ورتالىق ازيادا تەرروريستىك تاۋەكەلدەر تۋرالى ءسوز سوناۋ 90-شى جىلداردىڭ باسىنان بەرى ايتىلىپ كەلگەنىمەن سوڭعى 5-6 جىلدىڭ توڭىرەگىندە بۇعان الەمدىك ماسشتابتا نازار اۋدارىلا باستاعانى بەلگىلى. ەكستريميزمنىڭ تەكتەرى جالعىز قىلمىستىق توپتاردىڭ عانا ەمەس، بيلىكتىڭ دە باقىلاۋىندا (قول استىندا) بولاتىنىن كورشى قىرعىزستاننان ايقىن كورۋگە بولادى. ال قازاقستان شە؟ ساياساتكەر  دوسىم  ساتپايەۆتىڭ پىكىرىنشە،  تەرروريزم مەن ەكستريميزم ءقاۋىپى الدا بولاتىن تۋربولەنتتىك كەزەڭدە نەمەسە بيلىكتەگى ترانزيتتەن سوڭ ءورشۋى بەك مۇمكىن.

سونىمەن، قازاقستانداعى تەرروريزمگە ورالاتىن بولساق، كوبىمىزدىڭ كوكەيىمىزدە جۇرگەن سۇراق – بيلىكتىڭ بيىك دالىزىندە جۇرگەندەردىڭ تەرروريستەرمەن بايلانىسى بار ما؟ ولاي ويلاۋعا ءالى ەشكىم شەك قويماعانىن ەسكەرسەك، ابدەن بولاتىن سەكىلدى. سيرياداعى سودىرلاردى جاسىرىن قولداۋشى مەملەكەتتەردىڭ بار ەكەنى بەلگىلى. اسىرەسە، يسلام مەملەكەتى دەپ اتالاتىن جاڭا ءبىر تاجالدى قارۋ-جاراقپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان اقش ەكەندىگى تۋرالى الەمدىكباق-تا ءجيى ايتىلىپ كەلەدى. اقش كونگرەسىنىڭ سەناتورى رەند پول بىلاي دەيدى: «ءبىز يگيل-دى قارۋ-جاراقپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرمىز. ياعني، قولداپ وتىرمىز دەگەن ءسوز. سويتە تۇرا ءبىز الەمدەگى تەرروريستەرمەن كۇرەسۋدەمىز. بۇل پارادوكس قوي،ءيا؟»( https://www.youtube.com/watch؟v=uBLbh2tWdvA).

تەرروريستەردى قولداۋ ءدىني ۇستانىم با، الدە بيزنەس پە؟

ەستەرىڭىزدە بولسا، 2007 جىلدارى قازاقستاندا راديكالدى قۇرىلىم وكىلدەرى قىلمىستىق توپ قۇرۋعا ارەكەتتەنگەن ەدى. سونداعى ماقساتتارى – حالىقتى قاناپ تاپقان قارجىعا ەكستريميستىك توپتارعا قارۋ-جاراق، ىشىپ-جەم ساتىپ الۋ بولعان. مىسالى، 2007 جىلى قاراعاندى وبلىسى قمدب قىزمەتكەرلەرى ءسالافيزم اعىمىنىڭ 4 بىردەي وكىلىنىڭ قىلمىسىن اشكەرەلەگەن. كەيىننەن انىقتالعانداي، ولار لاس جولمەن اقشا تاۋىپ، جيھاد جاساماقشى بولعان. كەيىن اقتوبە وبلىسىندا دا مۇناي تاسىمالدايتىن پويىزداردى توناعان قىلمىسكەرلەردى قۇرىقتاعان. ولار ەرىكتىلەردى اۋعانىستانعا جيھادقا جىبەرۋ ءۇشىن الماتى قالاسىندا قارجى بازاسىن قۇرۋعا ارەكەتتەنگەنى تەرگەۋ بارىسىندا انىقتالعان بولاتىن.

ەڭ قورقىنىشتىسى – قازاقستان تۇرمەلەرىندە ءدىني سەنىمدەرى بۇزىلعانداردىڭ سانى كۇرت ارتىپ كەتكەندىگى. مىسالى، 2010 جىلعى اقتاۋ تۇرمەسىنەن قاشىپ كەتكەن 21 قىلمىسكەر دە ەكستريميستىك توپ مۇشەلەرى بولعان.

راديكالداردىڭ كوبەيۋىنە – مەملەكەتتىك يدەولوگيالىق ۆاكۋۋم، جەمقورلىق پەن ءدىني ءبىلىمنىڭ تايازدىعى سەبەپ بولۋى مۇمكىن دەگەنمەن، ولار ارقىلى پايدانىڭ كوزىن تاۋىپ وتىرعاندار از با؟

العاشىندا 150 قازاقستاندىقتىڭ سيرياعا كەتكەندىگى تۋرالى اقپارات تاراي باستاعاندا جۇرت دۇرلىككەنى راس. قازاقستاندىق ب ا ق بۇلار تۋرالى از جازبادى. كەيىن كەلە جيھادشىلارعا جۇرت تاڭ قالمايتىن بولدى. جەتكەن جەرىمىز وسى بولسا، كىنانىڭ قىل شىلبىرىن كىمگە ارتامىز؟

قازاقستان ءيم-دى جاسىرىن قولداۋشىلاردىڭ ءبىرى ەمەس پە؟

قازىرگى الەمدىك ساياسي كەڭىستىكتە يسلام مەملەكەتىن جاسىرىن قولداۋشى، قارۋ-جاراعىن ساتىپ، پايدا تاۋىپ وتىرعان – اقش بولسا، شىن مانىندە سول اقش پەن اۋىز جالاسا وتىرىپ، سيرياداعى سودىرلارعا قارسى كۇرەس اشىپ وتىرعان تۇركيا. ياعني، ەكى جاقتى ساياساتتى ۇستانىپ وتىرعان اقش-تىڭ بار ويى پايداعا كەنەلىپ قالۋ ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ال ەردوعاننىڭ اعا دوسى نازاربايەۆ نەگە ءۇنسىز؟ نەگە قازاقستاننان اتتانىپ جاتقان جيھادشىلار تۇركيا تەرريتورياسى ارقىلى وتەدى؟ نەگە جيھادشىلاردىڭ جولى كەسىلمەي وتىر؟ سيرياداعى سودىرلاردىڭ 3/1ء-ى رەسەي ازاماتتارى مەن رامزان قادىروۆ  ساربازدارى ەكەنى ەندىگى بارىنە ايان. ال قازاقستاننان اتتانعاندار جيھادشىلار ءبىز بىلەتىننەن الدەقايدا كوپ ەكەنى تۇسىنىكتى. دەسە دە، قازاقستانعا ودان پايدا نە؟  وسىلاردى ەسكەرە كەلە، قازاقستان ۇكىمەتى سيريانى جاسىرىن قولداۋشىلاردىڭ ءبىرى ەمەس پە دەگەن كۇدىكتى  وي تۋادى.

نۇرگەلدى ءابدىعاني ۇلى