Jeńisqan   Asylhanuly 1976-3-15 kúni    Qytaı  eline   qarasty   kúnbılerdiń    baıyrǵy   mekeni  Táńir   taýdiń   bókterine   ornalasqan   Manas  aýdany   kórikti   Kók   ózen   aýylynda   dúnıege   kelgen.  Qytaı   joǵarǵy    oqý    ornyn  bitirgen.  Týǵan    aýylynda   oqytýshylyq   qyzymette   bolǵan.  Tarıhı   otanyna   oralǵan   soń   Qaraǵandy   obylysy    Balqash   qalalyq №24 jane  №27 orta    mektepterinde     muǵalimdik  qyzymetter   atqarǵan.      

Qurdastarǵa Qyrǵı    tildi  sheshendeı, Ázil- kúlki  aıtysqan. Tapqyr  oıly  jeńgedeı, Ázil- ospaq  bastaǵan. Kekti  emes  kekesin, Ázil- qaljyń jarasqan. Ýyty  joq  mysqyldyń, Jıyn-  toıda  talasqan. Qaljyń  menen qaǵytpa, Kúlki- nazǵa  ulasqan. Atan  jilik, jalań tós, Qurdastarym  syılasqan. Uly  talǵam - tilegi, Aqyl- oıy  toǵysqan. Tobylǵynyń  shoǵyndaı, Qurdastarym      qaıdasyń!!!   Balqash  jaǵasynda Jibek qumdy men jatyrmyn  jastanyp, Adasqan bult úıirine  tańdanyp . Mamyq  jyńǵyl anam salǵan kórpedeı , Týǵan aıdaı tańdanamyn oılanyp.   Asyr salǵan sábı jelmen jarysyp , Qulyn saǵym shapqylaıdy jan ushyp. Elesy bar beınei joq tús kórem, Aq úkisi bulǵaqtaǵan qyz kushyp .   Kúıin sherte asqaqtata án salyp , Qońyr qazdar ushyp ótti tamsanyp. Joqtaý aıtyp qulazytyp kóńildi, Tyrna baıqus tyraýlaıdy toptaynyp. Kúnde kelseń balqash jaqty jaǵalap, Tolqyn súıer tabanyńdy maıdalap . Hor     qyzyndaı kólden shyqsa bir sulý , Gúldeı jaınap kúlimsirep aǵalap .   Jibek qumdy men jatyrmyn jastanyp , Adasqan bult úırine tańdanyp . Perızattaı kólden shyǵa kelmeseń , Óler boldym oılaı-oılaı   jabyǵyp. Jar  bola  kór Oń   jaqtaǵyń   orǵa      jyqqan  aqyryp Sol   jaqtaǵyń   soryń   bolǵan   satylyp. Dushpanyńnan    qanyń   aqqan   sarqyrap Dostaryńnan    kóziń   aqqan    jarqyrap .   Shyǵystaǵyń      aıdahardaı   ysqyryp Batystaǵyń     aıýdaıyn    kúsh   qylyp  . Alysyńda    jaýlasatyn     beldesip Jaqynyńda    tiresetin     bel   sheship.   Babalarym    týdy   sumdyq     zamanda Kiná  qoıma    kir     izdeme   qashanda . DOS  -qasyma    dastarqanym   jaıylǵan, Oıly  -oısyz    aq     ordama       aǵylǵan  .   Namys  -  arym   kók   týymdaı   jelbirep , Myqty  -álsiz      bosaǵama      tabynǵan . Jaqsy-jaman      aǵalaǵan    syrlasqan  , Úlken -kishi      qaýmalaǵan    jarmasqan. Batyr-qorqaq   han   kóterip   toılasqan , Jomart- sarań    jaǵalaǵan  syılasqan . Týdyq   bizder     mártebeli    zamanda  , Jar   bola kór    jaratqanym    qashanda.   Kesh  kelgen  mahabbat Keshteý  týǵan  qońyr  kúzdiń  aıyndaı, Kesh  búrlegen  alma  moıyn  qaıyńdaı. Tym  keshirek  jolyqtyńyz  qaryndas, Mamyrdaǵy  bota   kózdi   moıyldaı.   Jas  júrekte  tasqyn  bolǵan,  ot  bolǵan, Jana - jana  kúli  qalǵan,joq   bolǵan. Endi  qaıta  qyp-  qyzyl  bop  jalyndap, Qudiretke   sıqyry  mol  tap   bolǵan.   Kesh  oıandy  janartaýdaı  júregim, Etek-  jeńin  jıa  almady  tilegim. Shoqqa   salǵan  balǵyn  júzdi  temirdeı, Qyzýyńnan  erigendeı  súıegim.   Kesh  oıandy  juldyzdarda  jamyrap, Kesh  boıandy  alýan  túske  atyrap. Kesh  bolsada  saǵan  degen  úmittiń, Jibek  jibin  sabaqtadym  qaltyrap.   Kesh  bolsada  aramyzda  ot  bardaı, Kóńil , shirkin!kirlemegen  aq  qardaı. Qap- qap,átteń! Qosylmaımyz,   ókinish! Janarymda  túıir-  túıir  jas  bardaı.   Kesh  kelgeni  mahabbattyń  maýsymdaı, Aıtaıynshy  jan  syrymdy  taýsylmaı. Júregińniń  nóserletip  bulttaryn, Jarqyldaıyn  shildedegi  jasyndaı.   Jaılaýda Jorǵa- júırik mingendeı, Boz  bala  jel  esedi. Qashyp- pysyp júrgendeı, Elik- arqar   úrkedi. Saýyt  kıgen  sarbazdaı, Arsha- shyrsha  betkeıde. Beren  kıgen  bekterdeı , Buǵy - maral    tóskeıde. Burshaǵy  kóp  kógendeı, Qarǵa-  quzǵyn   dóńderde. Qursaqty  jas  kelindeı, Tal- terekter  ózende. Etek - jeńi  jıylmaı, Aǵaıyn- jurt  toılaýda. Qunan  jarys,taı  jarys, Dýman- qyzyq  jaılaýda. Saı -  saladan  aqyldy, Úlken-  kishi   aıtysqa. Kókjaldaıyn   silkindi, Palýan- kúres  tartysqa. Aman-  esen  qaýyshyp, Dos- qurbylar  syrlasar, Órli –qyrly  shapqylap, Jigit- jeleń bir jasar. Oıyn-  toıda  júrgendeı, Kóńildi  kún   jaılaýda. Batyr  asyn   bergendeı, Aýyl-  aımaq  jaılaýda.   Baqytty   bol! Bilmedim-  ǵoı  aspanyńnyń   juldyzyn, Maǵan   arnap  aq  saýlesin   shashqanyn. Túsinbedim   jas  janyńnyń   bulttaryn, Qabrǵasyn   qaqyrata   sókkenin. Kórmeppin-  ǵoı   júregińniń   tolqynyn, Maǵan  arnap   merýert  kóbik   shashqanyn. Sezbeppin-  ǵoı   kóńilińniń   kóktemin, Maǵan  arnap   gúl   usynyp   jatqanyn. Júrippin-  ǵoı   dál   qasyńda   erkelep, Baǵalamaı   bir  basyńnyń   altynyn. Kettiń   alys   jas   baladaı   ókpelep, Baqytty  bol! Hosh   esen  bol, Jarqynym!   Baqytty  edim   qashanda  Átteń - átteń    baqytty   edim   qashanda, Joqshylyq   jaý   at  oınatyp   turmasa. Joq   bolǵan   soń  baqyr  tıyn   qaltamda , Qojaıyndar    boqtap-shatyp   qýmasa. Úısiz  -kúısiz  basym  qatyp   bazarda  , Arly -berli   aǵylǵan   jurt   jyqpasa. Ury-qary  kesh  batqanda   qalaıda   , Uryp  -soǵyp   bir   buryshqa  tyqpasa. Dir -dir  etken   álsiz   sýyq  denemdi , Jaman -jutyq   eski  kıim   jyltpasa. Alýan  -alýan   boıaýlary   súıkimdi  , Jap -jaryq bop  tańda   kúlip  atpasa.   Aǵyl  –tegil  kóz   jasymdaı   kól   bolyp, Alba  -julba  bulttan  jaýyn  jaýmasa. Kórpe -jastyq  qaltalardan   shashylyp  , Batpaq -  laıdy   tabandaǵy   jınasa.   Átteń –átteń,   baqytty   edim   qashanda  , Baspanasyz    sendelemin   jalǵanda  . Nárli -nársiz    jyrlar   jazyp  ózinshe  , Ótti  -ketti   talaı   aqyn  armanda  .   Ań     bop  nege  jaralmadym   qurysyn  , Emin - erkin   júrer  edim   ormanda. Japa -muńǵa  jabyrqama   júregim  , Sabyr  -sabyr  taýsylma da   sarqylma. Balqash  jatyr Balqash  jatyr tolqyndaryn  júzik qyp, Aqsha    bultyn    aspanyna    úzik  qyp. Samal  esti  tentek   emes  momaqan , Jaıyp  jumsaq  dúnıege   alaqan  . Adasyp  júr  teńgedeı   bult  qanatsyz, Otaýy  joq  oda  bálkim  turaqsyz . Úki   taqqan  qyz  sıaqty   qamystar , Iman  júzi sál  qyzaryp  dybystar . Nókerdeıin   úımelegen  máz  bolyp , Baqa  ǵana  tynyshtyqty  tur bólip . O,  táńir- aı!  juldyz  janar   sol  jandaı, Oıymda  eles  alaýlaǵan  qyz bardaı. Ol  ekeýmiz  únsiz  ǵana  kelemiz, Qupıalaý  jumbaq   syrdy  sezemiz. «Mahabbatyń  bar ma»  deısiń  erkelep, Bul suraqpen  alatyndaı  jelkelep. Til kúrmelip  qınalamda  joq   deımin , Mahabbatym  jalǵyz  ǵana sen  deımin. Balqash  jatyr  tolqyndaryn  júzik  qyp, Qos  aqqýdaı  eki  jasty  serik  qyp. Armandaımyn Qýanyshtyń  hatyndaısyń  ádemi, Tıetuǵyn  oıda - joqta  qolyma. Er  jigittiń  astan-  kesteń  júregi, Qaraılaýmen  seniń  názik  jolyńa.   Hatpyn  mende  oqylmaǵan  ózińe, Jyrtylarmyn  túspeı  otty  kózińe. Aq  qaǵazdaı   kóńilimdi    tosamyn, Kóz   jasyńdaı   móldiregen   sózińe.   Saǵynysh     bop  oralasyń  oıyma, Qýat-  kúsh  bop  álsiregen  boıyma. Oqylmaǵan  hattardaıyn  jumbaqsyń, Armandaımyn, amalym  ne? Saǵyna.   Tym  bolmasa  Jerim  qaldy  altyn  basym  qalqandaı, Elim  qaldy  qalyń qara  ormandaı. Bere salǵan  bárin- bárin  jaýlarǵa, Men ekenmin  jer  betinde  sor  mańdaı.   Aq  almastaı dushpan  basyn  kespedim, Qandy  ózendi  belýardan  keshpedim. Týǵan  jerdiń  aq tósinde  qyzqyshtaı, Tym  bolmasa  bir  shyryldyp  ólmedim.     Sen jaıly Uıqysynan  jaraldyńba  sábıdiń, Buzǵym kelmes qıalymdy  sen  jaıly. Kóńildegi      áp –ádemi   úmittiń, Úzgim kelmes jibek jibin   sen jaıly. Boıymdy  alǵan qyzýy mol jalynnyń, Shoqtaryna janǵym keler sen jaıly. Qorǵasyndaı   balqysamda sezimniń, Qazanynda  kúıgim keler sen jaıly. Alaı-dúleı,kúıip-janyp  baramyn, Elesterdiń  jetegimen sen jaıly. Jańa  pisken máýedeıin qaraǵym, Júregińde ot barma eken men jaıly??? Táńir    taýyma Búıideıin    buırattary    barbıǵan , Qandaǵaıdaı   múıizderi   arbıǵan . Táńir  taýdy  , Erke   taýdy    saǵyndym, İrgem    tıip,   kindik   qanym   jýylǵan . Táńir   taý! Erke  taýym,     uly   taýym, Aldyrǵan   kók   túbirmin   balaq   baýyn. Tirideı   jatǵa   seni    qıar    emes Qaýmalap   jylap   qalǵan  qaıran  qaýym. Qamyryq   jep  Muqań   ketti Meńireý, elsiz   men   kelemin   dalada, Alaı-  dúleı  tún   ishinde     boranda. Shyń - shyń   eter  qulaqtarym   yzyńdap, Shytqyl   aıaz   qaryǵanda   shymshylap. Adyr -  jota   aǵashtaıyn   siresken, Astan  - kesteń   aqsha   bulttar   kúresken. Jıi - jıi   ýqalaımyn   qolymdy, Tas   tabyttaı   kesti   bireý   jolymdy. <<-Meıirimsiz   qatal   zaman   ógeıdi, Tasqyn   bolsań   taý   bop   joldy   bógeıdi. Atoı  berip,  aıǵaı   salsań   zamanǵa, Batyrady   qasyq   sýǵa    tabanda. Óksik   ata   kúrsinesiń    qamyǵyp, Bez   búırek pen tobyrlardan   jalyǵyp. Ala  suryp   qarmanasyń   shoshynyp, Qıanatpen    jaýyzdyqtan   bezinip. Kúńirenip    zar   ıleısiń   alqynyp, Jebirlerden   jemqorlardan   toryǵyp. Aýyrasyń,  sandyraqtap   jylaısyń, Qınalasyń,   qysylasyń ,  qulaısyń. Ianatta,  balaǵatta    qoǵamdy, Jek  kóresiń  qalaı   biraq   adamdy. Erte   shyqqan   qyzǵaldaqtaı   edim   men, Ýaıym,  qaıǵy  elim   úshin   jedim   men. Ámir -  qudiret   kespek   boldy   tilimdi, Joǵaltpaqshy   boldy   asyl   dinimdi. Kereń   boldy,  soqyr   boldy  zamanym, Arsyz  boldy,  jaýyz   boldy   zamanym. Muqaǵalı   men   bolamyn   baýyrym! Jatyrqama   aınalaıyn   taý    ulyn! Áýlıedeı   adastyrman   jolyńnan, Kettik   dedi   ustap   meniń   qolymnan->>. Japyr -  jupyr   qamalady  bóriler, Ońdy  - soldy   qutyryna   júgirer. Qamyryq   jep   Muqań   ketti   tús   eken, Al   dalada   boran   soǵyp  tur   eken. Mahabbat  Qosymshadaı    oılaryma   oı   jalǵap, Jipsiz   baılap,   sezimimdi     sen   arbap. Eń   ǵajaıyp   ertegideı    baýraısyń, Túbir   sózdeı   kóńilime    turaqtap.   Naqyshymyz   buzylmaıdy    sóılemdeı, Taǵdyrymyz    tarmaǵy    egiz    óleńdeı. Keýdelerden   qatar   shyqqan   qos   lebiz, Mahabbattyń   shynaıy   ásem    sózindeı.   Dybystardaı   úndesemiz   ádemi, Bir   arnaǵa    toǵysyp     oı  - tilegi. Senim, talap,  úmitterge    jetkizer, Syrshyl    ańyz    mahabattaı     ertegi.   Týyndy     sóz   biz   emespiz      ózgerer, Qandaı   dushpan   sózdeı   bizdi   bólshekter. Áńgimeniń   arqaýyndaı      mahabbat, Alǵa   qaraı     máńgi   bizdi    jetekter. Dúnıe Aza - muńǵa  toldy  jalǵan  dúnıe, Jelep - jebep  júrmegen  soń  áýlıe. Ókpeleısiń   qalaı   sábı   baladaı, Qushaǵy   ystyq   óz   anańdaı   elińe.   Oınap - kúlý  kirmeıdi-  ǵoı  túsime, Baı - shonjarlar toılaıdy  eken  esire. Baı -   manaptar  zaýlim  saraı  salǵanda, Jer  tóleden  áreń  shyǵam  búgile.   Nóser  edim  asaý  jelge  qosylǵan, Tasqyn  edim  bedeý  seli  josylǵan. Kózin  súrtken  jetimdeıin  qınalam, Aıdaı  kóńil  japyraqtaı  basylǵan.   Óldim - taldym  baspanaǵa  jete  almaı, Kúıip - pistim  barmaqtaı  jer  ala  almaı. Quzǵa  salǵan  qustaı  edim  uıasyn, Topshym  synyp  júrmin  bıik  usha  almaı.   Aýrý - syrqaý ,kedeı - kepshik  dúnıe, Atqa  miner  kóz salmaıdy  ezile. Ataǵyna  alty  qyrdan  býlanyp, Sultan - handar  baılyq  jıdy  júgire. Jylap – syqtaý,  qaıǵy-  muńnan  dúnıe, Qımaıdy  eken  bos  jer  bolsa  kózińe. Ólseń  eger  aqsha  bultqa  aınalǵyn, Qoıatyn  jer  tabylmaıdy  túbinde.

Jaryma

  Oıyńnan     oıym    úzilmes, Demińnen      demim     úzilmes. Qaıǵysyz     súıgen   kóńilden, Úmitim   solyp    úzilmes. Keıis   pen   kirbiń    bilinbes, Min, kiná   júzden   bilinbes. Oqshaý ,jyraq   sezim    joq, Jatyrqaý,   jattyq    bilinbes. Kirsiz ,minsiz   arym   sen, Aınymas,   aýmas   janym   sen. Tiregim    óziń    ýyqtaı, Qýanysh,  shattyq   baǵym    sen. Ekinshi    óleń Kinám   taýdaı   bolsada, Bir   túıirde   nazyń   joq. Adal   júrek,aq   peıil, Shaqtaryńa    kóńil   toq. Taıtalastyq   súıendik, Birimizge     birimiz, Sor -  qyrsaýdy   talqandap, Bárin    jeńdik    ózimiz. Qınalsaq ta,   kúısek te, Kelise   almaı   keıde   biz. Tarmaǵyndaı     óleńniń, Aırylmastaı   biz   egiz. Qaıyrshy Taǵylmaǵan    kiná   joqtaı   qaıyrshy, Aıtylmaǵan   aıyp   joqtaı   qaıyrshy. Ańǵa  aınalǵan    sumdyqtaıyn    aldymda, Jadap  - júdep   otyr    jalǵyz   qaıyrshy. Órmekshiden   toqýdy   úıren   qaıyrshy, Qarlyǵashtan   salýdy   úıren    qaıyrshy. Maqsat   qoıǵyn,hareket   qyl    qaıyrshy, Alǵa   armanǵa  basta   ózińdi    qaıyrshy.