Qazaqstanda BAQ-nyń kópshiligi belgili bir uıymǵa nemese basshylyqqa qaraıdy, kez-kelgen jaǵdaıda solardyń qoldaýyna júginedi. Alaıda, qupıany 3 adam bilse, dúıim jurtqa málim bolatyny da ótirik emes. Ferǵana aqparattyq agenttiginiń sarapshylary Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat quraldardyń baǵynyshty ıelerin anyqtap, tizimin jasady.

Qazaqstanda resmı túrde 2000-nan asa buqaralyq aqparat quraldary tirkelgen, alaıda olardyń kóbi derlik qarapaıym statıs emes.

Qarajattyń azdyǵy men materıaldyq bazanyń jetispeýshiliginiń kesirinen keıbir basylymdardyń jeke kontentteri men jańalyqtar taspasy memlekettegi qoǵamdyq pikirdiń týyndaýyna áserin tıgizbeıdi. Qazaqstandaǵy aqparattyq-analıtıkalyq alańdy kóbine astanalyq jáne sırek túrde almatylyq BAQ basqaryp tur. Olar beligili bir toptyń, uıymnyń tikeleı baqylaýyna alynǵan.

Elimizde mundaı basylymdardyń 100 shaqtysy jumys jasaıdy, qarjy máselesinde qıyndyqtar týmaıdy, tehnıkalyq jaǵynan da joǵary deńgeıde qamtamasyz etilgen, sondaı-aq eldiń ár óńirinde bul basylymdardyń tilshileri jumys jasaıdy. Sonymen qosa, mundaı basylymdar mańyzdy erejeni este saqtaýlary tıis. Qazaqstanda BAQ baqylanatyndyqtan, bul basylymdar ózderiniń aqparattyq saıasaty olardy basqaryp otyrǵan toptyń múddesimen sanasýy tıis. Qazaqstandyq aqparattyq quraldyrdyń kimge táýeldi ekenin bile tura, telearnalardaǵy, ınternet-basylymdardaǵy shýly aqparttarǵa tapsyrys bergen avtordyń da kim ekenin anyqtaý qıyn emes.

Endigi nazarlaryńyzǵa tanymal ınternet baslymydardyń shyn mánisinde kimge, qaı uıymǵa táýeldi ekeni anyqtalǵan tizimdi usynbaqpyz.

Darıǵa Nazarbaevanyń medıa-ımperıasy

«Ferǵana» sarapshylarynyń málimetinshe, óz qaýipsizdigi úshin esimin jasyrǵan, sońǵy 20 jyl ishinde Qazaqstandaǵy eń alyp medıa-magnat –  Prezıdenttiń úlken qyzy, Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne Parlament Senatynyń qaýipsizdik jónindegi Turaqty komıtetiniń tóraǵasy – Darıǵa Nazarbaeva. Eske sala keteıik, Nazarbaeva 2008 jyly «Habar» agenttine kiretin «Habar», «24.kz», «El Arna» jáne Kazakh-TV telearnalarynyń aksıalaryn «Samǵaý» aqparattyq tehnologıanyń memlekettik holdıńine 100 mıllıon dollarǵa satqan edi. Alaıda, Nazarbaeva ol basylymdardyń ár qadamyn ańdyp otyrǵany aıdan anyq.

Sarapshylardyń dereginshe, «Habar» agenttiginiń telearnalarynan bólek, Darıǵa Nazarbaevanyń medıa-ımperıasyna myna buqaralyq aqparat quraldary kiredi:

-«KTK» arnasy (tolyq baqylaý);

-«NTK» arnasy (tolyq baqylaý);

-«Evrazıa – Birinshi arnasy» (memlekettik «Qazaqstan» tele-radıo korporasıasymen ishinara birlesken);

-«ON-TV» (tolyq baqylaý);

-MuzzON (Armanjan Baıtasovtyń uıymymen birlesken tolyq baqylaý);

-HIT-TV arnasy (tolyq baqylaý – D. Nazarbaevanyń úlken uly Nuráli Alıevtiń «Shahar» uıymyna kiredi);

-«Alma-TV» kabeldik televıdenıe (baqylaý);

-ICON kabeldik televıdenıesi (2017 jyldyń naýryzynda A. Baıtasovtyń tobyna qosylǵanyna baılanysty tolyq baqylaý);    

-«Evropa plús Qazaqstan» radıostansıasy (tolyq baqylaý);

-«Hıt-FM – Qazaqstan» radıostansıasy (tolyq baqylaý);

-«Rýsskoe radıo Azıa» radıostansıa (tolyq baqylaý);

-«Classic FM» radıostansıasy (tolyq baqylaý);

-«Retro FM» radıostansıasy (tolyq baqylaý);

-Energy FM radıostansıasy (Nuráli Alıevtiń «Shahar» tobyna kirgendikten tolyq baqylaý);

-«Karavan» gazeti (tolyq baqylaý);

-«Novoe pokolnıe» gazeti (mıllıoner Rashıd Sársenovpen birikken ishinara baqylaý);

-«Forbes-Kazahstan» jýrnaly (tolyq baqylaý);

-«Moskovskıı Komsomoles v Kazahstane» gazeti (ishinara baqylaý);

-forbes.kz ınternet-basylymy;

-365info.kz (tolyq baqylaý);

-caravan.kz  medıa-portaly (tolyq baqylaý);

-zakon.kz ınernet-portaly;

-nur.kz ınernet-agregator (ishinara baqylaý).  

Tımýr Qulybaevtyń yqpalyndaǵy buqaralyq aqparat quraldary

Darıǵa Nazarbaevanyń medıa-ımperıasynyń janynda onyń týǵan sińlisi Dınaranyń kúıeýi – «Atameken» Qazaqstan palatasy kásipkerler prezıdıýmynyń basshysy Tımýr Qulybaevtyń BAQ aktıvteri tym qarapaıym kórinýi múmkin. Alaıda, Ferǵana sarapshylary bul basylymdardyń qoǵamdyq pikirlerdiń qalyptasýyna yqpaly az emes, sondaı-aq memlekettiń saıası jáne ekonomıkalyq sheshimderin qabyldaýda da yqpaly zor ekenin aıtady. Nazarbaeva sekildi Tımýr Kulybaev ta ınternet-basylymdarǵa qatysy bar ekenin halyqtan jasyryn ustaıdy, alaıda qazaqstandyq myna medıa-resýrstar onyń baqylaýynda:

-Atameken Business Chanel telearnasy;

-Central Asia Monitor gazeti;

-«Kapıtal» gazeti;

-«Kýrsıv» gazeti;

-«Jas Alash» gazeti;

-«Komsomolskaıa pravda Kazahstan» gazeti;

-dialog.kz ınternet-basylymy;

-sports.kz ınternet-basylymy;

-contur.kz ınternet-basylymy;

-abai.kz ınternet-basylymy;

-better.kz ınternet-basylymy;

-spik.kz ınternet-basylymy;

-bnews.kz aqparattyq-analıtıkalyq portaly;

-today.kz aqparattyq agenttigi;

-kaztag.kz aqparattyq agenttigi.

Burynǵy premer-mınıstrdiń basylymy

«Ferǵana» sarapshylary Qazaqstandaǵy aqparattyq alańnyń eń «bedeldi oıynshysy» dep burynǵy premer-mınıstr, Qazaqstan Ulttyq Qaýipsizdigi komıtetiniń basshysy – Kárim Másimovty atady. Sarapshylardyń málimetine súıensek, Másimov óziniń jeke medıa-qurylymyn qalyptastyrýǵa nebári 7 jyl buryn kirisken. Ol reseılik nemese ýkraındyq uıymdardyń qyzmetterin paıdalanbaı, óz buqaralyq aqparat quraldaryn qalyptastyrý úshin Batys Eýropadan, dálirek aıtsaq, Germanıadan arnaıy mamandar shaqyrtqan. Burynǵy premer-mınıstrdiń bul qadamy búgingi Qazaqstan úshin óz jemisin kórsetti. Kárim Másimovtyń baqylaýyndaǵy medıa-resýrstar bir jyldan keıin-aq qazaqstandyq mıllıarder Aleksandr Klebanovtyń kómegimen memlekettegi eń tanymal buqaralyq aqparat quraldaryna aınaldy. Qudyretti dep tanylǵan arnaıy qyzmetkerdiń basshylyǵyndaǵy medıa-resýrtarǵa mynalar jatady;

-STV telearnasy;

-«7 arna»;

-«Tengri-FM» radıostansıasy;

-«Jýldyz-FM» radıostansıasy;

-«Tengri-TV» ınternet-telearnasy;

-«Alash Aınasy» gazeti;

-vesti.kz sporttyq ınternet-basylym;

- tengrinews.kz. aqparattyq analıtıkalyq portal.

Mıllıarder baspasózi

Sondaı-aq, Qazaqstanda óziniń jeke aqparat quraldaryn jasyrmaǵan resmı mıllıarder bar.  Endigi áńgime QR Prezıdentiniń isterin basqarǵan Bolat Ótemuratov jaıynda bolmaq. Ol Nursultan Nazarbaevtyń aınalasyndaǵy lıberaldy tulǵa. «Ferǵana» sarapshylarynyń esepteýinshe, Ótemuratov ózine baǵynyshty redaksıalardyń jumysyna aralaspaıdy. Ol basylymdar Qazaqstandaǵy eń shýly aqparattardy jarıalaıdy. Alaıda, QR eń baı adamdarynyń biri olarǵa opozısıalyq taqyryptardy qozǵaýǵa ruqsat bergenimen, ol óz basshylyǵyndaǵy BAQ-tarǵa ózin jáne prezıdent Nazarbaevty synǵa almaýǵa buıyrdy. Bolat Ótemuratovqa tán buqaralyq aqparat quraldary:

-«31 arna» telekompanıasy;

- «Love radio - Kazahstan» radıostansıasy;

-«Informúro-Megapolıs» gazeti;

-«DAT – qoǵamdyq pozısıa» gazeti;

-informburo.kz aqparattyq-analıtıkalyq portaly;

-voxpopuli.kz ınternet basylymy.

Tikeleı jáne janama

Qazaqstanda túrli basylymdardy basqaryp otyrǵan tikeleı jáne janama qarjylyq-ónerkásiptik toptar da jeterlik. Tizimderi tómendegideı:

-Tanymal basylym «Ekspress-K» gazetin ashyqty túrde baqylap otyrǵan mıllıarderler Aleksandr Mashkevıch, Patoh Shodıev, Alıjan Ibragımovardyń korporasıasy – Eurasian Resources Group (ERG).

-Prezıdent ákimshiliginiń eks-basshysy, búgingi kúni Qazaqstan Parlamenti Májilisiniń basshysy Nurlan Nyǵmatýllınniń tobyna kiretin basylymdar: «Novoe televıdenıe» qaraǵandylyq telearnasy, ratel.kz,  vlast.kz jáne «Jas Alash» gazetteri.

-«Ferǵana» sarapshylarynyń dereginshe, Prezıdent ákimshiliginiń búgingi tańdaǵy basshysy Ádilbek Jaqsybekovtyń yqpalyndaǵy toptarǵa kiretin basylymdar: «Astana» arnasy, «Astana FM» jáne «Orda FM» radıostansıalary t.b. basylymdar.

Memleket qaramaǵynda  

«Ferǵana» sarapshylary Qazaqstan Prezıdenti ákimshiliginiń baqylaýyndaǵy jáne jartylaı memlekettik buqaralyq aqparat quraldaryn da nazardan tys qaldyrmady. Olardyń qataryna kiretin baslymdar mynalar:

- «Kazahstan» telekompanıasy, memlekettiń ár oblysyndaǵy fılıaldarynyń bárine qatysty;

- «Otaý-TV» spýtnıktik televıdenıesi;

-«Shalqar» radıostansıasy;

-«Qazaq radıosy»;

- «NS» radıostansıasy;

-«Vremá» gazeti;

-«Aıqyn» gazeti;

-«Lıter» gazeti;

-«Túrkistan» gazeti;

-«Báıterek» jýrnaly;

-«QazAqparat» aqparattyq agenttigi.

Bul jarıalanǵandar belgili bir topqa, uıymǵa baǵynshty basylymdar. Al táýelsiz basylymdardyń kóbi qoǵamdyq pikirdiń qalyptasýyna tıgizer yqpaly azdy-kem. Bulaı bolý sebebi, birinshiden, BAQ salasyndaǵy qatań zańdyq turǵydan shekteý, ekinshiden, Qazaqstannyń búkil aımaǵyn qamtıtyndaı qajetti quraldardyń jetispeýshiligi.

Aýdarǵan: Gúlim Jaqan