DÁÝLETBEK BAITURSYNULY. QYZ BEN JER

/uploads/thumbnail/20170709194436456_small.JPG

Qyz ben jer álmısaqtan beri jalǵasyp kele jatqan qazaqtyń baǵy men sory. Jersiz el bolmaıdy, jersiz tirlik joq. Jer úshin shybyn jandy shúberekke túıip julqysty, qara bala, qara qazannyń qamy dep qarsy kelgen qıyndyqtan qaımyqpady. Jer úshin Qap taýynan asyp qara teńizdi jaǵalady, tas qamaldardy talqandap tasadaǵy ajdahanyń azýyn juldy... Ózi de tyqsyryp kelgen dushpanynyń aldynda tynyshy ketip sharasyz kúı keship, baıtaǵynan aırylyp jer túbine tyǵylyp jemtikke aınala jazdady. Balam bolsyn, baqytym bolsyn deseń jer kerek!

Qyz, onyń aty Haýana. Alla jaratqan Adamnyń qabyrǵasy, Qudaı adal etip juptasýǵa násip etken jubaı! Anamyz, qyzymyz, qorǵaıtyn namysymyz, baratyn alysymyz! «Qyzǵa qyryq úıden tyıý, eń aıaǵy esiktegi kúńnen tyıý» deıdi burynǵylar. Kim arsyz áıelden týyp, tegi belgisiz shata bolǵysy keledi? kim uıatsyz saldaqynyń kúıeýi bolǵysy keledi? kim kezbe shúıkebastyń ákesi bolǵysy keledi? Árıne eshkim de! Zaman buzylmaıdy, pende buzylady. Dáýir azbaıdy, Insan azady. Otan otbasynan bastalatyny ras bolsa, qyzdarymyzǵa jaýapty, tárbıeleýshi, týra jolǵa salýshy, adaldyq jolynda saqtaýshy ER azamattar! Qalaı desek te jaýapkershilik Erkektiń moınynda. «Balapan uıadan ne kórse, ushqanda sony iledi» degen. Jahılıa zamanynda erteńgi kúni qyzynyń teris jolǵa túsetininen alańdaǵan «namysqoı» ákeler et perzentin tirideı kómip qutylǵan eken. Al, búgin ondaı qarańǵy kezeń emes. Kómip qutylýǵa, sógip qutylýǵa, aıyptap qutylýǵa, jazyp qutylýǵa bolmaıdy. Erkekter timiski, nápsige erip ózgeniń irgesin túrgisi kelip turady, kóńilashar izdep kóshege kózin súzedi... Sondaı pendeniń qoınynda jary joq pa? Oń jaǵynda otyrǵan qyzy joq pa?

Týra joldaǵy erkek týra joldaǵy otbasyn ustaıdy. Úıinde úlken kisi, qyryq qadam attasa búlik salatyndar munapyqtyń dál ózi! Bala-shaǵam kórgen joq degenińmen bárin Samıǵ-Alla kórip tur... Aldyńnan bir shyǵary sózsiz... Ókinishtisi, myqtylyqtyń belgisi--«jigittik-jelik» bolyp turǵan bul kúnde, bul «ónerdi» ataq-dáreje sanap qymsynbaıtyndar kóbeıip keledi.  Jany móldir, pikiri ádil, qahary qanjardaı qaısar ul aınalasyn yqtyryp ta, buqtyryp ta saqtaıdy. Syrtqy jaýdyń aram pıǵylynda tosa alady. Aǵyny qatty tereń sýdan kimniń ótýge dáti barady? Tobyqtan keler jaıdaq sýdy ıt pen qus keshe beredi. Sharıǵatqa barmaı-aq, Ardyń azabyna salyp kóreıikshi!..

Biri tuman kúnderdiń, biri kúmán,

İlip alar neń qaldy, iri kúnáń.

Uıaty men ultymnyń uly kóshin,

Baıqaý kerek qyzdardyń qylyǵynan.

 

Qaptap júrgen zaman da Quzǵyn asa,

Ketip bara jatyrmyz muzdy basa.

Qansyraıdy ultymnyń qasıeti,

Eń áýeli azǵyndap qyz qulasa!..

(«kúnásiz meken» jınaǵy 162-bet,  28.09.1994 jyl) ... dep jazyppyn. Sondaǵy «quzǵyndar» sútten aq, sýdan taza... tabanymyzda taıǵanaq muz, aldymyzda ushpa quz.  Odan beride 23 jyl óte shyǵypty. Ne ózgerdi?!  Qyzdy azdyrǵan, endi kelip bar aıypty solardyń basyna úıip tógip otyrǵan syrty jyltyr, ishi merez telpekter kóbeıgen saıyn qoǵam osylaı tozady.

Qatysty Maqalalar