Elordamyzdyń Astana hub tehnoparkinde dástúrli kezdesýge aınalǵan Digital Arena alańynda memlekettik organdar men IT ókilderiniń ekinshi forýmy ótti. Elimizdiń sıfrlandyrý prosesi jóninde oı qozǵap, otandyq İT-mamandarynyń saýaldaryna jaýap berip, usynystaryn tyńdaǵandar arasynda 4 mınıstrliktiń vıse-mınıstrleri boldy.
Atalǵan kezdesýge QR Aqparat jáne komýnıkasıalar vıse-mınıstri – Dınara Sheglova, QR Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri – Arman Evnıev, QR Investısıalar jáne damý vıse-mınıstri – Tımýr Toqtabaev jáne QR Qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi vıse-mınıstri – Marat Nurǵojın qatysty. Al, basqosýdyń basty qonaǵy retinde – ınnovator, Be In Tech kompanıasynyń dırektory – Baǵdat Mýsın shaqyrylǵan bolatyn.
«Árbir adam baqytty ómir súrgisi keledi. Densaýlyq mańyzdy deımiz-qadirin bilmeımiz. Januıa mańyzdy deımiz, biraq otbasy múshelerine ýaqyt taýyp, kóńil bólmeımiz. Baı bolǵymyz keledi, biraq neden bastarymyzdy bilmeımiz, áreket jasaýǵa erinemiz. Tipti kúndelikti kezdesýlerge keshikken kezde ózimizge myńdaǵan syltaý taýyp, óz-ózimizdi aldaımyz. Adamǵa shyn máninde bir nárse mańyzdy bolsa ol onyń qolynda bolady», – degen jalyndy sózderimen Mırýs Qurmashev «Atameken» UKP IT-keńesiniń tóraǵasy forýmnyń moderatory retinde jıyndy bastady.
M. Qurmashev osy basqosýdy uıymdastyrý ońaılyqqa túspegenin, el men jer taǵdyryna nemquraıly qaraı almaıtynyn jetkizdi.
«Búgingi jınalyp otyrǵan sebebimiz – men úshin mańyzdy. Sońǵy aıdyń ishinde memlekettik qyzmetkerlerdi osynda jınaý úshin qaǵylmaǵan esik, jazylmaǵan hat, soǵylmaǵan telefon qalmady. Keıbireýleri esigin ashty, keıbireýleri sózinde turmaı qashty. Anda-sanda oılap qoıam: «Mırýs ne isteısiń sen munyń bárin? Bireýlerdiń artynan júgirip qaıtesiń?». Biraq, elimniń taǵdyry men úshin mańyzdy», – dedi moderator.
Al, QR Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Arman Evnıev aýylsharýashylyǵy salasyn sıfrlandyrý prosesine sáıkes aldaǵy tyń jobalarymen bólisip, jańa tehnologıalardyń kómegimen óndiris ónimin arttyrýǵa, shyǵyn kólemin azaıtýǵa bolatynyn aıtty.
«Memleket basshysy jyl basynda AÓK damytý týraly naqty tapsyrmalar bergen bolatyn. Otandyq ónimderdiń sanyn ulǵaıtyp ımport kólemin shekteýge, eksporttaýǵa mán bere otyryp, bes ese ulǵaıtýdy tapsyrǵan edi. Qazirgi ýaqytta aýylsharýashylyǵynyń eki iri salasy ol ósimdik sharýashylyǵy men mal sharýashylyǵynyń 25 baǵytyn damytý arqyly elimizde agrokásipkerlikti İT sheshimdersiz qolǵa alyp damytý múmkin emes», – dedi A. Evnıev.
Sonymen qatar, ol elimizdiń aýyl sharýashylyǵy salasynda kóptegen kedergilerdiń baryn aıtyp, ony sıfrlyq tehnologıalardyń kómeginsiz sheshýdiń múmkin emestigin jetkizdi.
«Álemdik tájirıbede kórip otyrǵanymyzdaı sıfrlyq jańashyldyqtardy qoldanǵan elderdiń ekonomıkasynda aıtarlyqtaı ósim bolǵan. Bizde aýqymdy memlekettik baǵdarlama bar. Onyń mańyzdylyǵy – salaly boýynda. Biz sıfrlyq tehnologıalardy bıznesti ilgeriletý úshin, óndiristegi ósim kólemin ulǵaıtý úshin paıdalanýymyz qajet. Osy maqsatta biz agrokásipke ne qajetti ekenin, olardyń nege muqtaj ekendigine saraptama jasap, taldadyq», – dedi vıse-mınıstr.
Onyń sózinshe, sıfrlandyrýǵa baılanysty búginde birqatar is-sharalar júzege asyp ta, josparlanyp ta jatyr. Máselen, elimizdiń 2 iri joǵary oqý orny AT-mamandaryn daıarlaýdy qolǵa aldy. Al, josparlarǵa keler bolsaq, jýyrda jer kadastry boıynsha qyzmetter ashyq formada kórsetilip, aýyl sharýashylyǵyn qoldaý maqsatyndaǵy nesıelerdi alý jeńildemek. Qajettilikterge toqtalar bolsaq, Qazaqstannyń agroónerkásip sektoryna E-agronom, E-veterınar, E-Seleksıa, AgroUber sıaqty jańa jobalar qajet.
Al, QR Investısıalar jáne damý vıse-mınıstri Tımýr Toqtabaev sıfrlyq tehnologıalardyń transport salasyndaǵy kedergilerge tosqaýyl bola alatyndyǵyna toqtaldy.
«Biz sıfrlandyrý baǵdarlamasyna sáıkes ónerkásip oryndaryna jańashyldyqtar engizip jatyrmyz. Qazirgi tańda sıfrlyq fabrıkalardyń 7 modeli tańdap alyndy. Solarǵa sıfrlyq júıeler birtindep engiziletin bolady. Ken óndirý kóleminiń tómendeýine qandaı sebepter áser etedi degen saýalǵa keler bolsaq, bul ártúrli apattardan nemese qoımalarǵa jetkizýdi sınhrondaý problemalarynan oryn alyp jatady. Munyń barlyǵy óz kezeginde tıimsizdikke ákelip, zamanaýı tehnologıalardy engizýdi talap etýde. Máselen, ken tıelgen júk mashınasy merziminen erte ne kesh kelip qoıatyn bolsa, taýar baǵasy túsip ketedi. Al, sıfrlyq tehnologıalar bolsa mundaı kedergilerdiń bolýyna jol bermeıtin bolady», – deıdi T. Toqtabaev.
Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, 2020 jylǵa qaraı Qazaqstannyń tranzıttik túsimin 5 mlrd. AQSH dollaryna deıin kóbeıtý kózdelip otyr. Bul edáýir qarajat el turǵyndarynyń ál-aýqatyn arttyrýǵa jumsalady. Elimizdegi tranzıttik sala «aqyldy» jáne tıimdi bolýy shart. Osyǵan oraı, ıntellektýaldy kólik júıesiniń elementteri (aýa raıy týraly aqparat, áser etýshi faktorlar) engiziledi. Munyń bári júk tasymaldaý jyldamdyǵyn arttyrýǵa múmkindik bermek.Dese de, QR Aqparat jáne komýnıkasıalar vıse-mınıstri Dınara Sheglova ózge vıse-mınıstrler sóz etpegen memlekettik qyzmetterdi avtomattandyrý men ońtaılandyrý máselesin tilge tıek etti. «Memlekettik qyzmet boıynsha QR vıse-premer-mınıstri Asqar Jumaǵalıevtiń qatysýymen keńes ótkizilip otyrady. Onda biz memlekettik mekemelerdiń qyzmetterin jáne olardy avtomattandyrý ári ońtaılandyrý máselesin qozǵaımyz. Sondaı-aq, munyń barlyǵy azamattarǵa jaıly ma, jaıly emes pe sony qarastyramyz. Buǵan qosa, ashyqtyqtyń artqanyn qalaımyz» - deıdi D. Sheglova.
Sondaı-aq, ol forýmǵa qatysýshylardy birge jumys isteýge shaqyryp, usynystarymen bóliskenderge kómek qoly sozylatynyn jetkizdi. Taǵy da aıta keterligi, Dınara Rınatovna QR Mádenıet jáne sport mınıstrligi kıbersportty jeke sport túri retinde tanyǵanyn aıtyp, jaqyn kúnderde elimizde kıbersport boıynsha chempıonaty ótkiziletinin habarlady. Atalǵan aýqymda sharaǵa 40 myńnan astam adam qatysady dep josparlanýda.Al, tórtinshi bolyp sóz sóılegen QR Qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi vıse-mınıstri Marat Nurǵojın aqparattyq qaýipsizdikke keńinen toqtaldy.
«Bizdiń negizgi baǵyttarymyzdyń biri – aqparattyq qaýipsizdik. Qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi osy salany rettep otyrady. Osy rette, taýarlardy tirkeıtin baǵdarlamalyq keshen jasaqtaldy. Oǵan mysal retinde «Favorıt» kompanıasyn aıtsaq bolady. Ol osy salada lıderlerdiń biri sanalady. Qazirgi tańda aqparattyq qaýipsizdiktiń jedel ortalyǵy jasaqtalý ústinde. Men de IT-qaýymdastyqty osyndaı jobalardy birge jasaýǵa shaqyramyn», - dedi ol.
Onyń aıtýynsha, elimizdegi barlyq mınıstrlikterde 341 sheshimin kútip otyrǵan mindettemeler bar. Qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi onyń ázirge 44-in sheshti. Aýyl sharýashylyǵyndaǵy naqty eginshilikti ǵaryshtyq zertteýlersiz elestetý qıyn. Aqparat, telekomýnıkasıa, logıstıkada da ǵaryshtyq programmalaý júıeleri aýadaı qajet.
Al, forýmǵa arnaıy shaqyrylǵan qonaq Baǵdat Mýsın bolsa sıfrlandyrý prosesindegi negizgi problemalardy sóz etip, muny sheshý úshin onyń naǵyz oshaǵyna barý qajettigin aıtty.
«AT salasy ındýstrıaǵa birtindep ene bastady. Sıfrlandyrýdaǵy másele – sıfrlandyrý óz aldyna ómir súredi, ındýstrıa bolsa óz-ózimen jumys isteıdi. Sıfrlandyrý aýyr ındýstrıada bolý qajet, ondaǵy máselelerdi sheshý kerek. Aýyl sharýashylyǵy, munaı, densaýlyq saqtaý salalardaǵy problemalardy tabý kerek», – deıdi B. Mýsın.
Onyń aıtýynsha, álem aqparattyq tehnologıalardy damytý boıynsha básekeles ortany týdyryp, naryqty qalyptastyryp otyr. Kimniń aqparattyq júıeleri myqty, sol el-qýatty, - dep túıindedi ınnovator.
