Tanymal jýrnalıs , «Sheteldegi qazaq balalary» jobasynyń avtory Janar Baısemizova oń bosaǵada otyryp, «kári qyz» atanǵan boıjetkenderge trenıń ótkizip, ózinde bar ilimimen bólisip júrgenin aıtty. Bul týraly Janar Baısemizovamen áńgimelesken Qamshy.kz tilshisi habarlaıdy.
Janar Qojaqanqyzy, «Turmysqa shyǵý úshin áreket etý kerek! Qalaı?» degen taqyrypta trenıń ótkizdińiz. Oǵan ne sebep boldy? Trenıń qalaı ótti?
Men trenıń ótkizýdi qarasha aıynda bastadym. Alǵashqy ekeýi 18 qarashada Atyraýda, ekinshisi Oral qalasynda ótti. Trenıń «Bastaǵy naızaǵaılar soǵysyn qalaı toqtatýǵa bolady nemese áıel energıasy ne úshin qajet?» taqyrybynda boldy. Al turmys qurmaǵan qyzdarǵa arnalǵan avtorlyq trenıńti 17 jeltoqsanda ótkizdim. Alǵashqy eki trenıń jalpylama túrde barlyq áıelderge arnaldy jáne ol jerde qoǵamdaǵy máseleler, áıel adamnyń depressıaǵa túsýi, qıyndyqpen kúresý joldary aıtyldy. Al turmysqa shyqpaǵan qyzdarǵa arnalǵan trenıńti ótkizýge maqsatym, turmysqa shyǵý ýaqyty ótip ketken , jaryn taba almaǵan qyzdarmen ózimniń basymnan ótken tájirıbem arqyly alǵan ilimimmen bólisý. Trenıń ómirdiń basqasha ekenin, adamnyń jolyn ne jabady, ótirik aıtpaý, ǵaıbat sóılemeý syndy rýhanı, izgilik máselelerin nasıhattaıdy. Óz-ózińmen jumys isteý, álemge, ǵalamǵa degen kózqarasty ózgertýge bastaıyny aıtyldy. Áıel adamǵa er adamnyń energıasyn paıdalaný arqyly jetistikke jetip, karera qalaýyna bolady. Alaıda er adamnyń aldyna shyǵyp ketken qoǵamda, áıel adam tym belsendi bolyp ketken qoǵamda azǵyndaý prosesteri bastalady. Mysaly, pedofılderdiń kóbeıýi, birjynystylardyń kóbeıýi bári – áıel adamnyń tym belsendi bolyp ketkeninen bolady.
Trenıńke Atyraý qalasy men Atyraýdyń oblys pen aýdandarynan, Mańǵystaý oblysy, Oral, Reseıdiń Astrahan qalasynda turyp jatqan qazaq qyzdary keldi. Óz qyzdary úshin kelgen turmystaǵy áıelder men 5 balasy bar kópbalaly anany qosqanda barlyǵy 40-tan astam qyz-kelinshek jınaldy. Turmys qurmaǵan qyzdardyń boıynda kompleks basym bolady. Sol sebepti óz boıyndaǵy kompleksti jeńe almaı, trenıńke kelmegen qyzdar kóp boldy dep oılaımyn. Sebebi, bizdiń qoǵamda turmys qurmaǵan qyzdarǵa múgedek adam sekildi qaraıdy.
Búginde trenıń ótkizetinderdiń qarasy kóbeıdi? Siz trenıńke kelgenderge ne bere aldyńyz?
Qazirgi ýaqytta trenıń ótkizetinderdiń qarasy kóbeıgeni ras. Degenmen bunyń esh jamandyǵy joq dep oılaımyn. Bul Eýropada, Amerıkada 70-80 jyldary bastalyp ketken dúnıeler. Al onyń lebi bizge endi kelip jatyr. Adamdar ómirge basqasha kózqaraspen qaraýǵa bolatynyn, ómirdiń qıyndyqtan turmaıtynyn, adam ózin jóndeý arqyly álemdi jóndeı alatynyn endi túsinip keledi. Trenıńterdiń sany qansha kóp bolsa da, artyq etpeıdi dep sanaımyn. Degenmen barlyǵyn sapaly dep aıta almaımyn. Ýaqyt óte kele barlyǵy túzeledi degen oıdamyn. Men ózim mıllıoner bolmaı baıýdyń joldaryn úıretip júrgen joqpyn. Men trenıńke kelgen adamdarǵa ózim ótken jol boıynsha, afıshada kórsetilgendeı «Eks-kári qyzdan qundy keńes» berýdemin. Ózim 38 jasqa kelip turmys qurdym. Bul statýsta bolý qandaı ekenin, qandaı qıyndyqtardan ótetinińdi, qoǵamnyń aldynda seniń róliń qandaı ekenin – bárin óz basymnan ótkerip, óz-ózimmen jumys isteý arqyly turmys qurǵannan keıin meniń oıyma burynǵy ózim sıaqty júrgen qyzdarǵa ózimde bar aqparatpen bólisý arqyly az da bolsa kómek kórseteıin degen oı keldi. Sebebi, turmys qurmaǵan qyzdardyń kópshiligi turmysqa shyǵý úshin ne isteý kerek ekenin bilmeıdi. Men de bilmeı júrdim.
Sonymen qatar trenıńte aqparat ǵana berilgen joq, trenıń oıyn túrinde ótti. Trenıńke kelgen qyzdar arasynda sáýkele, túrli qolóner buıymdary, kitaptar oınatyldy. Trenıńke kelgenderdiń ishinde 2 qyz ǵana 25 jasta bolsa , al qalǵandary 30 jastan asqan qyzdar. Al mańǵystaýlyq 38 jastaǵy qyz bir sáýkeleni utyp aldy. Sáýkele ár úıde turýy tıis zattardyń biri bolǵandyqtan, yrym retinde oınatqan edik. Trenıń sońynda qyzdardyń kózderinde sáýle janyp, úmit oty paıda boldy. Jáne kelýshiler ózderiniń mol aqparat alyp, kózderi ashylǵandaryn aıtyp, alǵys bildirdi.
Aldaǵy ýaqytta qaı qalada trenıń ótkizý oıyńyzda bar?
Ózim Atyraý qalasynda turyp jatqandyqtan, trenıń ótkizýdi osy qaladan bastadym. Qazir maǵan Qazaqstannyń túpkir-túpkirinen qyzdar habarlasyp jatyr. Qazir naqty aıta almaımyn, degenmen aldaǵy ýaqytta suranys bolyp jatsa, qajettilik bolsa, trenıń ótkizýge laıyqty bolsam Almaty, Astana qalalarynda ótkizý oıymda bar.
Ózińiz 38 jasymda turmysqa shyqtym dep aıttyńyz. Turmys qurý ýaqytyńyzǵa jumys babyńyz áser etti ma?
Árıne, qyzmet babym áser etti. Qyz bala dúnıege kelgennen keıin onyń negizgi mısıasy turmys qurý, dúnıege urpaq ákelý ekenin bilgen joqpyn. Bilsem de aldymda basqa maqsat turdy. Oıymda jaqsy jýrnalıs, myqty maman bolý sekildi basqa qundylyqtar boldy. Barlyǵy meniń sol kezdegi qabyldaýym, sol kezdegi sana sezimimniń deńgeıine baılanysty. Deı turǵanmen, barlyǵy adamnyń óz qolynda. Adam óz aldyna qandaı maqsat qoıady, qandaı qundylyqty joǵary sanaıdy soǵan jetedi. Degenmen turmys qurý ýaqytyma jumysymdy kinálaǵym kelmeıdi. Ol - meniń mańdaıyma jazylǵan taǵdyrym.
Mahabbat pen mansaptyń birin tańdaý kerek kezder boldy ma?
Tańdaý boldy. Turmys qurýǵa usynys jasaǵan adam telearnada jumys istegenimdi qalamady. Sonda «qajet emes shyǵar» dep bas tarttym. Qazir oılap qarasam, ol kezde sondaı bir úlken mahabbat bolmaǵandaı kórinedi. Múmkin jastyq shyǵar. Negizi jumys istep júrgen , jumysqa qatty berilgen qyzdarǵa turmysqa shyǵý qıyndaý bolady. Sebebi er adamnyń energıasy boıynda bar qyzdar barlyǵyn ózderi istep úırenedi. Biz áıelder er adamnyń atqaratyn jumysyn atqarýǵa umtylmaýymyz kerek. Men óz trenıńimde de aıttym, qyzdar turmysqa amalsyzdyqtan shyqpaý kerek. Jasym da ulǵaıdy nemese bala bosanýǵa bolatyn bıologıalyq jastan asyp bara jatyrmyn dep sezimsiz turmys qurýǵa bolmaıdy. Turmysqa shyqqannan keıin de qıyndyqtar bolady. Sondyqtan ózi súıgen adamǵa turmysqa shyǵý kerek.
Áıel men erdiń bizdiń qoǵamdaǵy orny qandaı?
Bizdiń qoǵamda áıelge atqarylatyn mindet kóp. Áıel otbasyn qamyn oılaýy kerek, týysqandardyń kóńilin tabýy kerek, jumys ta isteýi kerek, ózin-ózi damytýy kerek, balasyn jetildirýi kerek. Sonyń barlyǵyn atqara júre áıel adam ózine tán náziktik pen sulýlyqty joǵaltyp almaýy kerek. Er adamdardyń eń basty mindeti – jaýlaýshy, áıelder jaýlap alyp kelgen dúnıeni saqtaýshy. Al biz de qolymyzǵa naıza ustap, Mahambettiń óleńindegideı «Men, men ,men edim» dep er adamnyń aldyna tússek olar bizdi janshyp tastaıdy. Al búginde kóptegen kásiporyndarda áıelder – basshy, er adam – kómekshi bolyp júr. Erkek sekildi bolyp ketken áıeldiń kúıeýi álsiz , er minezdi bolyp ketken áıeldiń uly da álsiz bolady. Er adamdardyń álsiz bolyp ketýine áıel adamdar jaýapty. Qudaı áýel bastan er adamdy myqty qylyp jaratqan, sol sebepti ol birinshi orynda turady. «Maǵan kúıeý qajet emes, men aqshany ózim tabamyn» dep aıtatyn áıeldi baqytsyz áıel dep esepteımin. Árbir áıel óziniń janynda qorǵan bolatyn adamnyń bolǵanyn qalaıdy. Óziniń keregine jetpegen soń, ózim-aq bárin isteımin degenge salynady.
Áıel adam qoǵamda barlyǵyna úlgerýi kerek, sonymen qatar ózine tán náziktigin saqtap qalýy kerek. Sol kezde ǵana elimizdegi er adamdar qaıtadan ózderiniń maqsat – múddelerin bile bastaıdy.
Suhbatyńyzǵa raqmet!
Suhbattasqan: Aıgerim TAÝBAI
