Álemniń jahandaný úderisinde Eýrazıalyq tutastyqtyń qajettigi, osy keńistikte ıntegrasıalyq úrdisterdiń ómirlik mańyzdylyǵy, ortaq birlestiktiń qaǵıdattary men baǵdarlamasy týraly ıdeıany memleket prezıdenti Nursultan Nazarbaev tuńǵysh ret 1994 jyly Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde málimdegen edi. Sol sátten beri, óz damýyn alǵan bul eýrazıashyldyq ıdeıa túrli ıdeologtar, saıasatkerler, sarapshylar tarapynan qoldaý taýyp, qazir ómirge belsene enip keledi.

Árıne, mundaı ozyq ıdeıa «qaıdan paıda boldy, «eýrazıashyldyq aǵymnyń» shyǵýy, damý tarıhy qaıda jatyr?», osy máselege aldymen, toqtalǵan jón. Jalpy, kez kelgen serpindi ıdeıanyń shyǵý tegin tarıhı turǵydan qarastyrsaq, óziniń damý kezeńderin qamtıdy. Eýrazıashyldyq ıdeıa alǵash ret HH ǵasyrdyń birinshi jartysynda Eýropada qýǵynda júrgen orys emıgranttarynyń arasynda týǵan eken. Bul degenimiz, burynǵy aqyl-oıdaǵy ıdeologıalyq qundylyqtardyń ózgerip, jańa kózqarastyń paıda bolýymen baılanysty týǵan erekshe ıdeıalardyń biri boldy degen sóz. 1921 jyly Eýropada jaryq kórgen orystyń eýrazıashyl fılosoftarynyń osy baǵyttaǵy pikirlerin jınaqtaǵan «Shyǵysqa shyǵý» atty eńbektiń alǵy sózinde «Bul maqalalar dúnıetanýdyń apatty ózgerisi kezeńinde týǵan dúnıeler. Bolǵan jáne aldaǵy ýaqytta bolatyn ózgeristerden biz saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq daǵdarystardy ǵana emes, dúnıetaný kózqarasynda da tereń ózgerister bolatynyn boljap otyrmyz», delingen.[1] Demek, mundaeýrazıashyldyq ıdeıa­synyń eki kezeńi bar. Birinshisi, 1920-jyldary N.S.Trýbeskoı, P.N.Savıs­kıı, G.V.Vernadskıı damytqan fı­lo­so­fıalyq oı-pikirler júıesi bolsa, ekinshi kezeńin – 1990 jyldary Elbasy Nursultan Na­zarbaevtyń eýrazıashyldyq dok­trı­nasyn teorıadan shynaıy bol­mys­qa ulastyrýǵa talpynǵan erik-jigerimen baılanystyrýǵa bo­lady. Olaı bolsa, reseılik «eski eý­ra­zıashyldyq» pen qazaqstandyq «ja­ńa eýrazıashyldyqtyń» aıyrmashylyǵyn ajy­ratyp alaıyq. Birin­shiden, eýrazıashyldyq Reseı úshin ta­rıhı tujyrymdama bolyp qaldy. Al Qazaqstan úshin ómirlik qajettilik. Ekin­shiden, reseılik eýrazıashyldyq Batysqa qarsy turýshylyqpen erekshelendi. Al qazaqstandyq eýrazıashyldyq Ba­tys­tan alystaýǵa emes, kerisinshe, memleketaralyq deńgeıde neǵurlym tereń qarym-qatynas ornatýǵa zor mán beriledi.

Qazaqstannyń 2008 jy­ly qabyldaǵan «Eýropaǵa jol» baǵ­darlamasy osynyń aıǵaǵy bolyp tabylady. Úshin­shi­den, Nazarbaevtyń eýrazıalyq dok­­trınasy orystardikindeı tar aýqym­daǵy ıdeologıalyq syzba emes, keń aýqymdaǵy halyqaralyq jáne ór­ke­nıetaralyq baılanystar ádisi, ashyq túrdegi órkenıettik karta bolyp tabylady. Endeshe, Kóshbasshymyzdyń Eýrazıalyq ıdeıasyn neoeýrazıashyldyq emes, jańa qazaqstandyq eýrazıashyldyq dep ataýymyzǵa ábden negiz bar. Eýrazıalyq odaq ıdeıasynyń tarı­hı, etno-mádenı jáne áleýmettik-ekonomıkalyq alǵysharttary bar. Belgili tarıhshy Lev Gýmılev atap ótkendeı: «ishki Eýrazıa halqy slaván-turandyq qaýymdastyǵymen kózge túsedi, ıaǵnı qaýymdastyq jaı etnıkalyq qa­na emes, sýperetnostyq mánge ıe» ora­san zor keńistik bolyp tabylady. On­da batys eýropalyq, slavándyq, túr­ki­lik etnomádenı qundylyqtardy top­­tas­­tyrǵan ár alýandylyq baıqalady.[2] Nursul­tan Ábishuly fılosof bolmasa da, óziniń sezimtal qasıe­timen osy ıdeıanyń ómirsheńdigine kózi jetkendigin kórsetedi. Sondyqtan da ol osy ıdeıany iske asyrý­dyń artyqshylyǵyn kóre bildi jáne ol aqyl-oı júıesinde ǵana emes, naqty ómirde ekonomıkalyq ıntegrasıa túrinde qajettiligin dáleldedi. Sóı­tip, ozyq ıdeıany ómirde iske asyrý baǵytyn­daǵy jańa kózqarastarmen baıytty. Birtutas ekonomı­kalyq shynjyr tú­rinde qalyptasqan keńestik ekonomıkanyń qal­pyna kelip, qaıta jumys isteýi múmkin bol­maǵan jaǵdaıda jańa ıntegrasıalyq qurylym qajettiligi aýadaı qajet edi. Osy qurylymdy Prezıdent eý­razıalyq qaýymdastyq bolýy kerek dep úlken kóregendikpen ataǵan. Biraq táýelsiz el atanǵan kóptegen TMD elderi lıderleriniń bul ıdeıany qabyl­daýǵa saıası qarymy men erik-jigeri jetpedi. Al óziniń kóregendiligin tanytqan Nursultan Nazarbaev ıdeıanyń ómirsheńdigin baıqatty. Nursultan Ábishuly fılosofıada «eýrazıashyldyq aǵym» dep atalǵan osy ıdeıany jaqtaýshylardyń eńbegimen de jaqsy tanys bolsa kerek. Sebebi, Reseı qol astyndaǵy halyqtar­dyń tarıhyn orys tarıhynyń tar sheńberinde ǵana emes, jalpy eýrazıalyq ór­kenıet aýqymyn­da qarastyrý qajettigin usynǵan P.Savıskıı, G.Florovskıı, N.Trýbeskoı, G.Vernadskıı jáne basqalardyń eńbegin jalǵastyrýshy, «sońǵy eýrazıashyl» atanǵan L.N.Gýmılevti ol joǵary baǵalaıtynyn kórýge bolady. 30-shy jyldardyń ortasynda KSRO-da bul aǵym ǵylymı aınalys­tan kúshpen shyǵarylyp, ony jaqtaýshylar aıyptalǵany belgili. Olardy ardaqtaý tuńǵysh ret Qazaq­standa ǵana qolǵa alyndy. Astanadaǵy Eýrazıa ýnıversıtetine L.N.Gýmılevtiń esiminiń berilýi de sonyń kórinisi dep bilemiz. 2006 jyldyń 26 mamyrynda L.N. Gýmılev atyndaǵy EUÝ-de «Ekonomıka bilimine ınovasıa jáne ǵylym arqyly» atty óziniń dárisinde Elbasy N.Á. Nazarbaev bylaı dedi: «Eýrazıalyq ıdeıa teorıa sekildi ótken ǵasyrda týdy. Biraq, eýrazıalyq ıdeıa tájirıbe júzinde osy ǵasyrda júzege asady. Eýrazıashyldyq – HH ǵasyrdyń basty ıdeıalardyń biri. Muny ózderińiz túsinip, kóretin bolasyzdar. Eýrazıalyq ıdeıanyń Qazaqstan ınısıatıvasy negizinde oryndalǵan úsh basty kórinisi – EýrAzEQ, AÓSSHK jáne SHYU. Jáne bul úsh uıym myzǵymas Ortalyq, Birikken Eýrazıalyq Ideıanyń tájirıbelik kelbeti»[4,218] Eýrazıanyń tórinde ornalasqan Qazaqstan qaýipsizdik jáne joǵarǵy dárejede ıntegrasıa maqsatynda jańa kóppolárly álemdik saıası júıeni qurýda úlken ról atqaryp keledi. Bul jóninde Elbasymyz bylaı deıdi: «Qazaqstan – ortalyq Azıada eýropalyq jáne azıalyq halyqtardyń tamyry ushtasatyn aıryqsha memleket. Ár túrli mádenıet pen dástúr bizge Batys pen Shyǵaystyń úlken jetistikterin boıymyzǵa sińirýge múmkindik beredi... biz, Qazaqstan, eýropalyq jáne azıalyq aımaqtyq halyqaralyq uıymdardyń múshesi bola otyryp, ózimizdiń geosaıası jaǵdaıymyzdy eskerip, qaýipsizdikti nyǵaıtý ortalyǵy bolýǵa daıynbyz»[3,9]. Batys pen Shyǵysty jalǵaıtyn kópir bolatyn Qazaqstan Prezıdenti 2008 jyly 17-shi EYQU Parlamenttik assambleıanyń jyldyq sesıasynda mynadaı kózqaras tanytqan bolatyn: «Eýropa jáne Azıa – shyrmalań kóptegen tarıhı, ekonomıkalyq baılanysy bar birikken sýbkontınent. Bar kúsh-jigerimizdi úlestirmeı, qazirgi jahandyq máselelerge, qaýipsizdikti qamtamasyz ete almaımyz».[5] Sondaı-aq, Elbasymyz alǵa tartqan ıdeıany bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp qoldaýymyz kerek. Ideıa joǵary deńgeıde ǵana bolmaı, halyqtyń qaınaǵan ortasyn baýraǵanda ǵana ómirsheń bolady. Sol sebepti, aldymen biz bul ıdeıanyń ómirsheńdigine kóz jetkizip, ıdeıany iske asyryp, damytýda árbir qazaqstandyq úles qosýy tıis. Eýrazıalyq odaq­ty burynǵy KSRO-ǵa qaıta oralý emes, ıntegrasıalyq qaı­­ta jańǵyrý dep túsingen jón. Óıtkeni, Eýrazıalyq odaqqa bastar jol – Keden odaǵyn qarastyrsaq, qazirgi elaralyq dostyq tikeleı aqshaǵa baılanysty. Bul jerde qarjy belgili bir saıası sheshimge qatysty bólineıin dep jatqan joq. Munda taraptar kelisimdi túrde qarjy bólip, dıvıdendterin alyp otyrady. Qazaqstan, Reseı, Belarýs – bári teń, derbes memleket bolǵandyqtan, ár memleket óz múddesine qaraı sheshim qabyldaıdy.Bul bir ǵana eldiń saıası ıdeıasy emes. Mundaǵy salyq zańdary, keden zańdary arqyly kásipkerlerdiń ózderin óte jaıly sezinýine, óndirisin damytýyna, salyǵyn laıyqty túrde tóleýine jaǵdaı jasalady. Qazir osy qaǵıda júzege asyrylyp jatyr. Biraq, bul Keden odaqta úlken másele týǵyzatyn Keden kodeksin aıtýǵa bolady. Sondyqtan, kodeksti qaıta qaraý kerek sekildi. Ázirge Keden odaǵyndaǵy is-áreketter keden salasyndaǵy prosedýralardy jeńildetýge baǵyttalmaǵan. Endigi jerde sol túrli zańdardy reformalaý qajettigi týyndap otyr. Máselen, eńbek quqyǵyn jaqyndastyrý kerek. Bul rette aıtarlyqtaı aıyrmashylyqtarymyz bar. Salyq júıesinde de birkelkilik bolǵany jón. Árıne, qazir saıası erkindik bar. Ár el óz qózqarasyn bildirý kerek, bildirip te jatyr. Sol sebepti, osy máseleni tereń oılanyp, ekonomıkalyq turǵydan tolyq taldap, jasaý qajet. Jalpy, jańa Kedendik Odaq qurylǵannan beri, makroekonomıkalyq tıimdiligin baıqaýǵa bolady. Kedendik Odaq qatysýshy-memleketter úshin aıtarlyqtaı, oń paıdasyn berýde. Shetel ınvestısıalaryn tartý, ulttyq JİÓ ósýi, ónimniń ózindik qunyn tómendetý jáne basqa da kóptegen sheshýshi kórsetkishter boıynsha oń dınamıkanyń neǵurlym naqty sıfrlaryn berip jatyr. Úsh memlekettiń ekonomıkalyq sýbektileriniń biregeılendirilgen kedendik tarıfter men ımporttyq baj salyqtaryna beıimdelý kezeńine baılanysty belgili bir qıyndyqtar týyndady. Ulttyq kedendik ákimshilikter arasynda jekelegen sáıkessizdikter bar, olar Keden odaǵy komısıasynyń tásildi jumystary arqyly joıylyp keledi. Keden odaǵy qazaqstandyq óndirisshiler úshin ótkizý naryǵynyń shekarasyn Brestten Vladıvostokqa deıin keńeıtti. 2011 jyly bizdiń eksport Reseıge 60 paıyzǵa, al Belarýs memleketine 2,3 eseden astamǵa ósti. Birtutas keden aýmaǵy ishinde shetel valútasyn alyp júrýge qoıylǵan shekteýler alynyp tastaldy. Bul Reseı men Belarýs memleketiniń taýar óndirýshileri úshin jasaldy. Osylardyń bári, baıqaǵanymyzdaı, barlyq qazaqstandyqtar, reseılikter jáne belarýster úshin naqty tıimdilikter. Bizdiń elderimizdiń azamattarynyń kedergisiz ótýi úshin birlesken shekaralarymyz móldir bolyp keledi. Qazaqstannyń, Reseıdiń jáne Belarýstiń Keden odaǵy - búkil TMD keńistigindegi shynymen de erikti jáne teń quqyqty ıntegrasıanyń birinshi formasy. Bul tarıhta alǵash ret bizdiń elderimizdiń halyqtaryn ózara syılastyq, ulttyq bolmysty saqtaý jáne ortaq bolashaqtyń bólinbestigin túısiný negizinde jaqyndastyrady. Keden odaǵynyń birtindep Birtutas ekonomıkalyq keńistikke, al ýaqyt óte kele, Eýrazıalyq ekonomıkalyq odaqqa  aýysýy bizdiń halyqtarymyzdyń órkendeýi úshin qýatty yntalandyrýshy kúshke aınalyp, bizdiń elderimizdi keń aýqymdy álemdegi jetekshi pozısıalarǵa alyp shyǵady. Eýrazıalyq ıdeıa teorıadan shynaıy praktıkalyq kezeńge ótý úderisinde. Negizi, ıdeıa usynǵannan beri, Prezıdenttiń belsendi qatysýymen bolǵan ıdeıanyń júzege asa bastaýynda bes qadamdy ereksheleýge bolady: Birinshi qadam, 1994 jyly Máskeýde TMD qatysýshylaryna Eýrazıalyq odaq qurý týraly bastama kóterýi; ekinshi qadam, 1995 jyly Qazaqstan, Reseı, Belarýs prezıdentteri Kedendik odaq qurý týraly kelisimge qol qoıýy, keıinirek Qyrǵyzstan men Tájikstannyń qosylýy; úshinshi qadam, 2000 jyly Bishkekte Kedendik odaqqa kiretin Qazaqstan, Reseı, Belorýssıa, Qyrǵyzstan, Tájikstannyń memleketaralyq keńesinde jańa halyqaralyq uıym – Eýrazıalyq ekonomıkalyq qaýymdastyqtyń qurylýy; tórtinshi qadam, 2002 jyly Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan jáne Ózbekstan prezıdentteri Ortalyq azıalyq yntymaqtastyq uıymyn qurý týraly kelisimge qol qoıýy; besinshi qadam, 2003 jyly Máskeýde Qazaqstan, Belarýs, Reseı, Ýkraına prezıdentteri biryńǵaı ekonomıkalyq keńistik qurý týraly kelisimge qol qoıýy. Qazaqstannyń, Belarýstiń jáne Reseıdiń Keden odaǵy Eýrazıalyq ekonomıkalyq qaýymdastyqtan qısyndy túrde ósip shyqty. Onyń 2000 jyly bes el – Belarýs, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Reseı jáne Tájikstan pishininde qurylýy eýrazıalyq ıntegrasıa tájirıbesindegi betburysty sát boldy. EýrAzEQ sheńberinde ıntegrasıalyq úderistiń túrli ólshemderi boıynsha tetikterdiń tarmaqtalǵan qurylymy qalyptasty. Onyń ústine olar tek memleketaralyq deńgeıde ǵana emes, sonymen birge tómennen kásipkerlerdiń, ǵylym, bilim berý jáne mádenıet qaıratkerleriniń, ÚEU, jastardyń bastamasy boıynsha taǵaıyndalady. Jahandyq qarjy-ekonomıkalyq daǵdarysty eskergende Eýrazıalyq damý banki men Daǵdarysqa qarsy qor qurý ýaqytyly atqarylǵan is boldy. Búginde ol EýrAzEQ-tyń birqatar elderindegi naqty ekonomıkalyq jobalardy qarjylandyrýǵa múmkindik berip qana qoımaı, sonymen birge jedel kómek, mysaly, álemdik daǵdarys zardaptaryn bastan ótkergen Belarýs ekonomıkasyna, kómek berýge de jaǵdaı jasady. Degenmen, joǵarydaǵy bes iri qubylystan bólek, qazirgi tańda ártúrli deńgeıde, áskerı jaǵynan UQSHU-ǵa, ekonomıkalyq turǵydan Kedendik Odaq (Qazaqstan, Reseı, Belarýs), saıası múdde jaǵynan SHYU-ǵa, AÓSSHK-ke ıntegrasıalaný úrdisi júzege asty. 2012 jyldyń qańtarynan bastap kúshine engen naǵyz tolyqqandy, órkenıetti, eýropalyq ortaq naryq sekildi qurylym -  Birlesken ekonomıkalyq keńistikke jol ashyldy. Úsh eldiń Keden odaǵy pishininde óndirisshilerdiń salalyq asosıasıalarynyń tez paıda bolýy jeke másele. Bizdiń kásipkerlerimiz óz múddelerin kelisý, ishki básekelestik pen ózara qoldaý erejelerin qalyptastyrý úshin ıntegrasıalanady. Eýrazıa Medıa-forýmy, Televızıa men radıonyń Eýrazıa qaýymdastyǵy naqty bir taqyryptar boıynsha jumys isteıdi. Eýrazıa kıno jáne teatr festıválderi, túrli máslıhattar, jastar forýmdary dástúrge aınalyp keledi. Sondaı-aq, Elbasynyń bastamasy negizinde, Sankt-Peterbýrg ekonomıkalyq forýmda qurylǵan Ýnıversıtetterdiń eýrazıalyq qaýymdastyǵy, Ǵalymdardyń eýrazıalyq klýby, Joǵary tehnologıalardyń halyaralyq ortalyǵy búginde aǵartýshylyq jáne ǵylymı keńistikte óziniń kókjıegin keńeıte tústi. Qoǵam ómiriń barlyq tereńine boılaı túsken tikeleı ıntegrasıa úderisteri júrip jatyr. Eýrazıa ıntegrasıalyq ıdeıasy ómirlik kúshiniń kórinisi osy. Búginde halyqtarymyz ózderin qalyptasý ústindegi eýrazıalyq birtektiliktiń, onyń mádenı, dinı jáne tildik kópqyrlylyǵy bólshegi retinde barynsha aıqyn sezine bastady. Munda jemisti ekonomıkalyq ózara is-qımyl men izgi kórshilestikke degen ortaq umtylys anyq baıqalady. Bizdiń barlyǵymyz tek birlesken ótkenimizdiń baı tájirıbesi ǵana emes, sondaı-aq, bólinbeıtin ortaq tarıhı bolashańymyz bar ulttardyń jańa ǵajaıyp eýrazıalyq qoǵamdastyǵy paıda bolýynyń kýágerleri bolyp tabylady.

Óz kezeginde úsh memlekettiń ekonomıkalyq saıasatyn úılestirýdiń tetikteri, qyzmetterdiń, kapıtaldar men eńbek resýrstarynyń, birizdendirilgen zańnamalardyń transshekaralyq erkin qozǵalysyn qamtamasyz etý shyndyqqa aınaldy. Bıznestiń ulttyq sýbektileri BEK-ke qatysýshy árbir memlekettiń ınfraqurylymdaryna teńdeı múmkindigin ıelenetin bolady. Bolashaqta birtutas kóliktik, energetıkalyq jáne aqparattyq júıeler qalyptasady. BEK ıntegrasıanyń meılinshe joǵary satysy - Eýrazıalyq ekonomıkalyq odaqqa ótý úshin berik negiz qalaıdy, qýatty birlestik bolady. Úsh memlekettiń jıyntyq İJÓ-si jýyq shamamen 2 trıllıon dollardy qurasa, óndiristik áleýeti 600 mıllıard dollarǵa, aýyl sharýashylyq ónimderin óndirý kólemi - shamamen 112 mıllıard dollarǵa, al jalpy tutyný naryǵy 165 mıllıon adamǵa baǵalanady. Endi aldymyzda kelesi baspaldaǵymyz ıntegrasıanyń eń joǵarǵy deńgeıi – Eýrazıalyq ekonomıkalyq odaǵyn qurý tur. Bul birlestik bizge tehnologıalyq, jańǵyrtý, ınovasıa salalarynda tıimdi kooperasıalar qurýǵa qosymsha múm­kin­dikter beredi. Eýropalyq úlgide Eýrazıalyq odaqtyń atqarýshy komıteti men jalpy parlament, ár sala boıynsha komısıalar qurý máselesi de bar. Bul úlken qadam 2015 jylǵa qaraı josparlanyp otyrǵanyn bilemiz. Eýrazıalyq ekonomıkalyq odaq iske qosylsa, Eýroodaqpen qarym-qatynas, yntymaqtastyq qalaı, qaı baǵytta órbýi múmkin? Sarapshylardyń pikirinshe, bul eki qurylym bir-birine su­ranysta bolady. Óıtkeni, bizdiń Odaqta naryq­pen qatar, resýrs kózderi mol. Eýropa naq bizden energıalyq resýrstardy alýǵa múddeli. Al óz tarapymyzdan biz de Eýro­odaqpen eko­nomıkalyq yntymaqtastyq jasaý­ǵa múddeli­miz. Ondaǵy joǵary tehnologıalar men sapaly tutyný ónimderine degen suranys bizde úlken. Sol sebepti, ekonomıkalyq turǵydan eki qurylymnyń bir-birine degen tartylysy zor, umtylysy úlken bolary sózsiz. Qazaqstan tarapy Eýrazıalyq odaq jo­basyn usynǵanda TMD elderiniń múd­­desine saı teń quqyly jáne erkin túrde kooperatıvtik damýdyń úlgisin naqtylap berýge tyrysty. Eýrazıalyq odaq - egemendi memleketterdiń turaqtylyq pen qaýipsizdik, áleýmettik-ekono­mı­­kalyq jańǵyrýǵa baǵyttalǵan ın­teg­­rasıasynyń táýir bir úlgisi. Eýrazıa­lyq odaqtyń tájirıbe júzinde iske asyrylýy qoǵamnyń san-sa­laly baǵytynda ózara baılanys ornatýǵa jol ashqanyn, onyń ishinde ıntegrasıalyq úderis­ter­diń joǵary mekteptiń damýyna da óz yqpal-áserin tıgizip otyrǵa­nyn jetkizdi. Joǵary bilim qo­ǵam­daǵy barlyq ózgerister men úderisterdiń qajettiligin óteı alatyn mańyzdy áleýmettik ınstıtýt bolyp esepteledi. Elder­diń bilim salasyndaǵy yqpaldas­tyǵy BUU men IýNESKO qyzme­tiniń de eń basymdyqqa ıe ba­ǵyttarynyń biri sanalatyny bel­gili. Sońǵy ýaqytta joǵary bi­limniń ınter­na­sıalanýy jańa­sha qarqyn alyp kele jatqanyn aıtýǵa bolady. Al bul óz kezeginde Eýrazıalyq yqpal­dastyq ıdeıasynyń júzege asýyna serpin bolatyny anyq. HHİ júzjyldyqta Eýrazıalyq odaqty jahandyq damýdyń naqty trendterinen tys qalyptasqan jahandyq kúshterdiń tabysty ortalyǵy retinde kóz aldymyzǵa elestetý múmkin emes. Ústimizdegi juzjyldyqta aımaqtaný jalpyálemdik úrdiske aınaldy. Eýropalyq odaq taýıadaǵy jyldarda quramyna Horvatıany, bolashaqta Serbıa men Chernogorıany jáne basqa memleketterdi qosý esebinen odan ári keńeıýdi josparlap otyr. Shyǵys Azıada Qytaıdyń jáne birden eki mıllıard tutynýshyny qamtıtyn ASEAN memleketteriniń qatysýymen planetamyzdaǵy asa iri erkin saýda aımaǵy qurylyp keledi. Qarjy-ekonomıkalyq turǵyda Parsy shyǵanaǵy óńiri ózinen ózi uıymdasyp jatyr. Soltústik jáne Ońtústik Amerıka, Afrıka memleketteriniń ıntegrasıasy nyǵaıa túsýde. Egemen damýdyń 20 jylynda Reseıdiń, Qazaqstannyń jáne ózge de eýrazıalyq ıntegrasıaǵa qatysýshylardyń ekonomıkalary jahandyq ekonomıkanyń bólshegine aınaldy. Qazirgi tańda memleketimiz modernızasıalanýynyń, ǵylymı aýqymdy ınovasıalyq ekonomıka qurýynyń mańyzdy sharty AQSH-pen, Eýroodaqpen, Qytaımen, Azıa-Tynyq muhıty ekonomıkalyq qoǵamdastyǵy elderimen ınvestısıalyq jáne tehnologıalyq yntymaqtastyqty belsendi óristetý bolyp tabylady. Budan bólek, jańa jahandyq qaýipsizdik júıesin qalyptastyrý úderisteriniń mańyzdy aspektilerin de qaperge alǵan jón. 2010 jyly qabyldanǵan EYQU samıtiniń Astana deklarasıasynda birtutas jáne bólinbeıtin Eýroatlantıkalyq jáne Eýrazıalyq qaýipsizdik keńistigin qurý maqsaty belgilengen bolatyn. Sol sebepti,  búginde HHİ ǵasyrdaǵy alys bolashaqqa, múmkin tipti, odan keıingi ǵasyrlarǵa baǵdarlanǵan eýrazıalyq ıntegrasıa ıdeıasyn jańasha saralaý kókeıkesti másele bolyp tabylady. Qazirgi tańda, «odaq» jáne «ımperıa basqynshylyǵy» deıtin dúrlikpeli sózderden úreılenýdi eńserý kerek. Bul jaıynda Reseı Prezıdenti V.V. Pýtın óziniń «Izvestıadaǵy» atty maqalasynda jazǵan edi: «NAFTA sheńberindegi Soltústikatlantıkalyq ıntegrasıa da úsh memleketten – AQSH, Kanada, Meksıkadan turady. Biraq, eshkim AQSH-tyń ımperıalyq shamshyldyǵy  týraly sóz qozǵamaıdy. Keıbir batys sarapshylary Eýrazıalyq Odaq Qytaılyq ekonomıkalyq ekspansıasy degennen qorǵaný úshin qurylmaqshy dep málemdeme jasaǵanda asyǵystyq tanytyp otyr. Mundaı málisdemeniń shyndyqta tym alshaq jatqanyn aıtýǵa bolady. Kerisinshe, QHR sońǵy eki on jyldyq bederinde Reseı, Qazaqstan, Belarýs memleketteriniń strategıalyq áriptesi bolyp tabylady. Biz ıntensıvti saıası suhbat jáne tyǵyz ekonomıkalyq yntymaqtastyq ustanyp kelemiz. Biz, sondaı-aq, SHYU jáne AÓSSHK sheńberlerinde tyǵyz is-qımyl tanytýdamyz»[6].

Elbasy Nursultan Nazarbaev atap ótkendeı, Eýrazıalyq odaq qurýdyń tórt prınsıpti máselesi bar. Birinshiden, ıntegrasıa, eń aldymen, ekonomıkalyq qajettilikke negizdelgen pragmatıkalyq sıpatta ǵana bola alady. Ekinshiden, kópqabatty jáne túrli jedeldiktegi ın­teg­rasıa ıdeıasy. Úshinshiden, qaýip­siz­dikti bir ǵana eldiń kúsh-jigerimen qam­tamasyz etý múmkin emes, aımaqtyq qa­ýipsizdik tetikterin izdestirý qajettiligi. Tórtinshiden, ıntegrasıanyń eriktiligi. Joǵaryda aıtylǵan qaǵıdalardy Elbasynyń kózqarasynan taldap kórsek. Búginde KSRO ydyraǵannan keıin qurylǵan memleketterdiń jaqyndasý úderisin eýrazıalyq ıntegrasıa dep ataý daǵdyǵa endi. Bul uǵym taldamashylar pen sarapshylar keńinen paıdalanady, jáne eń mańyzdysy, ol taıaý jáne alys shetelderdegi saıası elıtanyń tabıǵı sóz saptaýyna aınaldy. Búginde Eýrazıalyq Odaq qurý ıdeıasy keri ıterý sezimin týǵyzbaıdy jáne eshkimdi de tańdandyrmaıdy. Munyń syrtynda ol týraly eń joǵary deńgeıde taıaýdaǵy maqsattar jáne naqty ıntegrasıalyq joba retinde aıtylady. Al bul ıdeıanyń paıda bolǵanyna, TMD keńistiginde jańa ıntegrasıondyq birigý – Memleketterdiń Eýrazıadyq Odaǵyn qurý usynysy jarıalanǵanyna nebári on segiz jyl toldy. TMD qurylǵanyna eki jyl tolǵannan keıin, Elbasymyzdyń mundaı usynys jasaýy beker emes. Óıtkeni, TMD zaman talabynyń suranysyna saı emes, qatysýshy-memleketterdiń qajettiligin qanaǵattandyrmaıdy. Sondyqtan, arnaıy naqty qaǵıdalardyń kerektigi kórindi. Eýrazıashyldyqtyń izbasarlarynyń ishinde tanymal oıshy Lev Gýmılevtiń kózqarasyn jaqyn tutqan Elbasy, oıshynyń eńbegin baǵalap, El ordasy – Astanada Eýrazıalyq ýnıversıtetke esimin qoıǵanyn taǵy aıtsaq bolady. Ol Soltústik jáne Ortalyq Eýrazıalyq aýqymdy bóligindegi halyqtardyń arasyndaǵy geografıalyq jáne mádenı-tarıhı baılanystardyń birligin tujyrymdamaly túrde negizdedi. Sonymen, Prezıdent HH jáne HHİ ǵasyr kezeńin jaǵdaıyna qaraı kelesi prınsıpterdi negizdep aldy. Birinshiden, mádenı men órkenıettilik faktorlardyń mańyzyn teriske shyǵarmaı-aq, eń aldymen ekonomıkalyq pragmatızm negizindegi ıntegrasıany qurý kerektigin usynady. Abstraktili geosaıası ıdeıalar men urandar emes, ekonomıkalyq múddeler ıntegrasıalyq úderisterdiń basty qozǵaýshysy bolmaq. Sondyqtan bolashaq Eýrazıalyq Odaqtyń bastapqy negizi – Birtutas ekonomıkalyq keńistik bizdiń halyqtarymyzdyń birlese tabysty damýynyń aýqymdy arealy retinde bolmaq. Ekinshiden, ıntegrasıanyń eriktiligi. Árbir memleket pen qoǵam jahandanýshy álemde ózindik bolmysqa sheksiz bas ura berýshiliktiń jáne óz shekaralarynda tuıyqtalyp qalýdyń maǵynasy joq ekendigin túsinýge derbes kelýi tıis. Halyq pen memlekettiń múddelerin basshylyqqa alǵan erikti ıntegrasıa - memlekettiń órkendeýiniń eń qysqa joly. Úshinshiden, Eýrazıalyq Odaq memleketterdiń teńdik, bir-biriniń ishki isine aralaspaýshylyq, egemendik pen memlekettik shekaralardyń qol suǵylmastyǵyn qurmetteý qaǵıdattary negizindegi birlestik bolyp tabylady. Tórtinshiden, Eýrazıalyq Odaqtyń árbir múshe eldiń múddelerin eskeretin, naqty da shynaıy ókilettikterge ıe, konsensýs negizinde is-qımyldar jasaıtyn ultústilik organdar qurylýy qajet. Bul aksıoma bolǵandyqtan, egemendikti berý degendi qarastyrmaıdy. Osymen basty eýrazıalyq ıntegrasıa qaǵıdattaryna árbir qatysýshy eldiń ishki damýdyń turaqtylyǵy, ulttyq ekonomıkalyq, nesıe-qarjylyq jáne áleýmettik saıasattyń nátıjeliligi men jaýapkershiligi máselelerin qosý asa mańyzdy. Bul biz úshin úlgisi asa paıdaly Eýropalyq odaq ekonomıkasyndaǵy qazirgi qıyndyqtardy eńserýdiń tájirıbelerin esepke alǵanda aıryqsha mańyzdy. Bul aspektilerdiń bári TMD memleketteri basshylarynyń bárine jiberilgen Elbasynyń usynystarynyń destesinde egjeı-tegjeıli baıandalǵan. Alaıda, ol kúnderi is júzinde barlyq postkeńestik elderdiń jurtshylyǵynan Elbasynyń eýrazıalyq bastamasyn qoldaǵan kóptegen únqosýlar kelgenimen, ony naqtyly taldaýǵa saıasatkerler daıyn bolmaı shyqty. Árıne, bul zańdylyq. Kópten kútken táýelsizdikke qol jetkennen soń, TMD elderi kóshbasshylarynyń sol kezdegi býynynyń eýrazıalyq ıntegrasıa ıdeıasynyń uzaq merzimdi áleýetin kórýge múmkindik bermedi. Biraq, bul bastamanyń TMD keńistigindegi ıntegrasıalyq úderister úshin serpin bergenin kórmeýge bolmaıdy Odan keıingi jyldary ol Ujymdyq qaýipsizdik sharty uıymy, Eýrazıalyq ekonomıkalyq qaýymdastyq, Qazaqstan, Belarýs jáne Reseıdiń Keden odaǵy sıaqty birqatar tabysty memleketaralyq qurylymdardy qurýda satylap ómirge enip otyrdy. Qazaqstan basshysy jıi kóterip júrgen jańa ıntegrasıalyq uıym qurý, jańa aımaqtyq valúta qalyptastyrý jónindegi oılary Eýrazıalyq odaqtyń alǵysharty desek qatelespeımiz. Mundaı tereń, ári batyl oılary, qadamdary Elbasymyzdy pragmatık, myqty saıasatker ǵana emes, Gýmılev sıpattaǵandaı naǵyz pasıonarlyq tulǵa ekendigine kóz jetkizemiz. Bolashaqtaǵy Eýrazıalyq Odaq Eýrazıashyldyq álem – elderin tabıǵı kataklızmmen birlese kúresý, boldyrmaý, ekonomıkadaǵy jáne qoǵamdaǵy daǵdarystar men kıkiljińnen qutylýǵa jolbasshy ıdeıa. Eýrazıalyq Odaq – órkenıetti damý formýlasy. Osyndaı órkenıetti damý formýlasyn kóregendilik tanytqan Elbasynyń Eýrazıalyq ıntegrasıadaǵy róli erekshe. Olaı bolsa, onyń Eýrazıalyq odaq negizinde bolashaqqa strategıasyn taldap kórelik. Eýrazıalyq Odaq – búgingi kún men bolashaqtyń kúrdeli synaqtarymen ólshenetin megajoba. Ol qalyptasýy tarıhtaǵy eń kúshti jahandyq qarjy-ekonomıkalyq daǵdarystar yqpalymen bastalǵan jańa álemdik arhıtektýranyń  organıkalyq bólshegi bolýdyń barlyq úlken múmkindikterine ıe. Bul úshin eýrazıalyq ıntegrasıaǵa qatysýshylardyń barlyǵynda is-qımyldyń anyq ta naqty strategıasy bolýy qajet. Birinshiden, Eýrazıalyq Odaq, áýel bastan básekege qabiletti jahandyq ekonomıkalyq birlestik retinde qurylýy tıis. Bizdi tek «modernızasıany qýýshy» qaǵıdattaryndaǵy damýshy elder jıyntyǵy bolýdyń tar sheńberli perspektıvasy da, ózge álem úshin máńgilik tabıǵı resýrstardyń úlken perıferıalyq eksporttaýshysy bolyp qalýdyń peshenemizge jazylýy da qanaǵattandyra almaıdy. Álem jańa tehnologıalyq tóńkeris tabaldyryǵynda tur. Búginde Qazaqstan údemeli ındýstrıalyq-ınnovasıalyq damý jolyn baǵytyn alyp otyr. Biz bolashaq ulttyq ınovasıalyq ekonomıkanyń negizi retinde zamanaýı óndiristik kúshterdiń jańa qurylymyn qurýdamyz.

Mundaı mindetterdi Reseı jáne basqa TMD memleketteriniń de aldarynda tur. Sondyqtan, bizdiń Birtutas ekonomıkalyq keńistigimiz ınovasıalar men qýatty tehnologıalyq serpindiliktiń aýmaǵy bolýynyń mańyzy zor. Bul úshin bizdiń memleketimizdi damytýdyń ınovasıalyq jáne modernızasıalyq ortaq jalpy algorıtmin qurastyrýymyz qajet. Osy baǵytta, Elbasymyz mynadaı usynys bildiredi. Iaǵnı,  10-15 jylǵa eseptelgen birikken eýrazıalyq ınnovasıondyq- tehnologıalyq Baǵdarlamany operatıvti óndirip, qabyldaý kerek. Munda, úlgi retinde Fransıa, Germanıa jáne Ulybrıtanıa birigip, sonaý 1970 jyly iri halyqaralyq áýequrylymdyq konsorsıým «AIRBUS» qurǵan. Keıinirek, bul birlestikke Ispanıa qosylady. 2010 jyldyń qorytyndysy boıynsha, «AIRBUS» jańa ushaqtar satý men olarǵa tapsyrystar qabyldaý sany jóninen Amerıkalyq «Boıng» jáne «Lokhıd» kompanıalarynan aıtarlyqtaı ozyp ketedi. «AIRBUS-tyń» jyl saıynǵy tabysy 30 mıllıard eýroǵa jaqyndap keledi. Búkil Eýropa boıynsha ornalasqan kompanıanyń kásiporyndarynda 53 myń adam jumys isteıdi. 2006 jyldan bastap «AIRBUS-tyń» barlyq aksıalar paketi óz kezeginde eýropalyq aerokosmostyq konsorsıým «EADS» enshisinde. Al bul konsorsıýmdy óz kezeginde Eýropalyq Odaq úkimetteri men ulttyq kompanıalary qarjylandyrady. Danıa men Shvesıa Skanede birlesken ınovasıalyq ortalyq - «medıkonovalyq ańǵaryn» (medıkonovaıa dolına) qurdy. Búginde bul – laboratorıalar, komersıalyq qurylymdar, óndiristik kásiporyndar shoǵyrlanǵan Eýropadaǵy asa qýatty klaster bolyp tabylady. Munda quramyna 300 túrdi kompanıalar, 14 ýnıversıtetter, 26 medısınalyq klınıkalar kiretin 7 ǵylymı park jumys isteıdi. Mudaı jolmen jańa tehnologıalar jasaýdyń birlesken jekelegen aspektileri boıynsha eki jaqty kelisimder túzetin halyqaralyq ınovasıalyq ortalyqtar qurýdy yntalandyratyn birqatar elder júrip keledi. Ekinshiden, Eýrazıalyq odaq damýdyń eýroatlantıkalyq jáne azıalyq arealdaryn qosatyn myqty býyn retinde qalyptasýy tıis. Ekonomıkalyq turǵyda biz Eýropalyq Odaqtyń, Shyǵys, Ońtústik-SHyǵys jáne Ońtústik Azıanyń yrǵaqty ekonomıkalaryn baılanystyratyn kópir bola alamyz. Qazirgi tańda, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq avtomobıldik transporttyq dáliz jobasy júzege asyrylyp jatyr.Ýaqyt óte kele osy marshrýt boıyna Eýropa jáne Qytaı rynoktaryna taýarlar jetkizý merzimin 3,5 eseden astamǵa qysqartýdy qamtamasyz etetin zamanaýı avtomobıldilik-logıstıkalyq júıe túziletin bolady. Transeýrazıalyq júrdek temir jelisin qurýdyń bolashaǵy da zor kórinetini sózsiz. Bizge Birtutas ekonomıkalyq keńistiktiń Eýropalyq Odaqpen, Qytaı Halyq Respýblıkasymen, Japonıamen, Úndistanmen aradaǵy yntymaqtastyǵyn keńeıtý ózara tıimdi. Úshinshiden, Eýrazıalyq odaq jańa jahandyq qarjylyq-valútalyq júıeniń bólshegi bolatyn baqýatty óńirlik qarjy birlestigi retinde qalyptasýy tıis. Eýropalyq odaq tájirıbesi kórsetip otyrǵandaı, ortaq tóleý júıesin, sodan keıin ortaq valúta engizý – ıntegrasıanyń zańdy kezeńi bolyp tabylady. Qazirgi jaǵdaıda bul úderis, sondaı-aq, álemdik daǵdarys saldary úrdisterin esepke alýy tıis. Qazirgi Eýropalyq odaq pen eýroaımaq qanshalyqtysynalsa da, olar ózderiniń tirshilikkke qabilettiligi men daǵdarystarǵa beriktigin kórsetip otyr. Tórt jyl buryn Elbasy kúshti óńirlik rezervtik valútanyń alǵashqy negizi retinde eýrazıalyq ultústilik esep birligi – EUEB-ni engizý týraly máseleni talqylaýdy bastaýdy usynǵan bolatyn. Búginde saldary qazirgiden de salmaqtyraq soǵatyn jahandyq resessıanyń jańa tolqyny yqtımaldylyǵyn esepke alatyn bolsaq, bul ıdeıa jaı ǵana kókeıkesti bolyp qalmaıdy, ol praktıkalyq sheshýdi talap etedi. Birtutas ekonomıkalyq keńistik sheńberinde valúta odaǵyn qurý – eńseýr arqyly biz ıntegrasıanyń Eýropalyq odaqtyń qazirgi jańa deńgeıine óksheleı jaqyndaıtyn rýbıkon bolyp tabylatyn shep ekenin Prezıdent erekshe atap ótedi. Bizdiń basty maqsatymyz – kórshilerimizge odaqtyń is júzinde mańyzy men tirshilikke qabilettiligine sendirý. Sonda sanymyz ush memleketten de aıtarlyqtaı arta túsetin bolady.

Tórtinshiden, Eýrazıalyq ıntegrasıanyń geoekonomıkalyq, al bolashaqta geosaıası jaǵynan býyny bekýi tek evolúsıalyq jolmen jáne erikti túrde júrýi tıis. Oǵan jasandy jedeldetýdiń eshqandaı pishin men jekelegen elderdi qamshylaý jat bolýy shart. Birtutas eýropalyq naryq 40 jylǵa jýyq ýaqyt qurylǵan. Búginde eýrazıalyq ıntegrasıa tuǵyrnamasy aıtarlyqtaı keń. Onyń quramyna pishini, maqsaty jáne mindeti túrli bolyp keletin memleketaralyq birlestikter - TMD, EýrAzEQ, UQSHU, Kedendik odaq – Qazaqstan, Belarýs jáne Reseı men basqalardyń Birtutas ekonomıkalyq keńistikteri kiredi. Basqa qurylymdardyń paıda bolý yqtımaldyǵy da zor. Elbasy óz maqalasynda baıandaǵandaı, ol Ortalyqazıalyq odaq qurýdyń jaqtasy bolyp keledi. Onyń pikirinshe, odan, birinshi kezekte, máselelerdi birlesip sheshý men óńirdegi barlyq memleketterdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy teńelisiniń úlken múmkindikterin kórýge bolady. Bul Ortalyq Azıa elderindegi barlyq azamattardyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa septigin tıgizip, óńirdegi kúrdeli problemalardy sheshýge kómekteser edi deıdi Elbasy. Túrli óńirlik uıymdarǵa qatysý ár memleketke ıntegrasıany asa tıimdi jolyn tańdaýǵa járdemdesedi. Sondyqtan barlyqe eýrazıalyq birlestikterdiń áleýetin óristetip, birte-birte olardyń pishinderi men mazmundaryn jaqyndastyrýǵa yqpal etý mańyzdy. Besinshiden, Eýrazıalyq Odaq qurý tek jurtshylyqtyń keń qoldaýy negizinde ǵana múmkin bola alady. Qazirde bizdiń elderimizde ózimizdiń «eýrazo-optımıstter» men «eýrazo-skeptıkter» bar ekeni zańdylyq bolyp tabylady. Olardyń arasyndaǵy pikirtalastar tek qana ıntegrasıalyq úderisterdiń kemshilikterin kórýge jáne olardy dáıektilikpen alastaýǵa járdemdesetini anyq. Jaqyn bolashaqta olardyń debattary Eýrazıalyq Assambleıa – bizdiń elderimiz parlamentarıılerin biriktiretin ultústilik qurylym minberinen júretin bolady. Elbasymyzdyń pikirinshe, sonymen bir mezgilde, eýrazıalyq ıntegrasıanyń halyqtyq vertıkalin nyǵaıtý mańyzdy oryn alady. Iaǵnı, bul jerde másele eýrazıalyq qoǵamdyq birlestikterdiń sanyn arttyrý týraly bolyp otyr. Máselen, EýrAzEQ İskerlik keńesiniń arqaýynda Ónerkásipshiler men kásipkerlerdiń Eýrazıalyq kongresin qurýǵa bolady. Keden odaǵy elderiniń úshtigi pishininde Eýrazıalyq saýda-óndiristik palatasyn qurý oryndy. Olardyń ofısteri Astanada ornalasar edi. «Eýrazıa-24» táýliktik jańalyqtar arnasyn qurý jónindegi jumystardy bastap, jalǵastyrý qajet. Bul bizdiń elderimizdiń azamattaryn ıntegrasıanyń basymdyqtary men barysy týraly obektıvti jáne tolyq aqparattandyrý turǵysynan maǵyzdy. Mundaı usynystarmen qatar, Elbasy birqatar ózekti máselelerdi qaraıdy. Ol Eýrazıalyq ekonomıkalyq keńistiktiń atqarýshy organdaryn Astana qalasynda – Eýrazıa sýbmaterıginiń geografıalyq kindiginde turǵan qalada ornalastyrǵandy usynady. Bul jerde eshqandaı shamshyldyq joq. Bul biz ushin aıtarlyqtaı júkteme bolar edi. Sonymen birge, Eýrazıa ıntegrasıasy ıdeıasynyń bastamashysy retinde Qazaqstanǵa ádiletti rızashylyqtyń kórinisi bolar edi. Ortalyq ofıstiń Qazaqstanda oryn tebýi jańa ıntegrasıalyq birlestikti bizdiń elderimizdiń ishindegi, sondaı-aq, birlestiktiń syrtyndaǵy kúdikterden aryltady. Bul endi jańa uıymymyzǵa úlken senimdilik týǵyzady. Sondaı-aq, ortalyqtyń Qazaqstanda bolýy memlekettiń ishinde de, syrtynda da kúmán týǵyzbaıdy. Jáne bizdiń memleketke úlken senimdilik túsedi. Kezinde bizdiń Táýelsiz Memleketter Dostastyǵynyń shtab-páteri Mınsk qalasynda ornalastyrý týraly sheshimimiz naq osyǵan baılanysty bolatyn. Eýropalyq odaq shtab-páteri Brússelde oryn tebýi de kezdeısoq emes. Qazirgi tańda, aımaqtyq ıntegrasıa jańa álemniń damýynda negizgi trendtiń birine aınalyp keledi. Aımaqtyq ıntegrasıa HHİ ǵasyrdyń áleýmettik jáne ekonomıkalyq damý zańdylyqtaryna súıense, memleketterdiń birigýinde, halyqaralyq qatynastarynda turaqtylyq baıqaýǵa bolady. Onyń ústine, elimizde «Bir memleket-bir taǵdyr», «Ár túrli qalyptasý – biregeı múmkindikter», «Birlik – ár túrlilik arqyly» sekildi konsolıdarlyq qaǵıdalar bir retke qoıylǵan. Postkeńestik memleketter úshin mundaı jańa ıntegrasıa mádenı-tarıhı qundylyqtardy ǵana biriktirip qana qoımaı, eýrazıalyq, geografıalyq keńistik, jańa HHİ ǵasyr áleminiń geosaıası ortalyǵyna aınalady.

Al, Qazaqstan men Reseı bul eýrazıalyq ıntegrasıanyń negizgi lokomotıvti kúshi bolyp qalmaq. Saraptaı kelgende, elimizdiń Ult Lıderi N.Á. Nazarbaevtyń usynǵan Eýrazıalyq Ideıasy óziniń mańyzdylyǵyn, ómirlik qajettiligin tájirıbe júzinde dáleldep keledi. Menińshe, sonaý eýrazıashyldyqtan bastaý alǵan bul ıdeıa óziniń túpki maqsatyna jetedi dep oılaımyn. Iaǵnı, bolashaqta qurylatyn Eýrazıalyq Odaq Eýroodaqtyń kem tustaryn zerdeleı otyryp, alyp aımaqtyq ıntegrasıaǵa aınalýy tıis. Alaıda, teorıadan shynaıy tájirıbege aınalǵan ıdeıany júzege asyryp, asyǵystyq tanytyp, Eýrazıalyq Odaqty birden qurmaýymyz kerek. Aldymen, qatysýshy-memleketterdiń sany ulǵaıyp, Odaq óz kúshine enip, daıar bolǵan sátte, Elbasymyzdyń kózdegen Eýrazıalyq Odaq Jahandyq álem júıesinde, Eýrazıa keńistiginde óziniń ornyn, rólin tabatyny aıdan anyq. Sebebi, aǵylshyn ǵalymy H. Makkınder aıtqandaı, «Hartlendti (jerdiń júregin - Eýrazıany) kim óz baqylaýyna alsa, sol búkil álemdi baqylaıdy».  

E.Q. Myrzataev 

Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti