Búginde Qazaqstanda turatyn qazaqtardyń sózi, ıaǵnı, tili orysshanyń kóshirmesine aınalyp barady. Osylaı bolaryn joǵarydaǵylar 25 jyl buryn bildi. Olar bul jymysqy saıasatty júzege asyrý úshin bar-joǵy eki-aq tásil jetkilikti ekenin de bildi. Ol eki tásildiń birinshisi - qazaq tiline qaǵaz júzinde memlekettik til degen ataq bere salyp, oǵan kóshýge asyqpaý kerek dep qazekemderdi aldarqata berý. Áýeli 3- 4 jyl dep belgilengen bul aldarqatý mine, 25 jylǵa sozyldy. Ekinshi jáne eń qaýipti tásil Qazaqstannyń búkil telearnasyn kúndiz-túni oryssha sampyldatyp qoıý. Mine, qazir oǵan da 25 jyl boldy. Jan-jaqtan ólimtikke úımelegen quzǵyndaı qaptap kslgen kim kóringenniń ıeliginde ketken jer asty, jer ústi baılyǵyn, jer-sýdy aıtpaǵanda qazaqty qazaqy bet-beınesinen, ulttyq namysynan aıyryp, anaǵan da mynaǵan da «bratan», «brat» degizip sanasyzdandyrý úshin álgi eki tásil áli de qoldanylyp keledi. Osy jymysqy beınamys saıasattyń saldarynan búgingi qazaqtyń ishinde mynaý qazaqtyń eli, myna jer, onyń baılyǵy qazaktiki, bul elde qazaq tili, qazaqtyń ulttyq salt-dástúri saltanat qurýy kerek deıtindeı ulttyq sanadan, ulttyq namystan aırylyp qalǵan máńgúrtter qazir júzmyńdap sanalady. Osynyń bárin kózińmen kórip otyrǵasyn ózińdi-óziń jubatý úshin
Eń kıeli kitabym bar, ol – Quran
Ata-dástúr – sarqylmaıtyn mol muram
«Qazaqstan degen eldiń Iesi –
Tek Qazaq!»- dep kúmbirleıdi dombyram,- dep óleń jazasyń.Árıne, orysqa degen áli de qulminezden qutyla almaı, qutylýdy oılaýǵa paryq-parasaty jetpeı jatqan ultynyń erteńine erekshe bir ereńdikpen qaraıtyn qatepti qara nardaı qazaq jastary da jeterlik. Olar alty alashtyń biri bop sanalatyn qazaǵynyń qansha jerden azattyq aldym dep jarıaǵa jar salǵanymen sońǵy jıyrma bes jylda tiliniń de, diliniń de baıaǵy jaly kúdireıgen kók bóri keıpine qaıtyp kele almaı, jyǵylǵan jonyn tikteı almaǵan, qarny toıǵanyna máz shıbóri qalpynda qalyp bara jatqanyna ishiń kúıedi. Olar óz eliniń Qazaq Eli nemese Qazaq Respýblıkasy atanbaı, Qazaqstan Respýblıkasy atanýynyń da arjaǵynda qazaqqa tý syrtyn berip turǵan bir syrǵaıaq saıasatsymaq jatqanyn da sezedi. Olar «Qudaı qaıdan beredi deriń bar ma, kúnderdiń bir kúni túrki tektes tili bir, dini bir baýyrlas respýblıkalar sıaqty biz de qol-aıaǵymyzdy baýyrymyzga alyp, etek-jeńimizdi jınap, naǵyz ulttyq memleket quryp alýymyz da
múmkin-aý»-dep, erteńgi kúnge úzdikken bir úrzada úmitpen qaraıdy. Jáne olar elde júrgizilip otyrǵan mynadaı saıasat jaǵdaıynda ondaı kún tek Jaratýshy Iemizdiń ǵana qudiretimen kelýi múmkin ekenin de jaqsy biledi. Bul–Kıeli Islam dininiń «Tek shaıtan ǵana úmitsiz» degen danalyq qaǵıdasyna negizdelgen úmit.
Endi bir qazaqtar bar. Olardy osy zamannyń Asan Qaıǵysy dese de bolady. Bular keshegi Máskeý basqarǵan Keńes zamanynda qazaqtyń basyna úıirilip turǵan qara bulttyń áli de seıile qoımaǵanyn, áli de Máskeýdiń soıaýdaı jez tyrnaqtary bir búıirine qadalyp turǵanyn sezinedi. Olardy tyńdasań da, qarasań da kóńilińe qaıaý kirip, qara zaman qazaqqa taıaý eken dep qalasyń. Ol Asan Qaıǵylar qazaqtyń táýelsizdik aldyq dep jıyrma jyl boıy shýyldap toı-toılaýy da ózin-ózi aldaý, alańǵasarlyq, Abaı aqsaqal aıtqan «Ótirik», «Maqtanshaq», «Beker mal shashpaq» sıaqty úsh dushpannyń bir kórinisi deıdi.
Sondyqtan sol Asan Qaıǵylar:
Azattyq tańy atqanda
Aldymnan shyǵyp kil eges,
Alaqan jaıyp aspanǵa
Biz kútken baqyt bul emes,-
Esti alyp erge qondyryp,
Egemen degen bir eles
Qoldaǵy bardy qor qylyp
Biz kútken baqyt bul emss,- degen sıaqty jyr jazady. Olar azattyq alyp ústime torqa kıemin dep em, jurqa kıdim, baıaǵy babalar aıtqandaı kúmispsn kúptelgen kóksaýyrdyń ornyna julyǵy jyrtyq kón etik kıdim, qyzym kórpesin árkim kótergen kúń boldy, ulym árkimniń esigin kúzetken qul boldy, ata tilimmen sóılesem, sózimdi shonjar uqpaıdy, qymyz quıatyn kúbige kola toltyrdym, arýanam úlekten emes qospaqtan qaııtyn boldy, aımúıizdi aq qoshqarynan aırylǵan jaılaýymdy dońyz jaılady
Qulminez bolǵan qulynym
Shattyǵyn izdep shet elden,
Sumyraı boldy sulýym
Kórpesin árkim kótergen
Qaraımyn ońǵa solǵa da
Kúńgirtteý bop tur keleshek,
Biz kútken baqyt, sonda da
Dál myna baqyt emes ed,-dep kúńirenedi. Qudaı kúńirengennen saqtasyn! Úmitsiz-shaıtan ǵana, -deıikshi. Alaıda, syrt kóz synshy, sen óz minińdi óziń baıqamasań da, qansha jerden búrkemelep, jýyp-shaısań da seniń tıtimdeı minińdi úıińnen dám tatyp ketken meımanyń da áp degennen ańǵaryp ketedi. Ánebir jyly Qazaqstan Respýblıkasyna kelip, bir-eki kún jata-jastana ketken ıtalıalyqtyń álemdegi memleket ataýlyny túgelge jýyq aralap júrip, dál qazaqtar sıaqty óz tilinen, búkil bolmys-bitiminen aırylǵan halyqty kórgen emespin dedi. Qarapaıym qıtaban qazaq ta, qabat-qabat «harom» salyp, kórkine kóz toımaıtyn kólik ataýlyny mingen kósem qazaq ta estidi sol sózdi. Mynaýymyz masqara eken, oıanaıyq uıqydan degen joq. Onyń esesine orystildi qazaqtardyń «Ný, ı chto!», «Kazahstan ne tolko dlá kazahov eto obshıı dom!» dep dońaıbat shekkenin de kórdik. Ásheıinde, «Qazaqstannan orystar kóp ketip jatyr» «Orys tili qaǵajý kóre bastady, bunyń arty ne bolýy múmkiı?» degen syńaıdaǵy surqyltaı saýaldar qoıyp jatatyn orys gazetteri bul týraly lám degen joq. Bárinen de janǵa batatyny búgingi qazekem osyndaıdan keıin esimdi jınaıyn, demeıdi. Osyndaıda baıaǵy Jan-Jak Rýssonyń orystar týraly aıtqany eske túsedi. Ol orys halqy eshqashan órkenıetti bola almaıdy deı kelip, onyń sebebin bylaısha dáleldemek bolady. İ-Petrdiń istegen jaqsy isteri kóp. Biraq ol eń áýeli orys ultyn óz qalpyna keltirip almaı, óıtýdiń ornyna orystarǵa aǵylshyn, nemis sıaqty ózgelerdiń mádenıetin tyqpalaǵany, solardy kóptep engizgeni zor qatelik boldy» - deıdi. Sol Rýsso aıtqandaı qazirgi qazaq basshylary 300 jyl Reseı bodandyǵynda bolǵan qazaqty qazaq qalpyna keltirýdi oılamaq túgil onyń qazaq ataýyn kazahstanes qyp ózgertý kerek degen ánebir jylǵy fıǵylynan áli de aını qoıǵan joq. Sonyń salqyny ma qaıdam, qazir «Qazaqtar balalaryna qazaqsha at qoıýdan da qashatyn sıaqty». Bul sonaý Keńes zamanynda da shań berip qalǵan máńgúrttik qubylys bolatyn. Sol kezderdiń ózinde-aq keıbir Ertisbaılar ózin -Egor dep, Saǵyntaılar-Sasha, Aqyshtar-Akısh, Saýdabaılar-Sasha, Jaqsybekter - Jená, Zaǵıpalar -Zoıa dep tanystyrýdy dáreje kóretin. Olar sol oryssha esimderin qolynyń syrtyna, saýsaqtaryna kókpeńbek qyp ınemen (tatýırovka) jazyp alatyn. Tipti, bir-birine «Kolá», «Alesha» deıtuǵyn. Aýyldarda Sovhozbek, Kolhozbek, Fermebaı degen sıaqty, «aýylsharýashylyq»
Esimder Sovethan, Sosıal, Aýdanbek, Komýnar formasıalyq» esimder, Saılaýbaı, Sezbek, sekildi «saıası is-sharalar» esimderi tolyp ketti. Óz jerindegi nebir zańǵar shyńdardy qomsynyp, balasynyń atyn Everest, Elbrýs qoıǵandar da boldy. Atlant muhıtynyń arǵy betinen óz elimen sıyspaı qashyp kelgen Lýıs Korvalannyń atymen atalǵan Korvalan degen balany qyzdar Qorbolǵan, Kórbala dep mazaqtap júrgizbegesin álgi baıǵus talaı mekemeniń tabaldyryǵyn tozdyryp júrip ázer degende Qorǵanbek atandy. Stalınniń qandy qanjar saıasaty qylkeńirdekke taqalyp turǵan qara zamannyń ózinde búkil májilis, máslıhatty tek qazaq tilinde ótkizý kerek dep urandaǵan, qazaqtyń tilin, dinin, salt-dástúrin, ulttyq tárbıesin saf kúıinde saqtaý úshin jan alyp, jan berip arpalysqany úshin halyq jaýy atanyp, atylyp ketken Uzaqbaı Qulymbetovpen attas bolyp júrmeımin dep Uzaqbaı degen esimin ózgertken aǵamyz da boldy. Dókeıler balasynyń atyn biri Ernst, biri Telman qoıdy. Burynǵynyń Tóle, Qazbek, Áıteke, Sartaı, Jetes, Maıqy, Móńke bılerdiń atyn qoıý artta qalýshylyq bop sanaldy. Olardyń ornyna Patrıster, Iosıf, Tıtolar týyp, búginde saqaly joq aqsaqaldarǵa aınaldy. Osydan birer jyl buryn qazaq telearnasynyń biri bir qazaq otbasy balasynyń esimin Albert Gor qoıypty dep jahanǵa jar saldy. Ol kezde Albert Gor AQSH-tyń vıse- prezıdenti bolyp qyzmet isteıtin edi. 2000-jyly dúnıege kelgen Mıllenıým, Mılen, Mılena degen qaradomalaq, támpish tanaýlar qazir órip júr. Bul úshin de jalpy qazaqty jazǵyrý – jala, kúná. Eger eldi áýeli óz ultyn, ıaǵnı, qazaqty oılaıtyn azamattar basqaryp, otyrsa solar Mıllenıým emes Jańa myńjyldyq keldi dep urandatar edi ǵoı. Álde Kongres Hol degen eýropasha aty bar ǵımarattyń ishinde qazaqsha «Jańa ǵasyr», «Jańa myńjyldyq» degen sózderdiń aıtylýynyń ózin qazaqqa kóp kórdi me kim bilsin, solar sol kezde «Mıllenıým Pattı» dep eki aı boıy ulardaı shýlady. Mine, qazaqtyń búgingi qaratámpish qulynshaqtary men qoshaqandarynyń Mılen, Mılena atanýyna basshylarymyzdyń Eýropa, AQSH dep atalatyn nán buqalarǵa kúılegen qunajynsha bóksesin berý saıasaty osylaısha sep boldy.
Iá, tutas bir ultty ne jaǵympaz, eliktegish ult dep, ne túp-túgel basqynshy, qanaýshy ult dep kinálaý aǵattyq. Mysaly, sonaý jyldary tulaboıynan samogon men mahorka sasyp, «Ia rýsskıı!», «Ia predstavıtel velıkogo rýsskogo naroda» dep keýdesin sabalap júrgen mas orysty talaı kórdik. Biraq soǵan qarap, búkil orysty aqymaq deýge bolmaıdy. Óıtkeni, sol tusta Kremlde ol baıǵustardy «Biz uly halyqpyz!», «Biz basqalardy úıretýshi halyqpyz» dep esirtip qoıýshylar otyrdy. Máskeý ol saıasatynan áli de aını qoıǵan joq. Máskeýdegiler búginde zaman ózgerip, álem basqasha jolǵa túse bastaǵasyn endi álgi ashyq ústemdik saıasatyn ózgertip, Qazaqstanda orys tiline qysym jasalýda, orystar kóship ketip jatyr degen sıaqty múttáıim, baıbalam saıasatqa kóshti. Bul ásirese, Qazaqstandaǵy orystildi gazetterde óte jıi jarıalanatyn boldy. Sol úshin de Qazaqstanda orys mektepteri men orys tildi telearnalardyń úles salmaǵy basym bolyp tur. TMD elderiniń ishinde tek Qazaqstanda ǵana oryssha mektep sany jetip artylyp jatyr, tek Qazaqstanda ǵana búkil telearna orys tilinde sarnap tur. Mine, qazaqtyń ózi de, sózi de, aty da, zaty da áli orysshanyń shyrmaýynan shyǵa almaýy, shyqpaq túgil shyrmalyp baratqany osydan.
Aıtpaqshy, qazir qazaqtardyń ishinde esimi oryssha, famılıasy qazaqsha, ulty kim ekeni beımálimder óte kóp. Mysaly, Valerıı Jumanov nemese Evgenıı Saqypjanov degender she? Ras, ondaılar keıde ózin qazaqpyn dep te ataı beredi. Qazirgilerdi qaıdam, biraq, KSRO zamanynda Qazaqstan basshylarynda qulminez basym boldy. Biz sonyń zardabyn áli tartyp kelemiz. Solardyń qulmineziniń kesirinen qazirgi qazekemde ata-babasynyń aty-jónin orysshaǵa beıimdep, burmalap jazatyn ǵadet áli qalmaı keledi. Mysaly, Akıshev, Sagıntaev, Djanbýrshın, Satývaldyev, Chýkaev, Akchalov, Kýchýkov, Chýkýrov degen sıaqty adam túsinbeıtin famılıalar shyqty. Jaqynda gazetten Ýmıráev degen qazaqty kórdik. Balaly bolǵaı qazaq Allaǵa myń da bir shúkir, Alla esirkep, músirkep berdi ǵoı dep atyn Shúkir, Esirkep dep qoıady.
Al sondaı bir Allaǵa degen ıgi, nıetpen berilgen Esirkep atasynyń atyn orysshaǵa beıimdep ózin Esergepov dep atap júrgen adamǵa ne deısiń? Eser degen áýmeser, dóreki, buzaqy degen jaǵymsyz maǵynany bildiredi. Endeshe, óz atańnyń atyn orystyń aıtýyna yńǵaılap sonshama búldirýdi sanasyzdyq pen namyssyzdyqtyń qaı túrine jatqyzar edińiz?
Qazir qazaqtarda Tarǵyn, Qambar, Alpamys, Qobylandy, Abylaı, Ábilhaıyyr, Orazmuhammed, Qulmuhammed, Nádir, Bákir, Mamaı, Toqtamys, Sartaı, jáńgir, Mahambet, Isataı sıaqty buryn jıi kezdesetin aıbyndy esimderdi emge tabý qıyn. Onyń ornyna ne maǵynasy, ne mánisi joq Ernur, Erkebulan, Dıas, Jasulan, Nurjas, Oljas ekiniń birinde bar. Sonda balaly bolyp jatqan sol qazekem aý «Nur qalaı er bolady, Nurdyń jas, kárisi bola ma eken. Al Dıas degen ne dep bir sát oılaný qabiletinen de aırylyp qalǵany ma? Mysaly, bulan degen jylqy tárizdi, biraq ashatuıaq jabaıy ań. Qazaqta «Bulan, bulan, bulan san, bulan sanyn oq teser, Bulyqsyp júrgen jigittiń jomart qolyn joq keser» degen jyr joldary bar. Bulannyń orysshasy –los. Sondaı balasyn qoshaqanym, qulynshaǵym, botam dep erkeletetin qazaq endi balasyn erke bulanym ıaǵnı, shalovlıvyı losym deýge shyqqany ma? Al zý etip ómir qurǵyr óte shyǵyp jetpiske kelgende álgi Jasulan qaı ulan bolady.
Qazaqtaǵy qulminezdiń qalmaq túgil órship baratqany ásirese, qazaq qyz-kelinshekteriniń óz esimderin burmalap aıtýynan aıqyn kórinýde. Qazir Baıanymyz, ózin Baıana, Sholpan-SHolpana, Qymbat-Kymbata, Aınur-Aınýra, Nurgúl-Nýrgýlá, Ásem-Asema dep ataıdy. Bul da baryp turǵan qulminezdiń naqty kórinisi. Óıtkeni, bul qyzdar óz esiminiń sońyna oryssha «jenskıı rodtyń» «a» degen «okonchanıesin» jalǵap, orysshaǵa beıimdep aıtady. Tipti, Berkýt degen jigit (sirá, Búrkit shyǵar?) janyndaǵy Aıshasyn teledıdardan Aı-ı-sha dep, ekpindi «ı» dybysyna túsirip ıaǵnı, orysshalap aıtýǵa shyqty. Sonda nemiz qaldy, endi? Búıte berse, qazekem endi bir kúnderi qazirgilershe aıtqanda «ınovasıanyń» kómegimen kózimizdiń qarashyǵyn kógertip, kirpigimdi aǵylshyndardikindeı aqqylshyq qyp berińder dep Reseıge, Eýropaǵa tapsyrys bere bastaýy da múmkin-aý. Qazir qazaqtyń qyzy-kúıeý, jigiti-kelinshek tabý úshin «KTK» telearnasyndaǵy «Davaı pojenımsá» sıaqty jobalarǵa júginetin boldy. Oǵan barǵan qazaq qyz-jigitteriniń bas jeńgetaıy A. Babaeva da bas «qudaǵaıy» N.Ermolova. Mundaı soqyr «órkenıettilik», mundaı soqyr «mádenıettilik» qazaqtan basqa birde-bir túrki tildes, birde-bir ıslam dinin ustanǵan kórshilerimizde joq. Qazaq osy kúni bireýi túshkirip jiberse «Saý bol!»-deıdi. Bul túshkirgen orysqa aıtatyn «býd zdorovtyń» kóshirmesi. Áıtpese, atam qazaq mundaıda bir-birine «Já, rahym Alla!» deıtin edi ǵoı. Bir tańdanatynymyz–ómir boıy qalyń qytaıdyń ortasynda kele jatqan qytaı qazaqtary bir aýyz qytaı sózin aralastyrmaı sóıleıdi. Al biz bas-aıaǵy jetpis jyldyń ishinde bir aýyz sóziniń jartysy oryssha, ne orysshanyń aýdarmasy bolyp keletin dúbára ultqa aınaldyq. Óıtkeni, orys otarshylyǵynyń eń basty ereksheligi sol-orystar seniń jerińdi, baılyǵyńdy basyp alýmen ǵana qoımaı, birden tilińnen, ulttyq mádenıetińnen, ulttyq sanańnan aıyrýǵa kirisedi. Óz ultyńdy ózińe jekkórinishti etip kórsetetin nebir surqıa saıasatty qoldanady. Mıy, sanasy 70 jyl emes, 700 jyl otarlansa da shyn táýelsizdik, shyn azattyq alǵan ult bulaısha, mas adamsha láılip, aljasyp sóılemeıdi.
Qazir qazaqtar arasynda «ń»-dy «n» qyp aıtýdy dáreje kóretinder óte kóbeıip barady. Olar «jańa degendi «jana», «myń teńge», «myn tenge», «óleń degendi «ólen» deıtin boldy. Kóliktegi baqylaýshylar «Ońaı» kartasy degennen góri «Onaı» degendi sán kóredi. Netken soraqylyq?! Biz qazir óıtip-jatyrmyz da búıtip jatyrmyz, jetildik, jetistiktiń shyńyna shyqtyq dep óz lepirmesinen ózi lázzat alyp «Myń bir túnshe» aıtqanda káıfke túsetin kóbikkeýde ultqa aınaldyq. Al káıfke túsken adam óziniń múlde basqa adamǵa aınalyp baratqanyna mán bere bermeıdi. Qazir kóshelerdegi «Prodaıýtsá kvartıry» degenniń qasyndaǵy «Satylady páterler», syrahana mańdaıshasyndaǵy «Pıvo holodnoenyń» tusyndaǵy «Syra salqyn» degenderdi oqyp-aq qazaǵyńnyń ózi de, sóz saptaýy da orystyń kóshirmesine aınalyp baratqanyn baıqaı ber! Bul qazaqtyń tiline deıin orysshaǵa táýeldiligi burynǵydan kúsheıe túskeniniń anyq aıǵaǵy!
Osydan birer jyl buryn koreıalyq jap-jas profesordyń qazaq jýrnalısine bergen suhbatyn oqydym. Onyń áńgimesiniń uzyn-yrǵasy: biz–koreıler bas-aıaǵy 40 jyldaı ǵana japondardyń ezgisinde boldyq. Biraq bizdiń úlkenimizdiń de, kishimizdiń de keýdemizde japondarǵa degen úlken ashý-yza bar. Al qazaqtar 300 jyldan astam Reseıdiń ezgisinde boldy. Sóıte tura, sizder ylǵı orystardyń yǵyna jyǵylyp sóılep turatyndaryńyzdy baıqadym. Bul álde óz tarıhtaryńyzdy durys oqytpaýdan ba ne ekenin bilmeımin» depti. Osy sózdiń jany bar. Bizdiń táýelsizdik aldyq degennen keıingi jazylǵan mektep, joǵary oqý orny shákirtterine arnalǵan tarıhymyzda qazaq halqyna patshalyq jáne keńestik Reseıdiń kórsetken shetsiz-sheksiz qorlyq-zorlyǵy, qyryp joıýy atústi ǵana aıtylady nemese múlde aıtylmaıdy deýge de bolady. Bul da qazaqtyń namysyn ulttyq sanasyn oıatpaı, urpaqty máńgúrt qalpynda saqtaýdyń bir amaly. Qazir aýtobýs, troleıbýstyń esiginen basyn qylqıtyp bireý atýǵa alyp baratqandaı «Prámo po Abaıa do konsa», «Vnız po Tolle bı» dep baqyryp-shaqyryp bara jatqan kondýktor qazaq qyz-jigitterin kóresiz. Ózderi sol ómirine dán rıza. Olarǵa «Sony qazaqshalap habarlamaısyń ba, orystar adasyp ketetindeı ormanda júrgen joq qoı!» deseń, «kakaıa raznısa!?» dep ózińe ajyraıa qaraıdy. Olar eldegi tynyshtyq degenimiz bir-birimen oryssha sóılesý dep oılaıtyn bolýy da múmkin. Urpaqtyń, tutas ulttyń sanasyzdanýy degenimiz osy. Al sanasyz adam ózim de, sózim de orystyń kserokopıasyna aınalyn joıylyp ketpeıin dep emes, ultshyl atanyp ketpesem bolar edi dep «ýaıymdaıtynyn» kórdim. Ótken jyly sondaı bir jıenim maǵan: «Sen ultshylsyń! Abaılasaıshy, ultshyl bolam dep Gıtler ne boldy?!»dedi. Mynaý shynymen meni Gıtlermen salystyryp tur ma, álde qaljyńy ma dep betine qarasam, shyn rıasyz kóńilmen, meni Gıtler bolyp ketpesin degendeı sondaı bir aıaýshylyqpen aıtyp tur eken. «Qoı, Gıtler bolmaı-aq, eń bolmasa Saparmurad Nıazov, Islam Karımov sıaqty eń áýeli óz ultynyń tili men dinine qamqorlyq jasaıtyn huziretim, bolsa jetedi» dep kúldim de qoıdym.
Osynyń bári az deseńiz, Qazaqstandaǵy orystildi gazetter «kim shalaqazaq, kim naǵyz qazaq, kim mámbet qazaq, olardyn qaısysy órkenıetti, mádenıetti» «qazaq qaı dindi ustanýy kerek?» degen sıaqty nebir saıqalı saýaldar qoıyp, oǵan oryssha sóıleıtin qazaqtarǵa jaýap bergizip, qazaq arasynda alaýyzdyqtar týǵyzýga ashyqtan-ashyq kiristi. Bul Máskeýdiń tapsyrmasy ma, álde ózimizdiń bılik basynda otyrǵandardyń ishinde osyndaı iritkini qozdyryp otyrǵandar bar ma, biz ony bilmeımiz. Biraq olar buny dereý toqtatpasa, bunyń túbi úlksn bir qasiretke, qantógiske aparary sózsiz.
Osynyń bári áldebireýlerdiń aldaǵy ýaqytta Qazaqstan–Kazahstanda úlken bir alasapyran jasaý úshin ótkizip jatqan repetısıa, ıaǵnı, ázirligi emes pe degen úreıli bir oı týǵyzady. Kórshiles Ózbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Túrkimenstan sonaý Baltyq elderi Qazaqstandaǵy osynyń bárin kórip te, bilip te otyr. Olar jańaǵy koreı jigiti sıaqty qazaqtarǵa músirkeı qarap, aıanysh bildiretinin talaı-talaı sózderinen de ańǵarǵanbyz. Qazaq shonjarlary da buny baıqamaı otyrǵan joq. Olar kúni erteń álgindeı bir alasapyran bále bastalyp ketse, (Allah onyń betin ármen qylǵaı!), qazaqty ǵana kinálap, qazaqtyń ishinen ǵana tynyshtyǵymyzdyń, táýelsizdigimizdiń dushpandary, «buzaqylar», «ekstremıster» ult arazdyǵyn qozdyrýshylar tipti «terrorıster» «taýyp alýy» da múmkin. Qalaı deseńiz de búgingi qazaqtyń ózine de, sózine de, ıaǵnı, tiline de eshqandaı qaýip-qater joq deı almaısyz. Qysqasy, ult bolyp ózin-ózi aman saqtap qalýy úshin joǵarydaǵy orystildi shonjar qazaqtyń da, qora-qopsy mańyndaǵy qıtaban qazaqtyń da ulttyq namysy meń ulttyq sanasyna qozgaý salatyn kez jetti. Bul máselede biz kóp jyl keshigip qaldyq. Endi keshiksek, myń ólip, myń tirilgen qazaq myń birinshi márte tirilmeıdi.
Myrzan KENJEBAI
