Jýyrda mektepte muǵalim bolyp isteıtin fılolog qyz menen «Jalaqym az. Gazetke maqala jazyp aqsha tapsam deımin. Jalpy qalamaqymen turmysty túzeýge bola ma?» dep surady. «Osydan otyz jyl burynǵy kezeń bolsa qalamaqyǵa toı jasar ediń. Qazir bir maqala úshin alǵan aqshaǵa dosyńdy kafege de apara almaısyń. Biraq aqsha tabý úshin emes, tushymdy oı, aıtar pikirleriń bolsa, gazet-jýrnaldarǵa nege jazyp turmasqa?» dep jaýap berdim. Oılanyp qaldy.
Iá, ataqty jazýshy bir suhbatynda aıtyp edi: «Osydan 40 jyl buryn kitabymnyń qalamaqysyna úılený toıymdy jasadym. Odan keıin avtokólik aldym. Taǵy da qalamaqyǵa» dep. Ol kezde qalamaqysy kasaǵa túsken kúni qalamgerler úıine ýys-ýys aqshamen kelýshi edi ǵoı.
Elimizde apta saıyn shyǵatyn gazetter men aıyna bir jaryq kóretin jýrnaldardyń avtorlarǵa tólenetin qalamaqysy sońǵy on bes jylda kóterilmegen sıaqty. Maqalasy baspasózde jaryq kórgen jýrnalıs 500-4000 teńge aralyǵynda aqsha alady. Onyń ózi barlyq basylymdarda ýaqytynda tólenedi deýge bolmaıly. Respýblıkalyq basylymdardyń kóbisinde qalamaqy negizinen óz jýrnalıserine beriledi. Syrttaı jazatyn turaqty avtorlardyń qalamaqysy budan artyq emes, kem bolmasa. Keıde qalamaqy máselesin qozǵaýǵa qalamgerlerdiń ózderi múddeli emesteı kórinedi. «Aıta-aıta sharshadyq. Qoıshy sony. Áıteýir maqalamyz shyqsa boldy, 1000 teńge jyrtyǵymyzdy jamaıdy deısiń be?» degen sıaqty ýáj aıtady.
Damyǵan kapıtalısik elderde free-lance jýrnalıser qalamaqymen kún kóredi (ol jaqta qalamaqy aılyq jalaqydaı deńgeıde, bir otbasyn asyraýǵa jaraıdy). Al bizde she? Bir gazettiń nemese jýrnaldyń shtattan tys tilshisi bolyp júrip, otbasy turmaq óziniń tamaǵyn asyraı almaıdy. Qazaq basylymdaryna syrttaı maqala jazyp júrgen keıbir jas qalamgerlerdi bilemin, ata-anasy asyrap otyrǵan. Iaǵnı jalǵyz qalamaqymen jýrnalıs kún kóre almaıdy. Tipti áke-sheshesiniń zeınetaqysyna ortaqtasyp otyrǵan jas qalamgerler bar. Qaıtedi endi, jazýshylyq qabileti tasqyndap turǵanmen, keıbireýler sıaqty bıznes jasap, qosymsha aqsha tabýǵa eptiligi jetpese?
Al kitapqa tólenetin qalamaqy týraly aıtýdyń ózi uıat. Osydan eki-úsh jyl buryn bir kezdesýinde akademık aqsaqal Sábıt Muqanov týraly 20 jyl boıy jazǵan zertteý eńbegine 70 myń teńge qalamaqy alǵanyn aıtyp, nalyp edi. Jazǵan kitaby úshin 30 myń teńge alǵan ǵalym, jazýshylar da júr ortamyzda. Tipti «Kitabymdy shyǵaryp bergenine rahmet, qalamaqy ornyna 20 kitap aldym baspadan» deıtinder bar. Qalamaqy máselesi qozǵalsa keıbir baspagerler «Qalamaqynyń jaıyn talaı qozǵaǵanbyz, biraq zańda «qalamgerge jazǵan dúnıesi úshin aqy tólenýi kerek» degen ereje joq. Sondyqtan bul sheshýi qıyn másele bop tur» degen syltaý aıtady.
Árıne, sóz óneri eshqandaı aqsha mólsherimen de, altynmen de ólshenbes asyl dúnıe. Biraq jýrnalıs, jazýshylardyń basty isi jazý bolǵandyqtan osy jazý ony asyraý kerek qoı. Uzaq jyldar zerttep, qorytyp, mıyn sarqyp qaǵazǵa túsirgen dúnıesine úkimettiń tólegen aqshasy bes-alty adamnyń basyn qosyp tamaq berýge jaramasa ǵalym, jazýshylar nalymaǵanda qaıtpek? Áıteýir sol baıaǵy kónbistik, tózimdilik, jarqyn bolashaqqa degen úmit qana jetelep keledi qalam ustaǵan aǵaıyndardy...
Dana Qamshybek
