Qazaq taǵamdary Baıqońyrdan ushatyn árbir ekıpajdyń as mázirine engizilmek, - dep habarlaıdy «Qamshy» portaly QazAqparatqa silteme jasap.

Aıdyn Aıymbetov ǵaryshqa ushar aldynda ol ulttyq taǵam elementteri bar azyq-túlikterdi ózimen birge ala baratyny aıtylǵan bolatyn. Qazaqstandyq ǵaryshker úshin 9 tamaqtan turatyn «Dastarqan» máziri ázirlengen. Mázirge qurǵaq bıe sútinen jasalǵan, túrli dámdeýishter, dán, qaraqat qosylǵan irimshik, qurt, kondıterlik ónimder, órik-meıizden keptirilgen shyǵys táttileri, jylqy etiniń sorpasy, lımon qosylǵan shaı engen. Azyq-túlik Qazaq taǵamtaný akademıasynda jasaldy. Osy rette ǵaryshkerlerge arnalǵan taǵam máziri jaıynda Astanadaǵy QR Tuńǵysh Prezıdenti - Elbasy kitaphanasynda jastarmen kezdesý barysynda Qazaq taǵamtaný akademıasynyń arnaıy azyq-túlik bıotehnologıasy zerthanasynyń jetekshisi Iýrıı Sınávskıı keńinen baıandap berdi.

Atap aıtqanda, Qazaq taǵamtaný akademıasy 25 jyl boıy orbıtalyq keshenderge qazaq ulttyq taǵamdary elementterimen arnaıy azyq-túlikti jetkizýge qatysyp kele jatyr. Bul turǵyda birinshi kezekte ǵaryshtaǵy sapar kezinde adamnyń aǵzasyna keri faktorlardy taǵamdardyń kómegimen tómendetýge erekshe mán beriledi. Iaǵnı, ǵaryshkerge salmaqsyzdyq jaǵdaıy, qımyl belsendiliginiń azdyǵy, joǵary jáne tómen toq jıiligi, stresstik, sondaı-aq shtattan tys jaǵdaılar keri áser etetini anyq.

«Bul teris áserlerdi tómendetý úshin arnaıy taǵamdar ázirlenedi. Alaıda olar ǵaryshkerlerdiń bazalyq taǵam mólsheri men mázirine kirmeıdi. Bazalyq mázir bir táýlikte aǵzaǵa qajetti negizgi zattarmen qanaǵattandyrady. Biraq ta, sońǵy kezde ǵalymdar tek osy mázirmen ǵaryshkerlerdiń beıimdelýi problemasyn sheshý múmkin emes ekenin anyqtady. Ǵarysh stansasynda bolýy men Jerge oralý úderisteri adam aǵzasyna fızıologıalyq turǵyda aýyr yqpal etedi. Iaǵnı, barlyq júıe qaıta rettelý úrdisinen ótedi. Sondyqtan da bul jaǵdaıda bizge osy keri faktorlardyń táýekelin tómendetý qajet bolady. Al bazalyq mázirmen biz ony jasaı almamyz», - dedi Iýrıı Sınávskıı.

Bul rette otandyq ǵalymdar ǵaryshtaǵy keri faktorlardy tómendetýge baǵyttalǵan taǵamdar toptamasyn qurýmen birinshi qazaq ǵaryshkeri Toqtar Áýbákirovtiń ekspedısıasynan bastaǵan bolatyn. Ǵaryshtaǵy dastarqan  máziri qazaq taǵamdary elementterin qamtýy tıistigi nazarǵa alyndy. «Dastarqan» atty alty jobany júzege asyrý barysynda mázir únemi jetildirilip otyrdy. Osy oraıda Aıdyn Aıymbetov «Dastarqan-6» jobasyn tájirıbeden ótkizdi.

«Kez kelgen ǵarysh ekspedısıalarynda stansa bortyndaǵy ekıpaj músheliginde qaı eldiń ókili bolsa, sol memlekettiń kúni atap ótiledi. Bul turǵyda  Qazaqstan, Malaızıa nemese Danıa kúni dep belgileıdi. Sol kúnderi elimizdiń qyzyqty tarıhı málimetteri jaıynda aıtýmen qatar, ulttyq taǵamdardan dám tatqyzady. Biz ǵaryshkerler tamaqtanatyn mázirde birinshi, ekinshi, úshinshi taǵam túrlerin jáne dısertterdi engizýge tyrystyq. Olardyń barlyǵyna bıologıalyq paıdaly zattar qosyldy. Bul óz kezeginde ǵaryshkerlerdiń ımýnıtetine jaqsy áser etip, stansadaǵy salmaqsyzdyqtyń keri yqpalyn tómendetti», - dep túsindirip ótti ǵalym.

Atap óterligi, ǵaryshta adamnyń osteoporozy belsendi túrde damıdy, ıaǵnı kálsı quramy joıyla bastaıdy. Sondyqtan da ǵaryshker tamaqtanatyn as mázirinde sútten jasalǵan ónimder mindetti bolýy tıis. Osy oraıda kálsımen tıisti deńgeıde qamtamasyz  etý úshin irimshikpen tamaqtandyrý kerek. Onyń 100 gramynda adamǵa táýligine qajetti norma bar kórinedi.

«Bortqa qazaqtyń ulttyq taǵamdary elementterin qamtıtyn ónimderdi jetkizý maqsaty qoıylǵannan keıin, biz dástúrli ónim bolyp tabylatyn bıe sútinen jasalǵan ónimge toqtaldyq. Bıe súti óziniń hımıalyq quramy boıynsha biregeı ónim ekenin atap ótken jón. Sondyqtan osy málimetterdi eskere otyryp, Aıdyn Aıymbetovtiń bortta tamaqtanatyn ónimderdiń quramyna azyq-túliktiń tutas toptamasyn daıarladyq. Bul taǵamdarda aǵzaǵa  eń qajetti dárýmender qamtyldy», - dedi Qazaq taǵamtaný akademıasynyń ókili.

Belgili bolǵandaı, astronavtar mázirine sonymen qatar «Juldyz», «Báıterek», «Baıqońyr» degen ataýmen túrli kókónis salattary da usynylǵan.

Ǵylymı gastronomıalyq eksperımentterdiń qatarynda anketalaý da engen eken. A. Aıymbetovtiń áriptesteri taǵamdardyń dámdik erekshelikterin, olardyń aǵzanyń fızılogıalyq quramdaýyshyna áserin jáne basqa da paıdaly erekshelikterin baǵalaýy tıis boldy. Sonymen qatar ǵalymdardy tamaqtaný kezinde ǵaryshkerlerdiń emosıasy da qyzyqtyrdy.

«Ǵaryshkerler aıtarlyqtaı joǵary baǵa qoıdy jáne biz osy málimetter negizinde tıisti qorytyndy shyǵardyq», - dep atap ótti bıologıa ǵylymdarynyń doktory.

Atap aıtqanda, zertteýden ótken ónimderge qatań talaptar qoıyldy. Olar quramyna qaraı kóptegen zertteýlermen qamtyldy. Osy rette Iýrıı Sınávskıı júrgizilgen ǵylymı zertteýlerdi oń baǵalady. Endi Qazaq taǵamtaný akademıasynyń mamandary qazaqtyń ulttyq taǵamdary ónimderiniń bir bóligi «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan ushqan árbir ekıpajdyń  tamaqtaný mázirine engizilýine qol jetkizbek.