ارحەولوگتار ححI عاسىردا جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن تاريحى تىلسىم كوپتەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرە الادى. مۇنداي پىكىردى National Geographic جۋرنالىنا بەرگەن سۇحباتىندا بەلگىلى امەريكالىق ارحەولوگ فرەدريك حيبەرت ايتقان.  بۇل تۋرالى «قامشى» پورتالى قازاقپاراتقا سىلتەمە جاسايدى.

«وپتيكالىق دياپازونداعى قاشىقتىقتى ولشەيتىن قۇرىلعى ارحەولوگتارعا عىلىمعا بەلگىسىز گوندۋراس جانە بەليز سىندى كونە ەلدى مەكەندەردى تابۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، - دەپ سانايدى ول. گەورادارلاردى قولدانۋ ارقىلى جەردى قازباي-اق وتكەن عاسىرلارداعى ەسكەرتكىشتەردى ىزدەۋگە بولادى. وسى جوبا اياسىندا شىڭعىسحاننىڭ ءقابىرى ىزدەستىرىلىپ جاتقانىن ايتقان.

«ازىرگە ونى تاپقان جوقپىز. الايدا ۇزدىكسىز جۇرگىزىلىلەتىن جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسى  شىڭعىسحان نەمەسە الەكساندر ماكەدونسكييدىڭ مازارىن تابۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»،- دەيدى ارحەولوگ.

ارحەولوگتار سيانعا جاقىن جەردە العاشقى جۇڭگو يمپەراتورى سين ءشيحۋانديدىڭ (ب.ز.د. 259 ج. - ب.ز.د. 210 ج.) مولاسى قاي جەردە ورنالاسقانىن بىلەدى. الايدا ونى بۇزىپ الۋدان قورقىپ، قازباي وتىر.

سونداي-اق بيىل بيىك جەردەن عانا كورىنەتىن ناسكا شولىندەگى الىپ سۋرەتتەردىڭ قۇپياسى اشىلادى دەگەن بولجام بار. 

الەم تاريحىندا ورنى بولەك شىڭعىسحان 700 ەلدى جاۋلاپ الۋشى ءھام جاپون تەڭىزىنەن كاسپييگە دەيىنگى ايماقتا الىپ يمپەريا قۇرعان باتىر. ارحەولوگ فرەدريك حيبەرت جۇرت جادىندا اسقان ءباھادۇر بەينەسىندە ساقتالىپ قالعان، شىققان تەگى مۇڭعىل شىڭعىس قاعاننىڭ مازارىن ىزدەۋشىلەردىڭ العاشقىسى ەمەس.

مىسالى، 2003 جىلى جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە 16 ميلليون ەركەكتىڭ اعزاسىنان مىڭ جىل بۇرىن ءومىر سۇرگەن ەركەككە تيەسىلى بولعان V حراماسوماسى تابىلعان. وسىنى العا تارتقان زەرتتەۋشىلەردىڭ كوپشىلىگى ول دنك شىڭعىسحانعا تيەسىلى بولعان دەگەن تۇجىرىمعا كەلگەن.

الەم عالىمدارى ءۇشىن ۇلى قاعاننىڭ ءولىمى دە، مۇردەسىنىڭ قايدا جەرلەنگەندىگى دە بەلگىسىز. وسى بەلگىسىزدىك وعان دەگەن قىزىعۋشىلىقتى  ارتتىرۋدا. اسىرەسە وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنان باستاپ شىڭعىسحاننىڭ مۇردەسىن ىزدەۋشىلەر قاتارى ارتقان. الايدا ولاردىڭ بىردە ءبىرى ناتيجەلى بولماعان.

نۇرزات توعجان

 «قامشى» سىلتەيدى