Álem HH ǵasyrda turaqty kózge tústi. Birinshi jáne ekinshi álemdik soǵystar adamzatqa tarıh boıyndaǵy barlyq soǵystarǵa kúshteri teń qyrǵyn alyp keldi. Álemdik tártiptiń bıtártibi eki kúreske qarsy bloktyń arasynda jaýyngerlik jarysqa ákep soqty. Keńes Odaǵynyń ydyraýy saýyq soǵysta AQSH-tyń jeńiske jetýine alyp keldi, alaıda turaqtylyqtar ol jeńis alyp kelmedi.

Qazaqstan táýelsizdigin ala otyryp Azıadaǵy kelisim jáne qaýipsizdik sharalarynyń júıesin damytýǵa arnalǵan kýrsty qabyldady. Keńesti shaqyrý týraly ıdeıany alǵash ret Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev 1992 jyly qazan aıynda BUU Bas Assambleıasynyń 47-sessıasynda jarıa etti.  Memleket basshysy bastamanyń basty máni álemniń ózge óńirlerimen salystyrǵanda mundaı tetik áli jasala qoımaǵan Azıa qurlyǵynda qaýipsizdikti qamtamasyz etý boıynsha tıimdi jáne ámbebap qurylym jasaqtaý baǵytyndaǵy buryn júzege aspaǵan talpynystardy qaıta jańǵyrtýda ekenin atap ótti. Ózi jumys jasap kele jatqan jyldar ishinde AÓSSHK Azıadaǵy beıbitshilikti, qaýipsizdik pen turaqtylyqty qamtamasyz etýge baǵyttalǵan yntymaqtastyqty nyǵaıtý jónindegi irgeli halyqaralyq forýmǵa aınaldy. AÓSSHK Azıadaǵy jáne búkil álemdegi beıbitshilik, qaýipsizdik pen turaqtylyq arasynda tikeleı baılanys bar ekenin uǵynýǵa negizdeledi.  Eń basynan-aq AÓSSHK-ni shaqyrý týraly ıdeıa birqatar azıalyq memleketterden jáne BUU, EQYU, AML (Arab memleketteri lıgasy) sıaqty halyqaralyq uıymdardan qoldaý tapty. Bastamany júzege asyrý barysynda Azıa elderi SİM sarapshylarynyń kezdesýleri ótkizildi. Alǵashqy kezdesý 1993 jyly sáýirde ótti. Ekinshi basqosý 1993 jylǵy tamyz-qyrkúıekte, al úshinshisi 1994 jyly qazanda boldy. Kezdesýlerge qatysýshylar óńirdegi túrli alaýyzdyqtardyń aımaqtaǵy memleketter tarapynan qaýipsizdik pen yntymaqtastyq máselelerinde ortaq kózqarastar qalyptastyrýǵa kedergi bola almaıtynyn atap ótisti. Úshinshi kezdesýdiń nátıjesinde Keńestiń qujattaryn daıyndaý mindetine kiretin Arnaýly Jumys Tobyn qurý týraly sheshim qabyldandy. Forýmnyń birinshi samıti 2002 jyly 4 maýsymda ótti. Oǵan Qazaqstan, Reseı, Qytaı, Pákistan, Túrkıa, Mońǵolıa, Qyrǵyzstan, Tájikstan jáne Aýǵanstan basshylary, Ázirbaıjan men Úndistannyń premer-mınıstrleri, Iran, Mysyr (Egıpet), Palestına jáne Izraıldiń ókiletti resmı tulǵalary, baqylaýshy memleketter men uıymdardyń ókilderi qatysty. Mınıstrlerdiń 1999 jyly 14 qyrkúıekte Almatyda ótken birinshi kezdesýinde qabyldanǵan, AÓSSHK-ge múshe memleketterdiń arasyndaǵy qarym-qatynastardy retteıtin Qaǵıdattar deklarasıasy men Almaty aktisi jáne Birinshi samıt barysynda qabyldanǵan AÓSSHK jarǵysy – AÓSSHK-niń eń basty qujattary bolyp sanalady. Bul eki qujat Keńes prosesiniń odan arǵy evolúsıasy úshin negizgi qujattarǵa aınaldy. 2004 jyly 22 qazanda Syrtqy ister mınıstrleriniń Ekinshi kezdesýi ótti. Onyń basty nátıjesi Senim sharalary katalogynyń jáne AÓSSHK-niń Ekinshi Mınıstrler kezdesýiniń Prosedýrasy pen Deklarasıasy Erejesiniń qabyldanýy boldy. 2006 jyly 17 maýsymda forýmnyń Ekinshi Samıti ótip, oǵan tóraǵalyq etýshi tarappen qatar, QHR, Reseı, Pákistan, Ózbekstan, Aýǵanstan, Ázerbaıjan, Tájikstan jáne Qyrǵyzstan kóshbasshylary, Taıland premer-mınıstri, sondaı-aq, Túrkıa, Izraıl, Mońǵolıa, Koreıa Respýblıkasy, Úndistan, Iran, Palestına jáne Mysyr memleketteri men úkimetteriniń joǵary laýazymdy ókiletti ókilderi qatysty. Ekinshi Samıt múshe memleketterdiń óńirdegi qaýipsizdik sharalaryn nyǵaıtýdaǵy kúsh-jigerin odan ári úılestirý isinde, sonymen qatar, tıimdi ekonomıkalyq yntymaqtastyqty jolǵa qoıýda asa mańyzdy oqıǵaǵa aınaldy.

Bul mindetterdi júzege asyrý joldary arasynda – AÓSSHK memleketteri múshesi bolyp sanalatyn ózge halyqaralyq jáne óńirlik uıymdarmen (BUU, SHYU, EQYU, ASEAN, ATEY, EýrAzEQ jáne t.b.) áriptestik qarym-qatynastardyń berik jelisin qalyptastyrý bar.  AÓSSHK-ǵa múshe memleketter men úkimetter basshylarynyń Úshinshi Samıti 2010 jyly 8 maýsymda Ystambul qalasynda boldy. Birinshi ret Samıt Qazaqstannan tys jerde ótti. Bul basqosý kezinde Keńestiń tarıhynda tuńǵysh ret joǵary deńgeıdegi tóraǵalyq Qazaqstannan Túrkıa Respýblıkasyna berildi. Oǵan 9 memleket jáne úkimet basshysy, 6 vıse-prezıdent, parlament spıkerleri men vıse-premerler, 14 mınıstr jáne arnaýly elshiler qatysty. Halyqaralyq 16 uıymnyń basshylyǵy tanystyryldy. Basqosýǵa erekshelik bergen jaıt – Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etetini boldy. Eýropalyq irgeli uıymnyń qoldaýymen 2010 jyly 7 maýsymda Ystambul qalasynda «Ekonomıka jáne qaýipsizdik salasyndaǵy HHİ ǵasyrdaǵy yntymaqtastyq» arnaıy sharasy ótkizildi. Qazirgi ýaqytta AÓSSHK-ǵa múshe memleketter mynalar: Aýǵanstan, Ázerbaıjan, Qytaı, Mońǵolıa, Mysyr, Úndistan, Iran, Izraıl, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Pákistan, Palestına, Koreıa Respýblıkasy, Reseı, Tájikstan, Taıland, Túrkıa jáne Ózbekstan; baqylaýshy memleketter: Vetnam, Indonezıa, Malaızıa, Japonıa, Ýkraına jáne AQSH.  Sonymen qatar, AÓSSHK-ǵa BUU, EQYU, AML qatysady. Negizgi qujattarynyń rýhyn saqtaı otyryp, AÓSSHK óziniń basty maqsatyna – Azıadaǵy beıbitshilikti, qaýipsizdik pen turaqtylyqty damytýǵa baǵyttalǵan kópjaqty kózqarastar qalyptastyrý arqyly yntymaqtastyqty keńeıtýge qol jetkizý úshin quqyqtyń ústemdigi, múshe memleketterdiń ishki isterine aralaspaý jáne ekonomıkalyq, áleýmettik, mádenı yqpaldastyq qaǵıdattaryna negizdelgen óz saıasatyn júrgizedi. AÓSSHK sheńberindegi barlyq sheshim mámilege kelý jolymen qabyldanady. AÓSSHK aıasynda senim sharalaryn júzege asyrý prosesi bastalyp ta ketti. Múshe 12 memleket erikti túrde senim sharalary; jańa sharttar men qaterler salasy; kólik dálizderiniń qaýipsiz jáne tıimdi júıelerin damytý; esirtkimen kúres; ulttyq apattardy eńserý; aqparattyq tehnologıalar; energetıkalyq qaýipsizdik; shaǵyn jáne orta kásiporyndardy damytý; týrızm boıynsha gýmanıtarlyq ólshemdegi belgili bir jobalardy ımplementasıalaýdy (memlekettiń halyqaralyq quqyq normalaryn oryndaýyn) úılestirýshi nemese birlese úılestirýshi el retinde boı kórsetedi.  

Jańa sharttar men qaterler, zańsyz esirtki aınalymymen kúres salalaryndaǵy gýmanıtarlyq ólshemdegi tujyrymdamalar jáne/nemese is-qımyl josparlary qabyldandy, sondaı-aq, ózge salalardaǵy tujyrymdamalar qarastyrylady. Qazaqstan forýmnyń negizin salýshy el retinde mereıtoılyq sharany 2012 jylǵy qyrkúıektiń basynda Astanada ótkizýdi josparlap otyr. Ol shara Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbavtyń qatysýmen ótetin mereıtoılyq sesıany jáne AÓSSHK Syrtqy ister mınıstrleriniń tórtinshi keńesin qamtıtyn bolady. Elordadaǵy Táýelsizdik saraıynda Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna (SHYU) múshe elder Memleket basshylary keńesiniń mereıtoılyq samıti ótti.  Onda uıymnyń 10 jyl ishindegi jumysynyń nátıjeleri qorytyndylanyp, keleshektegi mindetteri belgilendi. Mereıtoılyq jylda tóraǵalyq tizgindi qolyna alyp, irgeli isterdi tyndyrǵan Qazaqstannyń jumysyna joǵary baǵa berildi. Óńirlik jáne álemdik qaýipsizdikke qater tóndirip turǵan máseleler esh búkpesiz talqylandy. Utymdy usynystar men tyń ıdeıalar aıtylyp, parasatty paıymdar jasaldy. Nátıjesinde SHYU-ny odan ári shıratý kózdelgen Astana deklarasıasy qabyldandy. Tóraǵalyq Qazaqstannan Qytaıǵa ótti. Jalpy, osy on jyl ishinde SHYU-nyń Eýrazıa keńistiginde ǵana emes, jalpy álemde saıası salmaǵynyń aýyrlap, ekonomıkalyq qýatynyń eselene túskeni anyq. Buny Qytaı, Reseı, Qazaqstan, Ózbekstan, Qyrǵyzstan jáne Tájikstan memleketteri negizin qalaǵan Uıymǵa múshe bolýǵa talpynyp jatqan elder qatarynyń jyl sanap kóbeıip kele jatqanynan baıqaımyz.  Máselen, búginde Iran, Úndistan, Pákistan, Mońǵolıa elderiniń SHYU-da baqylaýshy mártebesi bar, bulardyń alǵashqy úsheýi onyń tolyq quqyly múshesi bolýǵa múddeli. Al 2009 Reseıdiń Ekate­rın­bor qalasynda ótken samıtte «dıalog boıynsha áriptes» mártebesi engizilip, soǵan sáıkes Shrı-Lanka men Belarýs Uıymnyń «dıalog boıynsha áriptesteri» retinde tanyldy.

Mine, SHYU-nyń óńirdegi ǵana emes, álemdegi qaı saladaǵy bolmasyn qaýipsizdikti qamtamasyz etýde negizgi oıynshylardyń birine aınalyp kele jatqany osyndaı dúnıelerden kórinis beredi. SHYU-nyń Eýrazıa keńistigindegi tek saıası ǵana emes, sondaı-aq ekonomıkalyq turaqtylyqty saqtap, qaýipsizdikti qamtamasyz etýde mańyzdy ról atqara alatyndyǵy, ásirese, álemdik qarjylyq-ekonomıkalyq daǵdarys tusynda bilindi. Bulaı deıtinimiz - Uıymnyń uıasynda uıysyp, tórinde toǵysqan memleketter tutastaı alǵanda ortaq kúsh-jigerleriniń arqasynda daǵdarystyń syndaryna laıyqty tótep berdi, Eýropadaǵy nemese basqa qurlyqtardaǵy bázbir memleketter tárizdi odan bálendeı zardap shekken joq. Kerisinshe, daǵdarystyń ashshy syndarynan salıqaly sabaq alyp, budan bylaı da saıası bolsyn, ekonomıkalyq bolsyn, qaýip-qaterlermen «bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol» shyǵara otyryp birlesip kúrese berýge shyn yqylas tanytty. Uıymǵa múshe elderdiń sol nıetten aınymaǵandary Astana samıtinde de anyq ańǵaryldy. Samıtti ashqan Qazaqstan Prezıdenti N. Nazarbaev Shanhaıdan Astanaǵa deıingi uzaq joldy júrip ótken SHYU ártúrli mádenıet pen órkenıetti, zor keleshegi bar álemdik ekonomıkany damytyp otyrǵan memleketterdi biriktirgenin aıta kele, on jyldyń ishindegi atqarylǵan jeti mańyzdy isti tizbelep berdi. Olar mynalar: 10 jylda SHYU túrli órkenıetter men mádenıetterdi alǵa tartatyn mem­leketterdi biriktirdi; budan 10 jyl buryn Shanhaıda Uıymǵa múshe memleketter óz halyqtarynyń qaýipsizdigine qaraı tarıhı qadam jasady; SHYU ózine baryn­sha perspektıvaly álemdik ekono­mıkany tarta bildi; SHYU ekonomı­ka­lyq yntymaqtastyq pen ınte­gra­sıany keńeıtý úshin strate­gıa­lyq negiz qurdy; SHYU jahandyq jáne óńirlik qaýip­siz­dikti nyǵaıtýǵa baǵa jetpes úles qosýda; Uıymnyń saıası sal­ma­ǵy men bedeli turaqty ósip keledi; Uıym elderi bilim, densaýlyq saqtaý, ekologıa jáne basqa da kóptegen salalardy qamtıtyn ózara is-qımylyn keńeıtýde.  Atap óterligi, Qazaqstan SHYU-nyń tóraǵalyǵyny 2010 jyly 10 maýsymda Tashkentte ótken samıtte Ózbekstannan qabyldap alǵan bolatyn. Sol saltanatty sátte sóz alǵan N. Nazarbaev: «Uıymnyń qurylǵanynyń 10 jyldyq mereıtoıy qarsańynda SHYU-ǵa tóraǵalyq jasaý bizdiń óńirde bolǵan saıası oqıǵalardy eskergende Qazaqstanǵa aıryqsha mindet júkteıdi. Osyǵan baılanysty Ortalyq Azıa óńirindegi beıbitshilikti, qaýipsizdikti jáne turaqtylyqty ustap turý SHYU-daǵy qazaqstandyq tóraǵalyqtyń negizgi basymdyqtarynyń biri bolady. Bul Qyrǵyzstanda bolǵan oqıǵalarǵa baılanysty óte-móte mańyzdy», - dep atap kórsetken edi. Mine, sodan beri Qazaqstannyń tór­aǵa­ly­ǵy­ jylynda «Qaýip­sizdik jáne yntymaqtas­tyq jolyndaǵy on jyl» urany astynda 110-nan astam birlesken shara ótkizildi. SHYU-nyń shańyraǵyn bıiktetip, keregesin nyǵaıtý úshin kóptegen sharýalar atqaryldy. Qazaqstan tóraǵalyǵynyń jemisti bolǵanyn Uıymǵa múshe elderdiń basshylary da laıyqty baǵalap otyr.

Máselen, Reseı Prezıdenti Dmıtrıı Medvedevtiń pikirinshe, Qazaqstannyń tóraǵalyǵy kezinde óte úlken jumystar atqaryldy, mańyzdy qujattar kelisildi. Samıtte N. Nazarbaev SHYU-nyń qalyptasý kezeńi tabysty ótkenin jetkizip, múshe-memleketter Uıymnyń odan ári damýyna negiz qalaýy qajettigin atap ótti. Osy oraıda Qazaqstan basshysy taıaý on jyl ishinde álem damýynyń negizgi talabyna jaýap beretin bes jaǵymdy ulttyq maqsatty nemese bes ıigilikti isti atady. Elbasynyń atap kórsetýinshe, birinshiden - lańkestikke, ekstremızmge jáne esirtki qaýip-qaterine qarsy kúresti jáne aımaqtyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin aýmaqtyq jáne aımaqtyq kıkiljińderdi retteý jóninde SHYU Keńesin qurý kerek.  Ekinshiden - Eýrazıalyq qubyr tartý júıesi men elektrotasymaldaý jelisi negizinde Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter biryńǵaı transenergetıkalyq keńistigin qurýy kerek. Osyǵan baılanysty Infraqurylym ıntegrasıasy jóninde komıtet qurý usynyldy.  Úshinshiden - tyǵyz ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń jańa tetikterin izdeý qajet. Osy oraıda Memleket basshysy SHYU-nyń Sý-azyq-túlik komıtetin qurýdy jáne birlesken jobalar men ınovasıalardy qarjylandyrý úshin Damý qoryn jedeldetip qurýdy usyndy.  Tórtinshiden - Qazaqstan­da­ǵy jáne Reseıdegi byltyrǵy órtter men Japonıada bolǵan jer silkinisin eskere otyryp Tótenshe jaǵdaılar jóninde Keńesti qalyptastyrý qajet.  Besinshiden - tu­raqty jumys isteıtin Ultústilik boljam ınstıtýtyn quratyn ýaqyt jetti. Sonymen birge, SHYU damýynyń birtekti boljamyn da ázirleý qajet. Ol úshin barlyq ulttyq boljamdyq resýrstardyń kúshin biriktirip, SHYU-nyń birtekti ortalyǵyn ashý kerek. Prezıdent osyndaı qurylymnyń arqasynda «SHYU-2030», «SHYU-2050» bol­jamdyq jobalaryn ázirleýge bo­latynyn da kóldeneń tartty.  Bul aldaǵy ýaqytta oryn alýy yq­tı­mal jahandyq ekonomıkalyq daǵ­darystarǵa qarsy turý úshin kerek.

Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev óziniń «Daǵdarystan shyǵý kilti» jáne «Besinshi jol» atty maqalalarynda qazirgi daǵdarystyń shyǵý sebepterin egjeı-tegjeıli aıta kele, endigári mundaı aýqymdy kúızelisterge tap bolmas úshin ultaralyq nemese ultústilik valúta ázirlep, ony aınalymǵa engizýge nazar aýdartqan bolatyn. Elbasy SHYU-nyń Astana samıtinde de ultústilik valúta máselesine taǵy bir qaıyra soqty. Búgingi kúni dúnıe júzinde búkilálemdik va­lú­ta-qarjylyq arhıtektýranyń kináratyn tabý problemasy áli anyqtalmaǵanyna ókinish bildirgen Prezıdent: «Bizge altynmen qamtamasyz etil­gen ultústilik tolyqqandy va­lúta qajet. Ony qabyldaý SHYU-nyń qolynan keledi.  Jáne búgin jasalǵan operasıalar - osy istiń jolyndaǵy alǵashqy qa­dam. Men aıtqan osy bes maq­sat - álemniń aldaǵy on jylǵy damýyna qa­jetti mańyzdy sharalar. Olar biz­diń halyqtarymyzdyń múdde­sin qorǵaıtyn bolady. Olardy SHYU-nyń «Bes meıirimdi isteri» dep ataýǵa da bolar edi», - dedi. Samıtte sóz sóılegen SHYU-ǵa múshe elderdiń basshylary da Uıymdy uıystyrý baǵytynda syndarly usynystaryn ortaǵa saldy. Máselen, QHR Tóraǵasy Hý Szıntao óńirdegi beıbit­shi­lik pen qaýipsizdikti qam­ta­masyz etý maqsatynda, naqty qaterlerge qarsy turý úshin SHYU múm­kin­di­gin kúsheıtken oryndy ekenin aıta kele: «Aı­maqtyq qaýipsizdikke áser etetin negizgi máse­le­ler men basty fak­tor­lar boıynsha júr­gi­zilgen jan-jaqty sarap­ta­ma negizinde asa jetilgen júıeni qurýǵa tıispiz», - dedi. Al Reseı Prezıdenti Dmıtrıı Medvedev SHYU aıasynda 2011 jyl­­dyń sońyna de­ıin kóp­­­­jaqty saýda-eko­no­mıkalyq yn­tymaq­tas­tyq baǵ­­­dar­la­ma­syn jú­zege asy­rý jónin­degi «jol kar­tasyn» qab­yl­daý qa­jettigin aıtty. Ózbekstan Prezıdenti Islam Karımov bolsa kópshiliktiń nazaryn Aýǵanstan máselesine aýdardy. «Búginde aýǵan má­se­le­sin soǵys jolymen she­shýdiń múmkin emestigine bar­shanyń kózi jetti dep oılaımyn. Endeshe, eldegi qaqtyǵysty sol aýǵan hal­qynyń ózi qarsy jaq­tar­dyń ara­syn­daǵy kompro­mıstik qadamǵa qol jetkizý arqyly ǵana she­she alady. So­nymen qa­tar álemdik qa­ýym­das­tyq­tyń Aýǵanstannyń ekonomıkalyq jań­ǵyrýyna járdemdesýi de máseleni jeńildetetin edi», - dedi ol. Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmonnyń pikirinshe, Eýrazıalyq geosaıası keńistikte qandaı da bolsyn qa­ýiptiń betin qaıtarýdyń jalǵyz joly bar, bul - kúsh ju­myldyrý. Bul rette SHYU qyzmetiniń aldaǵy onjyldyqta óńir­degi beıbitshilik pen tu­raqtylyqty saqtaýdaǵy mańyzyn art­tyrǵan oryndy. Qyrǵyzstan Prezıdenti Roza Otynbaeva SHYU shekaralar bo­ıynsha kelisimderdi oń­taı­ly sheshý, shekaranyń eki ja­ǵynda da senim men yn­ty­maqtastyq ornatý máselesinde áli de aqsap jatqandyǵyna ókinish bildirdi. «Ókinishke qaraı, bir­qa­tar SHYU múshe-mem­le­­ket­teriniń arasynda she­­­ka­­­ra­lyq bó­linis máse­le­­leri uzaq­­qa so­zylyp ketti. Maý­sym ke­ze­ńinde sýdy, energıa ta­syǵyshty ótkizýge qatysty má­se­leler ýshy­ǵyp, memleketter arasyndaǵy ekijaqty qarym-qatynasqa kir­biń de túsiredi.

Sondyqtan da uıym aıasynda dál osy má­seleni tike qoıyp, ony talqyǵa salý kerek, qaqtyǵys týdyratyn jaıt­ty jilikteý boıynsha turaqty áreket etetin tetikti uıym­dastyrǵan mańyzdy. Qyrǵyz tarapy osyǵan oraı SHYU sheń­berinde shekaralyq qaýipsizdik jónindegi keńes qurý ıdeıasyn qol­daıdy ári onyń júzege asýyna járdemdesetin bolady», - dedi Qyrǵyzstan basshysy. Qalaı desek te, SHYU-nyń Astanadaǵy samıtin otandyq sarapshylar da, sheteldik mamandar da Uıymnyń onjyldyǵy qorytyndylanǵan, keleshektegi mindetteri aıqyndalǵan tabysty basqosýǵa balap otyr.  Tóraǵalyq tizgini Uıymda mańyzdy ról atqaratyn Qytaı eline kóshti. Qytaı ta­rapy SHYU sheńberindegi elder úshin 2012 jyldy «Tatý kórshilik pen dostyq jy­ly» dep jarıalaýdy jón sanap otyr. Bul usy­­nys Uıymǵa múshe elderdiń barlyǵynyń tarapynan qoldaý tapty. Jalpy alǵanda, Qazaqstan Respýblıkasynyń óńirlik jáne ǵalamdyq bastamalaryna jamalǵan taldaý, onyń ishki birligin, dáıektiligin, qarama-qaıshylyqtyń joq ekendigin, maqsatqa umtylatyndyǵyn kýálandyrady. Qazaqstannyń álemdik qaýipsizdikti jetildirýge baǵyttalǵan trendi jyl sanap jańa masshtabqa jáne ózgeristerge ıe bolýda, mazmuny men geografıalyq bastamasy keńeıýde. Qazaqstan Strategıasy halyqaralyq qaýipsizdik arenasynda edáýir senimdi bolýda, ol memleket basshysy bedeliniń jáne saıası yqpalynyń óskendigine baılanysty.

Aýanasova A.M 

Memleket tarıhy ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyzmetkeri,t.ǵ.d, profesor