اۋىرماعان قايمانا بىرەۋدىڭ جوقتاپ وتىرۋى ءبىر ءارتىستىڭ قويىلىم سەكىلدى جاساندى. ەش اسەرى جوق وندايدىڭ...

«پايعامبارىمىزدىڭ كەزىندە، جالدانىپ جوقتاۋ ايتاتىن ايەلدەر بولعان. ارنايى جالدانادى، كەلىپ ايتىپ بەرەدى. سوندايلاردى كورگەندە، پايعامبارىمىز: مىنالار بىزدەن ەمەس دەپ ايتقان. دەمەك تىيىم سالىنعان»، - دەيدى حازىرەت سۇلتان مەشىتىنىڭ نايب يمامى عازيز احمەت.

باسقاسى باسقا،  توپىراعى سۋىماعان ءولىمدى ونەر قويىلىمىنا اينالدىرىپ جىبەرگەنىن قاي قازاقتان كوردىك؟! بۇل دۇرىس ەمەس! ا، ايتپاقشى. اقىلى جوقتاۋشىلاردى ىزدەدىك.

«قايتقان ۇيگە جالدانىپ جوقتاۋ ايتاتىندى ەستىپ ءجۇرمىز. ءوز باسىم كورگەن جوقپىن»
«اقىلى جوقتاۋ پايدا بولدى،-دەگەن سوزدەردى ەستىپ ءجۇرمىز... ءبىراق ءوز باسىم بىردە ءبىر جەردەن اقىلى جوقتاۋ ايتىپ جۇرگەندى كورگەن جوقپىن».

جالدانىپ جىلاۋ، جوقتاۋ دەگەن وتىرىك. ءتۇرلى سايت-سايتاننىڭ ساپالاعى ەكەن. ءبىراق، جوقتاۋدىڭ جوعالىپ بارا جاتقانى حاق. جوقتاۋدىڭ نە كەرەگى بار،-دەيتىندەرگە ايتار ءۋاج بار... دۇرىس قوي. ولىمگە سابىر قىلۋ كەرەك. سالقىنقاندىلىق جاقسى، ارينە... ءبىراق ونىڭ دا "ءبىراعى" بار... اۋىر ەموسيانى سىرتقا شىعارماسا، كۇيىك-قايعى ىشكە ءتۇسىپ كەتەدى دە، ادامدى كەسەلگە دۋشار ەتەدى... سوڭعى ۋاقىتتا، ولىمنەن كەيىن ءولىمنىڭ كوبەيىپ كەتكەنى دە، سول. 

«ءوزىن ۇڭگي بەرەدى، ۇڭگي بەرەدى. جاس شىقپاي قالادى. شەمەن، شەر بوپ قاتادى. ول اۋرۋ اقىرى ادامنىڭ ءوزىن الىپ قويادى»، - دەيدى ەتنوگراف، جازۋشى ۇلاربەك نۇرعالىم.

قايعىڭدى سىرتقا شىعارماساڭ، ىشتەي تىنىپ، جيناي بەرسەڭ  ول  شەمەن، شەر بوپ قاتادى. ول اقىرى ادامنىڭ ءوزىن الىپ قويادى. قارالى ءۇيدىڭ ايەلدەرىجوقتاۋايتىپ، ەرلەرى داۋىس سالىپ قايعىرعان قازاق بىردەڭە بىلگەن-اۋ، دەيسىڭ وسىندايدا... ايتپاقشى. جوقتاۋ  تەك قايعىڭدى ىشكە ءتۇسىپ كەتپەسىن دەپ، جىلاۋ ارقىلى سىرتقا شىعارۋ عانا ەمەس. جوقتاۋ  كىمنەن ايىرىلىپ وتىرعانىڭدى، بۇ جۇرت قانداي تۇلعاسىن جوعالتقانىن ەستىرتۋ، حابارلاۋدىڭ ءتۇرى. 

«مۇنداعى ءمانى جوقتاۋدىڭ سول قازا بولعان ادامنىڭ ءقادىرىن ۇقتىرۋ، قۇنىن كوتەرۋ. سوسىن ءولىم مەن ءومىردىڭ ءمانىن اشۋ. قازالى ۇيگە كىرىپ شىققاندا، سەن ءومىردىڭ ءمانىن تۇسىنەسىڭ. ۋاعىز»، - دەيدى ەتنوگراف سەرىك ەرعالي.

بىلايشا ايتقاندا، جوقتاۋ دەگەنىڭ  سىرتتان كەلە جاتقان كىسىلەرگە قاي ۇيدە قازا بولعانى، كىمنىڭ قايتىس بولعانىن، قاي جاستاعى ادامنىڭ قايتىس بولعانىن، قانداي جاعدايدا وتكەنىن ءبىلدىرۋدىڭ ادەمى، ادەپتى جولى ەكەن عوي. 

«جوقتاۋدان دا باسقا جوقتايتىن نارسەلەرىمىز بار، قىزىق بولعاندا»، - دەپ ايتادى جازۋشى، ەتنوگراف ۇلاربەك نۇرعالىم.

جوقتاۋعا ءتيىس ءداستۇر تىم كوپ ەكەن عوي، بىزدە. ەڭ اۋەلگىسى، ەستىرتۋدى الايىقشى. جالعىز ۇلىنان ايىرىلعانعا، التىن تاۋىپ الدىڭىز. ءبىر-ۋاق پايدالاندىڭىز، ەندى شىن يەسى كەلسە، نە ىستەيسىز،-دەپ اقيقاتقا كوندىرىپ بارىپ، قازانى ەستىرتەتىن قازاق، ءقازىر  ول ءولدى،-دەپ دۇڭك ەتكىزەدى. تىڭداۋشى رولدە كەلە جاتىر ما؟ جالعىز ءوزى مە، قارامايمىز...

سوسىن، بۇرىنعى قازاق، ءولىم بولسا، كۇللى كورشى-قولاڭ قازالى ۇيدە جۇرەتىن، كوڭىلىن اۋلايتىن. ال ءقازىر، كورىسىپ بولا سالا، قاشامىز. قازالى ءۇي جالعىز قالادى... وي-مۇڭمەن ءمۇجىلىپ جالعىز قالادى. ءجا... ىلدىم-جىلدىم كوڭىل ايتقانىنا دا شۇكىر، بۇ جۇرتتىڭ. بۇل كۇندە نەبىر كوڭىلجاقىن، قايعىڭا ورتاقتاسۋى ءتيىس دەگەن ادامدارىمىز قارعا ادىم جەردە تۇرىپ بەت كورۋگە، جۇزبە ءجۇز كوڭىل ايتۋعا جارامايتىن بوپ الدى ەمەس پە؟ 

«قايعى شىنىمەن بولىسسەڭ ازايادى. قايعى. شىنىمەن ەل كەلىپ، جوقتاۋ ايتىپ، كوڭىل ايتۋى دەگەن ەسىڭدە تۇرادى. ءبىر جاقىنىڭ ومىردەن وتكەندە، كەلمەي قالعان ءبىر جاقىنىڭ ءومىر بويى ەسىڭدە تۇرادى. تويىڭا كەلمەي قالعانى ۇمىتىلىپ كەتەدى. ءبىراق قازاعا كەلمەي قالعانى، ۇمىتىلمايدى. ويتكەنى سەنى باسىپ تۇرعان قايعىنىڭ ءبىر شەتىن كوتەرەتىن، اركىمنىڭ ورنى بار. سول كەزدە كەلىپ كوتەرەدى»، - دەيدى ەتنوگراف، جازۋشى ۇلاربەك نۇرعالىم.

ۇسىنعان: نازەركە لابيحان