Sheteldegi qandastardyń arasynda qazaq mádenıetin, ádebıeti men salt-dástúrin dáriptep júrgen Altynaı Qaıdollaqyzynyń esimi Reseı qazaqtarynyń arasynda keńinen tanymal. Altynaı Qaıdollaqyzy búginde Reseıdiń Omby oblysyndaǵy "Sibir-Móldiri" qazaq etno-mádenı ortalyǵynyń tóraıymy. Reseı Federasıasynyń barlyq oblystarynda qazaqtyń dástúr-ǵurpyn nasıhattaıtyn mádenı-ádebı sazdy keshter men kórmeler uıymdastyrýdy azamattyq paryzym dep esepteıtin Altynaı hanym arnaıy Qamshy.kz aqparattyq portalyna suhbat berdi.

– Altynaı Qaıdollaqyzy Qazaqstanǵa qosh keldińiz. Sizdiń jetekshilik etetin "Sibir-Móldiri" qazaq etno-mádenı ortalyǵy qashan qurylǵan? Búgingi kúnge deıin qandaı jetistikterge jettińizder? Atqarǵan sharýalaryńyzben bólise otyrsańyz. - Bizdiń Ombydaǵy "Sibir-Móldiri" mádenı ortalyǵymyz 1989 jyly qurylǵan. Ótken jyly 25 jyldyq mereı toıymyzdy toılaǵan bolatynbyz. Soǵan oraı úlken ǵylymı konferensıa uıymdastyrdyq. Bizdiń Qazaqstanmen baılanysymyz sonaý 1992 jyldan beri qaraı, Dúnıejúzi qazaqtarynyń birinshi quryltaıynan beri úzilgen emes. – Reseıdiń basqa qalalarynda da osyndaı ortalyqtar bar ma? Jáne sizder sol ortalyqtarmen baılanystasyzdar ma? - Ózimizdiń kórshiles Túmen qazaqtarymen, Novosibir qazaqtarymen, Saratov, Chelábın qazaqtarymen birlese otyryp is-sharalar atqarýdamyz. Reseıdiń bas qalalarynda, tipti Máskeýde, Sankt-Peterborda, Orynbor, Astrahan sekildi qalalarda qazaqtardyń mádenı ortalyqtary bar. –  Qansha degenimen jat jer, bóten orta degen. Erteńgi urpaq qamy úshin elge oralý týraly oılandyńyzdar ma? - Biz jergilikti qazaqtarmyz. Sol jerde týyp ósken, bizdiń balalarymyz sol jerde týyp, bilim alyp azamat bolyp keledi. Reseı bıligi tarapynan ashyq qysym kórmegenimizben, atajurtqa ańsarymyz aýyp turady. Tipti, elge oralyp jatqandar da az emes. Qaltasynda qarajaty barlar, jaǵdaıy barlar qazir elge oralyp, Astana, Almaty sekildi qalalardan úı alyp jatyr. Alda qandaı josparlaryńyz bar? - Bul jyl-Reseıde ádebıet jyly dep jarıalanǵan. Soǵan oraı Pýshkın atyndaǵy oblystyq kitaphanada İlıas Esenberlınniń 100 jyldyǵyna arnalǵan úlken ǵylymı konferensıa ótkizdik. Bizde "Dostar úıi" degen ortalyq bar. Reseıdegi barlyq etno-mádenı ortalyqtar sol "Dostar úıinde" kezek-kezegimen túrli sharalar uıymdastyrady. Biz Ombydaǵy tuńǵysh qazaq mádenı ortalyǵyn qurdyq. Bizden keıin ǵana ýkraınder, evreıler ashqan bolatyn. Biz sol ortalyqta qazaq tilin úırengisi keletin barlyq talapkerlerdi daıyndap, túrli jarystarǵa jiberip turamyz. Mysaly, Astanadaǵy "Daryn" olımpıadalaryna ázirleımiz. Olar jaqsy nátejıeler kórsetip keledi. – Endi, Reseıdegi qandastarymyz jaıly áńgime órbitsek. Jalpy Reseıde, onyń ishinde ózderińizdiń Ombyda neshe myń qazaq turady? – Jalpy Reseıde resmı statıska boıynsha - 1 mıllıon 200 myń qazaq turady. Al bizdiń Ombyda 85 myńnan astam januıa bar. Bul resmı sanaq qorytyndysy ǵoı. Negizinen odan berneshe ese kóp. Qazaq tiline keler bolsaq, Omby oblysynda 50-den astam qazaq aýyldary bar. Baıdalın, Qoıanbaı, Qaraǵash, Jaraǵash, Belsendi, Qasqaat, Tumar t.b. Tipti, ózderińiz keler bolsańyzdar, Ombyǵa kireberiste de "Omby" dep qazaq tilinde jazylǵan.

– Mysaly, bizde orta mektep baǵdarlamasynda arnaıy Orys tili men ádebıeti páni negizgi pán retinde oqytylady. Al Reseı orta mektepterde qazaq tili páni oqytyla ma? - Taza qazaqtar shoǵyrlanǵa aýyldarda 9 birdeı mektepte qazaq tili oqytylady. Biraq, joǵarydaǵy mektepterde aptasyna 1 saǵat qazaq tili, 1 saǵat ádebıeti páni oqytylady. Odan basqa joq, artyq bere almaımyz deıdi. Bul qazaq tilin úırenemiz deýshiler úshin, bizdiń balalarymyz úshin jetkiliksiz. Meıli, biz orta býyn ózimiziń atajurtymyzdy, ana tilimizdi bilgenimizben, erteń bizdiń balalarymyz qazaq tilinen múldem maqurym qalý qaýipi bar ǵoı. Munyń sheshimi, Qazaqstan úkimeti ózderiniń reseılik áriptesterimen bir kelisimge kelip, osy máseleni kóp keshiktirmeı sheshse bizdiń odan basqa surarymyz joq bolar edi. Biz mektepterdegi qazaq tili pániniń saǵatyn uzartý máselesin kóterip talaı tabaldyryqty tozdyrǵanbyz. Sonda bizge Omby ákimshiligi-qazaqtardyń ózderiniń oqyǵysy kelmeıdi-degen edi. Bul jalǵan, árıne. Bizdiń mınıstrlik, bilim mınıstrligi osy máseleni memlekettik deńgeıde kóteretin bolsa ǵana Reseı jaǵy qazaq balalary oqıtyn mektepterdegi qazaq tilin keńirek oqytýǵa múmkindik týar edi. Bul jaı ǵana aıta salatyn másele emes, bul dabyl!

Áńgimelesken: Samǵar Rahym