Eldiń taǵdyry onyń salt-dástúri, dini, óneri, tarıhy osynyń barlyǵy birtutas el bolyp qalyptasýdaǵy árbir azamat pen azamatshalardy tolǵandyrar máselelerdiń biri de biregeıi ekeni anyq.
Men de óz elimniń muńyn muńdasyp, qazirgi tańdaǵy úlken talqyǵa aınalǵan dinı ekstremızm jaıly óz oıymdy bildirý úshin qolyma qalam aldym...
Ata-babamyz san ǵasyrlardan beri ańsap ótken táýelsizdikke qol jetkizýdiń arqasynda tilimizdiń, asyl dinimizdiń qaınar bulaqtarymen qaıta qaýyshyp jatyrmyz. Halqymyz derbestikpen birge dástúrli mádenıetine, tili men dinine tolyqqandy ıe bolyp, olardy zamanǵa saı damytýǵa múmkindik aldy. Óshkenimiz janyp, umytqanymyz jadymyzda jańǵyrdy. Munyń barlyǵy Qazaq eliniń ustanǵan baǵyt-baǵdarynyń durystyǵyn, ata-baba jolynan aınymaǵandyǵyn bildiredi. Ústinde aıtqanymdaı til men din eldiń qundylyǵy, bar baılyǵy. Osy ýaqytqa deıin qanshama óreskel qatelikter men jappaı orys tiliniń kúsheıýinen tunshyqqan tildi de oılaıtyn zıaly qaýym tabylyp, aqyr sońynda tildiń de jaǵdaıy edáýir satyǵa kóterilip edi. Sol zamanda óz tili turǵanda ózge tildi mindet qylatyn jandar da joq emes tuǵyn. El bolǵasyn ondaı da máseleler bolatyn shyǵar dep oılaısyń da, ártúrli pikirmen tereń oıda qalasyń. Al, qazir meni tek tildiń jaıy ǵana alańdatpaıdy. Qazaq eline tipti búkil álemge aýyr qasiret alyp kelgen dinı ekstremızm (terorızm) eldiń damýyn, birtutastyǵyn kóńildegideı etýge des bermeı otyrǵany ras. Mundaıda áreketsizdik bel alsa, onda tarıhtyń tegeýrini bizdiń toz-tozymyzdy shyǵarary anyq. Sebebi, qanshama ata-babamyzdyń asyl muraty oryndaýǵa shaq qalǵanda óz ishimizde mundaı ahýaldyń beleń alýy biz úshin de jaqsy emes. Búgingi dúnıe dıdarynan qazaq eliniń ózindik ornyn seziný edáýir qıyndyqqa soqty, desek te ata-babamyzda árdaıym ult qasıetin joǵaltpaýdan artyq maqsat bolmady.
Alaıda, ult jadynan umytyla bastaǵan ımanı qundylyqtardy qaıta jandandyrýdyń reti keldi me dep te oılaımyn. Bul turǵyda qazaq qoǵamyna eshkim tyńnan jańa dúnıe ákelip japsyryp jatqan joq. Bar bolǵany kezinde bahadúr babalarymyz salyp ketken, keıinnen kómeski tarta bastaǵan soqpaqtyń súlderin taýyp, sony qaıtadan sara jolǵa aınaldyryp jatqany. Maqsatymyz – ulttyq tabıǵatymyzben sabaqtas sharıǵattaǵy mazhabymyz ben tanymdyq mektebimizdi tuǵyrlap, asyl dúnıelerimizdi, jaýharlarymyzdy jaryqqa shyǵarý, úzilgenimizdi jalǵap, joǵaltqanymyzdy túgendeý, san ǵasyrlyq tarıhy bar dinı dástúrlerimizdi qalpyna keltirý. Sol arqyly qazaqtyń tolyqqandy ultqa, Alashtyń irgeli elge aınalýy úshin qoldan kelgenshe úles qosý.
Qazaqtar úshin ıslamnyń róli nedáýir jáne muny túsiný ulttyq sanamyzdyń mańyzdy minezdemesine aınalǵan. Bul ásirese osynaý uly da gýmanısik dinniń róli men máni uzaq jyldar boıy burmalanyp kelgennen keıingi jerde óte mańyzdy. Sonymen birge dinniń ultty biregeılendirýdiń búginde pármendi tásili emes ekenin aıqyn uǵyný kerek. Oǵan aıqyn kózimiz jetip te júr. Dinniń qundylyqtaryn jete túsindiremiz dep júrip jas jetkinshekterdiń basqa aǵymǵa qalaı, qandaı jolmen ketip qalatynyn ańǵarmaı da qalamyz. Oǵan sebep bireý – dinı saýattylyqtyń bolmaýy.
Árıne, demokratıalyq el atanǵasyn on jerden dindi qurmettegenmen, onyń qaǵıdalaryn «mıǵa shegedeı sińirýge» quqymyz joq. Sonda maǵan mynadaı suraqtar oıyma keledi. «Onda mıllıondaǵan turmys tapshylyǵyna tap bolǵan nemese basqa dindi mindet qylatyn, eliniń abyroıyn oılamaıtyn adamdardyń rýhanı sezimin qalaı oıatýymyz qajet? Adam óziniń bolmashy bir buranda emes, rýhanı derbes tulǵa ekenin seziný kerek qoı. Onyń da ótkenge degen óz kózqarasy, eń bastysy, ulttyń rýhanı erteńin jasaýǵa degen jaýapkershiligi bolýy shart emes pe?» Bul tek meniń ǵana emes, barlyq elin súıgen jandardyń, dinı salada jaýaby biraz deńgeıde jatqan suraq dep oılaımyn. Sheshimi áli kúnge deıin belgisiz osyndaı máselelerdiń bolashaqta kózi ashyq urpaqtyń basyna túspese dep armandaımyn.
Osy oraıda N. Nazarbaevtyń : «Din ózdiginen ónegeli aqıqattan bóten eshteńege úıretpeıdi. Jalǵyz-aq bizge qaýip tóndirip turǵany, dinı bilimderimizdiń deńgeıi onsha joǵary bolmaı otyrǵany» dep aıtqan sózin únemi janymyzǵa tý ǵyp alyp júrsek, artyq bolmas edi dep aıtar edim. Shynymen de, onyń ishinde basty qaýip dinı saýatsyzdardan kelip jatqanyn aıqyn kórip bilip júrmiz. Jalǵan túsinikter, ártúrli adamdardy arbaıtyn jarnamalar, ár adamnyń teris pıǵylda ýaǵyzdaýy osynyń barlyǵy sanasy jańa ǵana jetilip kele jatqan myna bizdeı jas urpaqqa aýyr soqqy bolary anyq. Keleshekte de men dostaryma, barsha musylman baýyrlaryma tek ózimiz anyq biletin nárselerdi qoldaýyn ótiner edim. Osynyń ózi elimizdiń damýyna az da bolsa úlesimiz dep bilemin. Sebebi, jarqyn bolashaq myna bizdiń qolymyzda. Aldaǵy ýaqytta da Jaratqannan Alash jurtyn irgeli el etip, yntymaq-birligi men ımandylyǵyn arttyrýyn ǵana
suraımyn.
Rysqalıeva Balnur
11- synyp oqýshysy
