Til máselesin sheshýdiń osy ýaqytqa deıin túrli ádisteri usynyldy, baǵdarlamalar qabyldandy, qyzý talqylandy. Solardyń biri balabaqshalardy qazaq tiline aýdarý. El bolam degen halyq eń aldymen besigin túzeıdi. Qazaq tilin kishkentaıynan balalardyń sanasyna sińirý arqyly til máselesin sheshýge bolady.
Jazýshy Smaǵul Elýbaı QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaevpen kezdeskende «úshtildilik» máselesin kóterip, balabaqshalardy qazaq tiline aýdarýdy usynǵan edi.
«Úmit pen kúdikti týdyryp otyrǵan bir másele bar. Mynaý úshtildilik degen nársege jurttyń bári birdeı oń kózben qarap otyrǵan joq. Ony jaqsy bilesiz, men nege ekenin aıtqym keledi. Nege jurtty shoshytyp otyr? Bul «úshtildilik» degen sóz qulaqqa «Qazaqstanda úsh memlekettik til bar» degendi aıtyp turǵandaı estiledi, qulaqqa túrpideı tıedi bizge». Menińshe olaı bolmaýy kerek dep oılaımyn. Memlekettik til ylǵı da birinshi orynda turýy kerek. Mektepte úsh tildilikti bastap ketti. Jalpy, balasynyń úsh til bilgenin eshbir ata-ana kemshilik dep qaramaıdy. Bul jaǵynan eshkim qarsy emes. Másele memlekettik tildiń jaǵdaıy ne bolatynynda. Qazaq tiliniń jaǵdaıy ne bolady, osy jurtty alańdatyp otyr. Ózińizdiń bir ıdeıanyń tóńireginde toptasqan «qazaqstandyq ult» bolýy kerek degenińiz kóńilge qonady. Shynynda da Qazaqstanda turatyn barlyq halyqtar bir ıdeıanyń tóńireginde toptasqanda ǵana bizdiń aıdarymyzdan jel esedi. Ol nárseni shynynda da balabaqshadan bastaý kerek dep oılaımyz. Búkil balabaqshada barlyq balalar ultyna qaramaı memlekettik tilde tárbıe alatyn bolsa ol qyrýar paıda barlyq ata-ana, ár ulttyń ata-anasy úshin. Óıtkeni birinshi klastan bastap búkil mektepterdiń bári orys, qazaq dep bólinbeı bir ǵana programmamen, memlekettik tildiń basymdylyǵymen búkil oqý, tárbıe sol tilde berilse, biraq negizgi pánder memlekettik tilde berilse sonda úshtildilik bizdiń baılyǵymyzǵa aınalady. Bizdi qorqytpaıdy, shoshytpaıdy. 11 synypty bitirgen bala meıli qazaq bolsyn, orys bilsin úsh tilde saırap shyǵady. Orys mektebi, qazaq mektebi degen múlde bolmaýy kerek. Tóńiregimizde, mysaly Fransıada, Germanıada, Qytaıda ulttyq mektepterdiń bólingeni joq qoı. Birligimiz bolýy úshin, barlyq ulttar bir-birin túsinýi úshin kishkentaıdan bastaýymyz kerek. 10-15 jyldyń ishinde mektep baǵdarlamasy memlekettiń tildiń basymdylyǵymen júrse júzege asyrýǵa bolady, bitirgen balalar baýyr bolyp shyǵady. Qazaqtyń tilin bilgennen keıin tarıhyn da, mentalıtetin de biledi. Qazaqstandyq patrıotızm oıanady. Sonda til problemasy kún tártibinen alynyp tastalynady», - dep úlken usynys tastaǵan edi jazýshy.
Kóp uzamaı Smaǵul Elýbaıdyń usynysyn qoldaǵandar artty. Onyń ishinde Generaldar keńesi» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi
tóraǵasynyń keńesshisi, Qazaq kórkemóner akademıasynyń akademıgi Vácheslav Vavılın de bar.
Vácheslav Vavılen qazaq tilin erkin meńgergen. Ol Aıqynǵa bergen suhbatynda ózge ult ókilderine qaraǵanda, orys tildi qazaqtardyń qazaq tilin úırenýge degen qulshynysynyń tómendigine tań qalatynyn aıtqan. 12 jasynan bastap qazaq tilin úırenýge den qoıǵan Vácheslav Qazaqstandaǵy barlyq balabaqsha qazaq tiline ótýi kerek ekenin aıtady.
«Tildi kishkentaı kezden bastap nasıhattaý kerek. Menińshe, elimizdegi barlyq balabaqsha qazaq tiline ótýi kerek. Iaǵnı, bastapqy bilim qazaqsha berilse, tilmen tanysý arqyly balalar salt-dástúrdi meńgeredi, til arqyly qazaq ultyna degen jastaıynan mahabbaty oıanady. Mektepti, joǵary bilimdi qaı tilde alatynyn árkim ózi tańdasyn. Sonda ǵana bolashaqta bir ǵana memlekettik tilde sóıleıtin elge aınalamyz» dedi Qazaq kórkemóner akademıasynyń akademıgi.
Qazaqstannyń Reseıdegi ókiletti elshisi qyzmetin atqaryp otyrǵan Imanǵalı Tasmaǵambetov Úkimet basshylyǵynda bolǵanda balabaqshalardyń barlyǵyn qazaq tiline aýdarýdy usynǵan.
«Egemendigimizge, Táýelsizdigimizge 25 jyl toldy. Qazir barlyq jerde balabaqshalar salynyp jatyr. Nege sony qazaq tilinde ashpaımyz» dedi Tasmaǵambetov.
Qamshyger: Ásem Álmuhanbet
