Psıhologıaǵa qyzyǵatyn jandar Lýıza Heı degen esimdi jaqsy tanıdy. Motıvasıany maı shammen izdep júrgender de túbinde Lýıza Heıdiń jazǵandaryn sholyp ótedi. Tán azabynan buryn jan azabyn tartyp júrgenimiz kóp bolǵandyqtan Lýıza Heıdiń kitaptaryn jaı ǵana kózben shalyp ótpeı, kóńilge toqyp, sanaǵa túıip, on ret qaıtalap oqý qajet sıaqty. «Qamshy» jaqsylyqtyń jarshysy bolǵysy keledi. Sondyqtan da jazýshy Myrzageldi Kemeldiń aýdarmasyndaǵy Lýıza Heıdiń «Kógildir kitabyn» birneshe bólimge bóle otyryp, turaqty túrde oqyrmannyń nazaryna usynyp otyrýdy jón dep sheshti. Birinshi, ekinshi bólimder saıt betinen shyǵyp úlgergen bolatyn. Endigi kezek úshinshi bólimde. Atalmysh bólim adamnyń alańsyz, ýaıymsyz ómir súrýine kedergi keltiretin oılaryna arnalǵan. Qaterli isikti nebári 6 aıda jeńip, barsha dárigerlerin tań qaldyrǵan, 2017 jyly 91 jasynda aýyrmaı-syrqamaı kóz jumsaǵan Lýızanyń oqıǵasy jigerin jasytyp alǵan jastarǵa úlgi bolsyn deımiz.
Ózimizdegi ózgeristerge qarsylyq
Keıbir pikirlerdiń bizde tereń oryn tepkeni sonshalyq, ony birden baıqaı da almaısyń. Biz aryzdana bastaımyz nemese buny aldymenen basqa oryndardan ańǵara bastaımyz. Biz dosymyzdy, muǵalimimizdi nemese kitapty ózimizge tartamyz, solardyń arqasynda tereń uıqydan oıana bastaımyz. Meniń óz basymda bul proses bir qurbymnyń eskertpesinen bastaldy. Oǵan bir kezdesý týraly aıtypty, ol barmaǵan edi, al meniń ishki dúnıem barýdyń qajet ekenin bildirgennen keıin men bardym. Bul kishkentaı kezdesý shyndyq jolyndaǵy meniń alǵashqy qadamym boldy, keıde bizge bundaı jaǵdaılar eleýsizdeý bolyp kórinedi. Biz tipti osy eleýsiz áreketti isteýge shaqyrǵan oı úshin ózimizge renjımiz de. Eger bunyń bizdiń saýyǵý prosesindegi alǵashqy qadamymyz ekenin túsinsek, bul reaksıa jaqsy. Bul proses biz ózgerýge sheshim qabyldaǵan kezde bastalady.
Shydamsyzdyq – qarsylasýdyń ózge bir formasy. Ózgeristiń týra qazir bolýyn talap etken kezde biz ózimizdi ózimiz týdyrǵan problemalardy sheshý úshin qajet mańyzdy sabaqtardan aıyramyz.
Men pasıentke onyń problemasynan oryn alǵan adamdy keshirýdi usynǵan kezde onyń judyryqtary túıilip, tistenedi. Qarsylasý biline bastaıdy jáne men oǵan týra osy jerde jumys isteý kerek ekenin bilemin.
Bizdiń bárimizge de ómirdiń mańyzdy sabaqtarynan ótý kerek. Bizdiń ómirimizdegi keıbir zattar biz úshin qıyn, sebebi bul sabaqtardy biz ózimizge ózimiz tańdaǵanbyz. Eger bizdiń ómirimizdegi keıbir zattar biz úshin jeńil bolatyn bolsa, onda bul – sabaq emes, bular ózimiz burynnan biletin zattar.
Eger biz ózgerýdiń qıyn ekenin bilsek, onda siz ómirińizdegi eń qıyn sabaqpenen ustasyp tursyz. Bundaı qarsylyqtarǵa bola ózgeristerden bas tartýdyń qajeti joq. Sizdiń eki deńgeıde jumys isteýińizge bolady:
*1. Óz qarsylyǵyńyzdy sanaly túrde qabyldaý.
*2.Únemi ózgeriste bolý.
Ózińizdi baqylap qarańyz, siz qalaı qarsylasýdasyz jáne buǵan qaramastan ózgerińiz.
Bizdiń áreketimiz bizdiń qarsylasyp jatqanymyzdan habar beredi.
Bul mynadan kórinedi:
Áńgime taqyryby ózgerýimen;
Bólmeden shyqqyńyz kelýimen;
Dárethanaǵa barǵyńyz kelýimen;
Keshigýmen;
Aýyrýmen;
Jan-jaqqa nemese terezege qaraýmen;
Bir nársege kóńil bólýden bas tartýmen;
Jegińiz, ishkińiz, shekkińiz kelýimen;
Qarym-qatynastyń aıaqtalýymen.
Pikir. Biz túbinde qarsylyqqa aınalatyn pikirmen ósemiz. Mine, bizdiń keıbir shekteýli pikirlerimiz.
*Bul maǵan jaraspaıdy;
*Erkekter (áıelder) buny istemeý kerek;
*Meniń otbasymda bulaı bolmaǵan;
*Mahabbat – bul meniń qolym emes, bul óte aqymaqtyq;
Joly óte uzaq;
Óte qymbat;
Kóp ýaqyt alady;
Men buǵan senbeımin;
Men bundaı emespin.
«Olar». Biz óz kúshimizdi basqalarǵa beremiz ján buny ózgeristerge toıtarys beretin syltaý retinde paıdalanamyz. Bizdiń basymyzda mynadaı ıdeıalar bar:
* Sátiniń túspeýi;
* «Olar» maǵan ózgerýge ruqsat etpeıdi;
Mende qajetti muǵalim, kitap, klass t.b. joq;
Meniń dárigerim basqasha aıtady;
Bul olardyń kinási;
Birinshi olar ózgerýi kerek.
Olar túsinbeıdi.
Bul meniń pikirlerime, dinime, fılosofıama qarsy.
Biz ózimiz týraly oılaımyz:
Tym kárimin;
Tym jaspyn;
Tym semizbin;
Tym aryqpyn;
Tym uzynmyn;
Tym kishkentaımyn;
Tym jalqaýmyn;
Tym kúshtimin;
Tym aqymaqpyn;
Tym kedeımin;
Tym sabyrlymyn;
Múmkin munyń bári men úshin emes.
Bizdegi eń úlken qarsylyq qoryqqandyqtan paıda bolady – BELGİSİZDİK ALDYNDAǴY QORQYNYSH. Tyńdańyz:
*Men daıyn emespin;
*Menen eshteńe shyqpaıdy;
*Al kórshilerim ne deıdi?
*Meniń «qurt toly bankini» ashqym kelmeıdi;
*Al meniń ata-anamnyń (kúıeýimniń, áıelimniń, ájemniń, t.b.) reaksıasy qalaı bolady?
*Men óte az bilemin;
*Eger men ózimniń janymdy aýyrtsam ne bolady?
*Meniń problemalarym týraly ózgelerdiń bilgenin qalamaımyn;
*Men bul týraly aıtqym kelmeıdi;
*Tym qıyn;
*Maǵan aqsha jetpeıdi;
*Men ózimniń dostarymdy joǵaltamyn;
*Men eshkimge senbeımin;
*Men buǵan saı bolarlyqtaı jaqsy emespin.
Bul tizimniń túpsiz jalǵasa berýi múmkin.
Meniń bir áıel klıentim úsh avtomobıl apatyna ushyrady, julynyn, moınyn úzdi jáne tizesin syndyrdy. Ol maǵan kele jatqanda jolda soǵysyp, onyń ústine kólik tyǵynynda turyp qalyp, sonyń kesirinen keshikti. Maǵan óziniń problemasyn aıtý oǵan jeńil tıdi, oǵan: «Bir mınýt toqtaı turyńyz, meniń sizge birdeńe aıtqym keledi» degende, mine, sol kezde bastaldy. Kózildirigi mazasyn aldy, ol basqa oryndyqqa otyrdy, sosyn oǵan dárethanaǵa barý qajet boldy. Qabyldaýdyń sońyna deıin onyń kóńilin toqtatý múmkin bolmady. Sońynan men onyń apaıynyń da eki ret moınyn úzip alǵanyn, sondaı-aq olardyń sheshesiniń de moınyn úzip alǵanyn bildim.
Dostaryńyzdy óz jaıyna qoıyńyz
Biz ózimizdiń problemalarymyzǵa kóńil aýdarýdyń ornyna qaı dostarymyzdyń ózgerýi qajet ekenin sheship jatamyz. Bul da qarsylasý formasy. Bul jaǵdaıda men árkim ózine tereń úńilip qaraýdy jáne bizdiń dostarymyzda týra sony nelikten ózgertkimiz keletinin ańǵarýdy usynamyn. Ádette biz ózimizde ózgertý qajet nárseni basqalardyń boıynda ózgertýge tyrysamyz.
Bizdiń bárimizde de biz qalaı áreket etip, qalaı oılasaq, týra solaı qımyldap, oılaýymyzdyń qajettiligi týraly sezim tereń oryn alǵan. Bul bizdiń tanymymyzǵa sáıkes keledi nemese sonyń kórinisi bolyp tabylady. Eger tanym bolmasa, onda onyń kórinýi de bolmas edi. Bizdiń boıymyzda artyq salmaqty týdyratyn, nashar qarym-qatynasqa, kedeılikke, kóńil-kúıdiń buzylýyna, t.b. alyp keletin birdeńe bar.
Siz ózińizge: «Men buny eshqashan istemeımin» dep qansha ret qaıtaladyńyz. Soǵan qaramastan siz taǵy da tort jeısiz, tipti, buny endi istemeske ózińizge ózińiz ýáde bergen sol kún bitpeı jatyp-aq, taǵy da temeki shegesiz, sizge qymbat adamdarǵa dóreki minez kórsetesiz, t.b. Biz ózimizge renjip: «Sende tıtteı de jiger-kúsh joq! Sen álsizsiń!», dep problemany odan saıyn kúrdelendire túsemiz. Bul ózimizdiń ıyǵymyzǵa arqalap júrgen azaptyń adam tózgisiz aýyr júgin odan saıyn aýyrlata túsedi.
Bunyń ornyna siz ózińizge: «men ózimdi únemi kemsitip sezindiretin jasyryn tilekten azat bolǵym keledi. Men ómirdegi barlyq jaqsylyqtarǵa tatımyn jáne men ózime buny súıispenshilikpen qabyldaýǵa ruqsat etemin» deńiz.
Óz tanymdaryńyzdy ózgertseńiz, sizdiń ómirińiz ózgeredi!
Bizdiń árbir oıymyzdy ózgertýge bolady!
Eger sizdi únemi qajetsiz oılar mazalasa, ondaı oılardy toqtatyp, olarǵa: «Joǵal!» deńiz. Onyń ornyna sizge sáttilik ákeletin mynadaı oılardy qabyldańyz.
Qalaı ózgerýge bolady?
Bunyń negizinde úsh negizgi prınsıp jatyr:
Ózgerýge qulyqtylyq.
Aqylǵa baqylaý qoıý.
Ózińdi jáne ózgelerdi keshirý.
Ózgerýge qulyqtylyq týraly joǵaryda aıttyq, endi aqylǵa baqylaý qoıý týraly aıtaıyq. Bizdiń bárimiz aqylymyzǵa qaraǵanda áldeqaıda zoryraq bir nársemiz. Siz múmkin, ómirińizdegi barlyq nárselerge aqyl jaýapty dep oılaıtyn shyǵarsyz. Biraq bundaı tanym sizdiń osylaı oılaıtyndyǵyńyzǵa ǵana negizdelgen. Sizdiń aqylyńyz – bul olaı da, bulaı da qoldanýǵa bolatyn qarý. Ol árqashan sizdiń qyzmetińizde. Bir mınýtqa oıyńyzdaǵy «myljyńdy» óshirińiz de «Sizdiń aqylyńyz – sizdiń qarýyńyz» degen pikirdiń máni týraly oılanyńyz. Ony qalaı paıdalanýdy siz ózińiz sheshesiz.
Siz tańdaıtyn oılar sizdiń barlyq ómirlik jaǵdaıattaryńyzdy týdyrady. Oı men sózde adam senbesteı kúsh bar. Siz ózińizdiń oıyńyz ben sózińizge baqylaý jasaǵan kezde, siz bul kúshpenen úılesimde bolasyz. Sizdiń aqylyńyz sizge baqylaý jasaıdy dep oılamańyz. Tipti, kerisinshe, siz aqylyńyzǵa baqylaý jasaısyz.
«Azattyq» jattyǵýy
Tereń dem alyńyz, sosyn aýanyń bárin syrtqa shyǵaryńyz. Deneńizdi bosatyńyz. Sosyn ózińizge aıtyńyz: «Meniń azat bolǵym keledi. Men eńseni basqan barlyq salmaqtan bosaımyn. Ózimmen ózim jarasym tabamyn. Men ómir prosesiniń ózinen jarasym tabamyn. Qaýip-qaterden tyspyn». Bul jattyǵýdy úsh ret qaıtalańyz. Siz qıyn jaǵdaıda turǵandaı bolsańyz, osy sózderdi qaıtalańyz. Sonda bul sózder sizdiń bir bólshegińizge aınalady jáne qalypty bolǵany sonshalyqty, barlyq salmaq pen kún saıynǵy kúres birtindep sizdiń ómirińizden joǵalady. Deneńizdi bos ustańyz jáne jaqsy nárse týraly oılanyńyz. Bul sondaı ońaı.
Tánı bosańsý
Keıde sizge tánı bosańsý qajet. Biz tap keletin jaǵdaılardaǵy keleńsiz tájirıbeler men basymyzdan ótkeretin emosıalar kóbine bizdiń tánimizde qalady. Budan tánı azat bolý formasynyń biri – mashınanyń nemese úıdiń terezesin jaýyp, bar kúshińmen aıqaı salý. Bar kúshińmen jastyqty nemese kerýetti urǵylaý – kelesi zalalsyz ádistiń biri. Ártúrli sportpen shuǵyldaný nemese jyldam júrý de týra osyndaı nátıjege alyp keledi. Jaqynda, bir-eki kúnniń bederinde ıyǵym sumdyq qatty aýyrdy. Aýrýǵa kóńil aýdarǵym kelmedi, biraq ol ketpedi. Sonda men ózimnen suradym: «ne bolyp jatyr, másele nede? Meni ne alańdatady?». Men jaýap tappadym, sondyqtan ózime: «Endeshe, qarap kórelik» dedim. Kerýetke eki úlken jastyqty qoıdym da, ony bar kúshimmen tómpeshteı bastadym. 12 soqqydan keıin meni ne ashýlandyratynyn anyq bildim. Bári anyq boldy, men jastyqty odan saıyn ura bastadym, osylaı men ózimdi ashýlaný seziminen azat ettim. Aıaqtap bolyp, men ózimdi áldeqaıda jeńil sezindim, al kelesi kúni aýrý tipten joǵaldy.
Ótkennen azat bolý
Meniń kóptegen pasıentterim: qazir baqytty bola almaımyz, sebebi ótken kezeńderde jaraly bolǵanbyz deıdi. Óıtkeni olar isteýge tıis nárseni istegen joq. Óıtkeni, endi, olardyń dúnıede eń ardaq tutqan nárseleri joq. Óıtkeni olardy kezinde jaraly qylǵandyqtan olar eshkimdi jaqsy kóre almaıdy: erterekte istegen sumdyq isteri úshin ózderin aıaýsyz qarǵaıdy. Óıtkeni buny olar eshqashanda keshirmeıdi jáne umyta almaıdy.
Únemi ótkendi este ustaý – demek, ózińdi qınaý. Sizdiń aldyńyzda kináli bolǵandarǵa – olarǵa báribir. «Olar» tipti bizdiń qınalysymyzdyń kólemin de bilmeıdi. Sondyqtan da óz oıyńdy ótkenge baǵyttaýdyń eshqandaı máni joq. Ol kelmeske ketti jáne buny ózgertý múmkin emes. Esesine oǵan degen bizdiń qatynasymyzdy ózgertýge bolady.
Ótkennen azat bolý jattyǵýy
Qanekı, ótkendi tek estelikter turǵysynan saralaıyqshy. Eger siz úshinshi klasta ne kıgenińizdi esińizge túsiretin bolsańyz, onda bul estelik qandaı da bir emosıonaldy baǵalaýdan ada bolady. Sizdiń ótken ómirińizdegi barlyq oqıǵalarǵa osylaı qaraýǵa bolady. Biz azat bolý múmkindigine qaraı ózimizdiń barlyq aqyl-oı kúshimizdi osy sátte paıdalanýǵa beıimdelemiz. Taǵy da ózińizdiń reaksıańyzdy baqylańyz. Bul úshin sizge ne isteý kerek? Ózińizdiń ótkenińizben aıyrylysýǵa siz daıynsyz ba nemese siz sony qalaısyz ba? Sizdiń qarsylasý dárejeńiz qanshalyqty?
Keshirý. Óte mańyzdy taraý
Siz ben bizdiń kelesi qadamymyz – keshirý. Búkil suraqtar men problemalardyń jaýaby keshirim jasaýda jatyr. Bizdiń ómirimizde, qandaı sıpatta bolǵanyna qaramastan, problemalar týyndap jatsa, onda bizge bireýdi keshirý qajet ekenin men óz jeke basymnyń tájirıbesinen bilemin. Mahabbat – bizdiń kez-kelgen problemalarymyzdyń jalǵyz jaýaby, jáne bundaı halge jetýdiń joly – keshirýde jatyr. Keshirý – renishti seıiltý. Onyń birneshe ádisi bar.
Renishti seıiltetin jattyǵý
Bir tynysh jerde otyryńyz, deneńizdi bos ustańyz. Siz alakóleńke teatrda otyrmyn, al aldymda shaǵyn sahna dep kózge elestetińiz. Sahnaǵa siz keshirýge tıisti adamdy qoıyńyz (dúnıede eń jek kóretin adamyńyz). Bul adam tiri nemese óli bolýy múmkin, sondaı-aq sizdiń jek kórý sezimińiz de ne ótken shaqtiki ne osy shaqtiki. Siz bul adamdy anyq kórgen kezde, ol adamnyń ómirinde úlken mańyzǵa ıe jaqsylyqtar bolyp jatyr dep elestetińiz. Ony jaıdary jáne baqytty kúıde kózińizge elestetińiz. Osy obrazdy óz elestetýińizde birneshe mınýt ustap turyńyz, sosyn joıyp jiberýińizge bolady.
Sosyn, siz keshirýge tıis adam sahnany bosatady, ol jerge ózińizdi qoıyńyz. Ózińizdi baqytty da jaıdary qylyp elestetińiz. Jáne Jaratylystyń meıirimi bizdiń bárimizge de jetetinin bilińiz. Bul jattyǵý qordalanǵan renishterdiń qara bulttaryn seıiltedi. Keıbireýlerge bul jattyǵý óte qıyn bolyp kórinýi múmkin. Bul jattyǵýdy jasaǵan saıyn qıalyńyzda túrli adamdardy sýretteýge bolady. Bul jattyǵýdy bir aı boıy kúnine bir retten jasap turyńyz jáne qanshalyqty jeńildengenińizdi baqylańyz.
«Oısha kózge elestetý» jattyǵýy
Mine, taǵy bir óte jaqsy jattyǵý. Ózińizdi jas sábı qylyp elestetińiz (5-6 jasar). Osy sábıdiń kózine tereń qadalyp qarańyz. Tereń muńdy kórýge jáne onyń sizge degen mahabbat muńy ekenin túsinýge tyrysyńyz. Qolyńyzdy sozyp, kishkentaı sábıdi qushaqtańyz, kókiregińizge basyńyz. Oǵan qalaı jaqsy kóretinińizdi aıtyńyz. Siz onyń aqyldylyǵyn maqtanysh tutatynyńyzdy, eger ol qatelik jasasa eshteńe etpeıtinin, ondaıdy jurttyń báriniń de jasaıtynyn aıtyńyz. Eger qajet bolsa siz oǵan qashan bolsa da kómekke barýǵa ýáde berińiz. Endi sábı tıp-tıtteı, burshaqtaı ǵana sábıge aınalsyn. Ony ózińizdiń júregińizge qoıyńyz. Ol sol jerden oryn alsyn. Siz tómen qaraǵan kezde onyń kishkentaı sulbasyn kórip, ol úshin úlken mánge ıe barlyq mahabbatyńyzdy bere alasyz.
Endi 4-5 jastaǵy úreıli jáne mahabbatqa shólirkegen óz mamańyzdy kóz aldyńyzǵa elestetińiz. Oǵan da qolyńyzdy sozyp, siz ony qalaı jaqsy kóretinińizdi aıtyńyz. Eshqandaı jaǵdaıǵa qaramastan onyń sizge arqa súıeı alatynyn aıtyńyz. Ol tynyshtalyp, ózin qaýipsiz sezingen kezde, ony ózińizdiń júregińizge ornalastyryńyz.
Al endi ákeńizdi 3-4 jastaǵy kishkentaı bala qylyp elestetińiz, ol da birdeńeden qorqady jáne qatty óksip jylaýda. Siz onyń denesine burshaqtap quıylyp jatqan kóz jasyn kóresiz. Siz endi jas balalardy qalaı tynyshtandyrý kerek ekenin bilesiz. Ony keýdeńizge qysyp, denesindegi dirildi sezinińiz. Tynyshtandyryńyz. Ol sizdiń mahabbatyńyzdy sezinsin. Siz oǵan onymen birge bolatynyńyzdy aıtyńyz. Onyń kóz jasy kepken kezde ol da qurtymdaı bolsyn. Ony ózińizben jáne mamańyzben birge júregińizge ornalastyryńyz. Olardyń barlyǵyn súıińiz, dúnıede kishkentaı balaǵa mahabbattan artyq qasıetti eshteńe joq. Bizdiń júregimizde kúlli planetany saýyqtyrýǵa jeterlik mahabbat bar. Biraq, aldymen biz ózimizdi ózimiz saýyqtyraıyq. Sizdiń barlyq tánińizge tarap jatqan jylylyqty, jumsaqtyq pen náziktikti sezinińiz. Bul qymbat sezim sizdiń ómirińizdi ózgertsin.
Kúndelikti eńbek
Men kúndi ádette bylaı ótkizemin: tańerteń oıanyp, kózimdi ashar aldynda qolymdaǵy baryma rızashylyǵymdy bildiremin. Sýǵa shaıynyp alǵannan keıin medıtasıa jasap, jarty saǵattaı Qudaıǵa qulshylyq etemin. Sosyn tańerteńgilik gımnastıka (15 mınýt). Keıde men gımnastıkany saǵat altydaǵy tańǵy baǵdarlamamen birge jasaımyn. Meniń tańǵy asym jemister men shópten jasalǵan shaıdan turady. Maǵan taǵam bergeni úshin men taǵy da Jer-Anaǵa alǵys aıtamyn. Lanchtyń aldynda aınaǵa baryp, jattyǵý jasaımyn; myna sózderdi daýystap aıtamyn nemese óleńdetemin:
Lýıza, sen keremetsiń, men seni jaqsy kóremin;
Bul meniń ómirimdegi eń tamasha kún;
Seniń bilgiń kelgen nárseniń bári saǵan ózi keledi;
Barlyǵy tamasha.
Ádette, men lanchta úlken salat jeımin. Jáne asyma shúkirlik etemin. Kúndiz maqsattar jazylǵan taspany tyńdaımyn. Keshki asqa býlanǵan kókónister men kasha jeımin. Keıde taýyq ne balyq jeımin. Meniń deneme bárinen de qarapaıym taǵamdar tıimdi. Keshke men oqımyn nemese jumys jasaımyn. Uıyqtaýǵa jatyp, ótken kúndi oısha sholyp ótemin de oǵan alǵys bildiremin. Men tamasha uıyqtaımyn jáne tańerteń keremet kún úshin turamyn dep aıtamyn. Ersileý estiledi, ras emes pe?
Al siz óz kúnińizdi qalaı bastaısyz? Tańerteń siz turǵan kezde siz ne aıtasyz, ıa oılaısyz? Tańerteń oıanyp: «Qudaıym-aı taǵy da oıaný kerek. Basqa kún» dep oılaǵan ýaqyttar da esimde. Jáne qalaı elestetsem týra solaı aldymnan shyǵatyn. Birinen keıin biri qaptaǵan kesapattar. Qazir kózimdi ashar aldynda jaqsy túsim úshin jáne meniń ómirimdegi barlyq jaqsylyqtar úshin alǵysymdy aıtamyn.
Jumys týraly
Tańdaǵan kareramyzǵa kóńilimiz tolmaǵanda keıbireýlerimiz únemi bylaı oılaımyz:
Men jumysyma shydamaımyn;
Men jumysymdy jek kóremin;
Men jetkilikti aqsha tappaımyn;
Meni jumysta baǵalamaıdy;
Men ne isterimdi bilmeımin.
Bul sizge kóp zıan ákeletin teris oılar. Eger osylaı únemi oılaı beretin bolsańyz siz qalaı jaqsy jumys tappaqshysyz?
Bul problemaǵa sol jaǵynan kelý dep atalady. Eger sizde qazir áıteýir bir sebeppen unamaıtyn jumys, qyzmet bolatyn bolsa bylaı isteý kerek: Qazirgi qyzmetińizge raqmet aıtýdan bastańyz. Bul sizdiń jolyńyzdaǵy qajetti kezeń. Siz qazir ózińizdiń ómirlik tanymdaryńyz jetelep ákelgen jerde tursyz. Sondyqtan da jumysyńyzdaǵy barlyq nárselerge: siz jumys isteıtin ǵımaratqa, lıftige, bólmege, jıhazdar men qural-jabdyqtarǵa, aralasatyn adamdaryńyzǵa raqmet aıtýdan bastańyz. Eger siz bul jumystan ketkińiz kelse, onda bul jumystan ıgi nıetpen ketetinińizdi jáne ony osy jumysta ózin baqytty sezinetin adamǵa beretinińizdi únemi ózińizge aıtyp júrińiz. Shyndyǵynda da kóptegen adamdardyń sizdiń jumystaǵy ıelengen ornyńyzǵa umtylatynyn siz bilýińiz kerek.
Jumysqa kirigý
«Meniń minezim ashyq jáne meniń talantym men múmkindikterim paıdalanylatyn jumysty qabyldaýǵa daıynmyn. Meniń bul jańa jumysym shyǵarmashylyq qabiletimdi iske asyrady jáne meni qanaǵattandyratyn bolady». Eger jumysta áldebireýler sizdiń mazańyzdy alatyn bolsa, sol adam týraly oılaǵan saıyn oǵan raqmet aıtyńyz. Biz ondaılardy ózimiz tańdamasaq ta, bizdiń árqaısymyzda azdaǵan Gıtler men Iýsýs Hrıstos bar ekenin bilý mańyzdy… Eger bul adam synshyl keletin bolsa, sizdi maqtaıtyn adam esebinde, al eger ol qatal bolatyn bolsa, onda ony názik te ádil etip kózge elestetińiz. Eger siz adamdardan tek jaqsyny kórseńiz, onda olar basqalarmen qalaı qarym-qatynas jasasa da, tek sizge ǵana ózderiniń tamasha da keremet qasıetterin kórsetedi.
Dene
Bizdiń denemizdegi aýrý dep atalatyn nárselerdi ózimizdiń týdyratynymyzǵa men senimdimin. Dene, bizdiń ómirimizdegi basqa da nárseler sıaqty – tanymdarymyzdyń týra beınesi.
Bizdiń denemiz barlyq ýaqytta da bizge aıtady – eger biz ony tyńdaýǵa ýaqyt tapsaq… Denemizdegi árbir jasýsha bizdiń árbir oıymyz ben árbir sózimizge saı qımyl jasaıdy. Oılaý men sózdiń uzaqqa sozylǵan beınesi dene qalybyn belgileıdi. Muńly júzdi adamdy mindetti túrde kóńilsiz oılar ıekteıdi. Bul jaǵdaıda qarttardyń júzi qyzyǵýshylyq týdyrady. Olar - ómir boıǵy oılaý júıesiniń týra beınesi. Siz qartaıǵan kezde qalaı kórinesiz? Bul kitapta men metafızıkalyq dıagnoz ben kóp aýrýdyń mentaldyq sebebiniń tizimin keltiremin. Bul shamamen 90-95% durys.
Bas bizdiń ózimizdi beıneleıdi. Bul bizdiń dúnıege kórsetetin nársemiz. Bizdi basymyzdan tanıdy. Basta bir nárse durys bolmasa, bizdiń ózimizde bir nárseniń durys bolmaǵany.
Shash kúsh-qýatty bildiredi. Biz qoryqqan kezde ádette ıyq bulshyq etterinde bastalyp, sosyn basqa baratyn, al keıde kózge baratyn «bolat beldikti» jasaımyz. Shash shash qapshyqshalary arqyly ósedi. Bas súıegine salmaq salǵan kezde bul qapshalar avtomatty túrde jabylyp, shashtar semip, túse bastaıdy. Eger únemi salmaq túsip, bas súıegi dem almaıtyn bolsa shash ósýin toqtatady. Nátıje – bastyń qasqalanýy. Áıelder shashynyń qasqalanýy olardyń «isker» erler álemine enýinen bastalady. Biz árıne, muny ańǵara bermeımiz, sebebi, kóptegen parıkter tabıǵı kórinedi.
Qulaq estý jáne tyńdaý múmkindigine ıe. Eger adamnyń qulaǵynyń múkistigi bolatyn bolsa, bul ony estý múmkindiginen bas tartqyzyp turǵan ómirindegi bolyp jatqan jaǵdaıǵa baılanysty. Qulaqtyń aýrýy – bul siz estýge tıisti nársege baılanysty qobaljýdy bildiredi. Balalardyń qulaǵy únemi aýyrady. Olardyń tyńdaǵysy kelmegen nárseni úıde jıi tyńdaýyna týra keledi. Sábıdiń ashý bildirýine tyıym salynady, shyn máninde olardyń bir nárseni ózgertýge dármensizdigi qulaq aýrýyna ákep soǵady.
Sańyraýlyq uzaqqa, múmkin ómir boıyna sozylatyn, bireýdi tyńdaýǵa degen qulyqsyzdyqty bldiredi. Kóńil aýdaryńyz: keıde estý apparatymen júrgen seriktesti kezdestirsek, endi biri aýyz jappaı sóıleýmen bolady …
Kóz kórý múmkindigin bildiredi. Eger kózińizge baılanysty problema týyndap jatsa, bul ádette ne ózińizdegi nemese óz ómirińizdegi birdeńeni kórýden bas tartýdy bildiredi. Men kózildirik kıgen balalardy kórgen kezde olardyń úılerindegi bir jaısyzdyqty bilemin: olar týra maǵynasynda nárselerdi kórýden bas tartady. Eger olardyń úıdegi jaǵdaıdy túzeýge kúshi kelmese, onda olar kózderin anyq kórý múmkindiginen aıyrý úshin janarlaryn seıiltedi.
Bas aýrýy biz ózimizdi tolyqqandy sezinbegen kezde bolady. Basyńyz aýyrǵan kezde bir mınýtqa toqtap, siz ózińizdi qaı jerde qor sezinesiz jáne nelikten solaı ekenin ózińizden surańyz. Bulaı sezinýden qutylý úshin ózińizge keshirim jasańyz, sonda sizdiń bas aýrýyńyz da ózinen ózi joǵalady.
Bas saqınasy ómirde minsiz bolǵysy kelgen jandarda, sondaı-aq myna ómirge ókpesi qara qazandaı pendelerde bolady.
Moıyn men tamaq óte qyzyqty. Moıyn – bul oılaý ıkemdiligine beıimdilik, máseleniń ekinshi jaǵyn kórýge jáne basqa adamnyń kózqarasyn túsinýge degen beıimdilik. Bizde moıynǵa baılanysty máseleler týyndap jatsa, bul bizdiń qasarysyp, ıkemdi bolýdan bas tartatynymyzdy bildiredi.
Alqym – Bul bizdiń neni qalasaq sony suraý jáne ózińe qorǵan bolýǵa degen beıimdiligimizdi bildiredi. Alqymǵa baılanysty problema «quqymyz joq» degen sezim men óz boıyńdaǵy jetimsizdikterdi sezinýden týyndaıdy.
Aýrý alqym – bul qashan da narazylyqty bildiredi. Al eger oǵan sýyq tıý qosylsa, bul onda - abyrjý. Larıngıt, ádette, ashýdan býlyǵyp sóıleı almaýdy bildiredi. Odan basqa alqym bizdiń barlyq tvorchestvolyq energıalarymyz baǵyttalǵan aǵza bóligin bildiredi. Tańdaı bezderi men qalqan bezderine baılanysty aýrýlar sizdiń istegińiz kelgen nárseni tvorchestvolyq turǵyda isteı almaǵanyńyzdan habar beredi. Bizdiń ózgeristerimiz bárinen buryn sol tamaqtyń aýmaǵynda bolyp jatady. Biz ózgeristerge qarsylyq tanytqan kezde, problema tamaǵymyzda paıda bolyp jatady. Bizdiń keıde joq jerden jóteletinimizge kóńil bólińiz. Nemese basqa bireý jótele bastaıdy. Osy sátte ne aıtylady? Biz nege kóńil bólemiz? Múmkin bul qasarysý, qarsylasý nemese bizdiń ózgerister prosesinde ekendigimizden habar berý?
Arqa qoldaý júıesin bildiredi. Arqańyzda problemanyń bolýy sizdiń jetkilikti qoldaýdy sezinbeıtinińizdi kórsetedi. Biz januıamyz ben dostarymyz qoldaıdy dep óte jıi oılaımyz. Shyn máninde bul Jaratýshy men Ómirdiń óziniń qoldaýy.
Problemanyń arqanyń joǵarǵy bóliginde bolýy - emosıonaldy qoldaýdyń jetkilikti bolmaǵanyn bildiredi: «Meniń kúıeýim (naqsúıerim, dosym) meni túsinbeıdi jáne qoldamaıdy». Arqanyń ortańǵy bóliginiń kinálilik sezimine tikeleı qatysy bar. Siz artyńyzǵa tyǵylǵan nárseden nemese adamnan qorqasyz ba? Sizde arqańyzdan bireý urǵan sıaqty seziný sezimi joq pa?
Siz únemi óz aqshalaryńyz týraly oılaısyz ba? Sizdiń qarjylyq jaǵdaıyńyz qalaı? Ol sizdiń arqańyzdyń tómengi bóligi problemasynyń negizi bolýy múmkin.
Ókpe – bul ómirdi alý jáne berý beıimdiligi. Ádette ókpe problemasy tolyqqandy ómir súrýge qulyqsyzdyqtan nemese odan qorqýdan, nemese bizdiń bar kúshimizben ómir súrýge quqymyz joq dep eseptegennen týyndap jatady. Temekini kóp shegetinder, ádette ómirdi joqqa shyǵarady. Olar maskanyń astyna ózderiniń jetimsizdikterin jasyrady.
Omyraý - analyq beınesi. Analyq bezde problema bolǵany bizdiń óz kóńilimizben basqa bir adamdy, zatty nemese jaǵdaıdy basyp tastaıtynymyzdy bildiredi. Eger keýde qaterli isigi bolatyn bolsa, bul oǵan qosymsha qordalanǵan renish pen ashýdy bildiredi. Qorqynyshtan bosanyńyz jáne bizdiń árqaısymyzda Keńistik sanasy áreket etedi jáne ol belsendi, sony bilińiz.
Júrek, árıne mahabbatty, al qan – qýanyshty bildiredi. Bizdiń ómirimizde mahabbat pen qýanysh bolmasa júrek qysylyp, muzdaıdy. Nátıjesinde qan jaılap júrip, biz birtindep qany azdyq pen tamyrlar sklerozyna, júrek talmasyna urynamyz. Biz keıde ózimiz jasaǵan ómir dramasyna shyrmalatynymyz sonshalyq, aınalamyzdaǵy qýanyshtardy ańǵarmaımyz. Altyn júrek, sýyq júrek, qara júrek, ǵashyq júrek – al sizdiń júregińiz qandaı?
Asqazan barlyq jańa ıdeıalar men jaǵdaılardy qorytyp, boıǵa sińiredi. Neni nemese kimdi Siz «qoryta» almaısyz? Asqazanda problemanyń bolýy bul jańa ómirlik jaǵdaıattardy qalaı meńgerýdi bilmeýdi bildiredi. Bizge qorqynyshty. Jolaýshy ushaqtarynyń endi usha bastaǵan kezi bizdiń kópshiligimizdiń esimizde. Aspanǵa ushý ıdeıasy biz úshin jańalyq bolatyn, jáne biz úshin ony mıǵa qondyrý óte qıyn boldy. Biz ózimizdi nashar sezingen kezde qutqaratyn paketter árbir oryndyqtarda turatyn. Qazir, kóp jyldardan keıin, paketter burynǵydaı beriletin bolsa da, ony eshkim paıdalanbaıdy. Biz, aıaǵynda, ushý ıdeıasyn meńgerdik.
Asqazan jarasy – jaı qorqý, biz jetkilikti túrde jaqsy emespiz nemese tolyqqandy emespiz dep sezinýden de úlken. Biz óz ata-anamyz, bastyqtar, muǵalimder t.b. aldynda jetkilikti túrde jaqsy emespiz dep oılaımyz. Biz ózimizdi qabyldaı almaımyz. Biz basqalardyń kóńilinen shyqqymyz keledi. Siz jumysta qandaı bılikti ıelenseńiz de sizde mundaı problemanyń sheshimi - mahabbattyń bolmaýy múmkin. Ózderin jaqsy kóretin, qurmetteıtin adamdarda asqazan jarasy joq. İshki saraıyńyzdaǵy sábıge meıirimdi de qamqor bolyńyz (bizdiń jattyǵý esińizde me?) jáne ony únemi qoldap, qurmetteńiz.
Óttegi tas jınaqtalǵan ashshy oılardy, jáne olardan aıyrylýǵa kedergi jasaıtyn kókirektikti bildiredi. Kelesi jattyǵýdy jasap kórińiz, ózińizge únemi: «Men ótkenimdi qulshyna otyryp bosatamyn. Ómir de tamasha, mende de tamasha».
Qýyqtaǵy, tik ishektegi, jynys organdaryndaǵy problemalar bizdiń denemiz ben olardyń oryndaıtyn fýnksıalary týraly buzyq ıdeıalardyń saldarynan bolyp jatady. Bizdiń denemizdiń árbir múshesi -ómirdiń óziniń keremet beınesi. Biz ómir las jáne kúnáli dep oılamaımyz ǵoı? Onda jynys múshesi týraly nege bulaı oılaımyz? Tik ishek te qulaq sıaqty tamasha. Biz tik isheksiz shlaktardan bosana almaı tez-aq ólip qalǵan bolar edik. Bizdiń denemizdiń árbir bóligi jáne onyń oryndaıtyn árbir fýnksıasy qalypty, tabıǵı jáne tamasha. Bizdiń jynys organymyz toıat alýymyz úshin jaralǵan. Bul faktini joqqa shyǵarý – demek qınalý men jazalaýdy týyndatý. Seks ǵajap, biz úshin sekspen aınalysý iship-jeý sıaqty qalypty jaı. Bir sátke jaratylystyń sheksizdigin kózimizge elesteteıik. Bizge mundaıdy kózge elestetý tipti, qıyn da. Al Keńistik ishinde kóp galaktıkalar bar. Kúndi kóp planetalar aınalyp júredi, olardyń arasynda Jer bar. Barlyq Keńistikti jaratqan Kúshtiń – bizdiń jynys múshemizdi baǵyp otyrǵan bulttan bıikte otyrǵan shal ekenin kózimizge elestetý maǵan óte qıyn! Degenmen de bizdi bala kezimizde osylaı úıretti. Bizge bul aqymaqtyqtan arylý óte mańyzdy. Biraq ta meni durys túsinbeı qalmańyz. Men eshqashan kez kelgenmen bolatyn erkin seksti nasıhattamaımyn. Bizdiń erejemizdiń kóbisi eskirdi, sondyqtan kóbisi olardy buzyp, ekijúzdi bola bastady. Biz sanamyzdaǵy seksýaldylyq kinásin joıyp, adamdardy ózin jáne basqalardy súıý men qurmetteýge úıretkende ǵana olar eń joǵarǵy – Meıirim men Qýanyshtyń atynan avtomatty túrde ómir súre bastaıdy. Bizdiń barlyǵymyzda da, ózimizdi jek kórý men ózimizden jıirkenýimizdiń áserinen seksýaldylyqqa baılanysty problema óte kóp. Sondyqtan da biz ózimizge de, ózgege de nashar kózqarastamyz. Mektepterde seksýaldy aǵartý jan jaqty júrgizilmeıdi. Biz balalarǵa olardyń denesi, jynys organdary jáne seksýaldylyǵy qýanysh úshin jaratylǵanyn óte tereń deńgeıde túsindirýimiz kerek.
Uryq bezi tvorchestvolyq energıany bildiredi. Ondaǵy problema – jaryqqa shyqpaǵan tvorchestvolyq beıimdilik.
Aıaq bizdi ómirde alyp júredi. Aıaqta problemanyń bolýy alǵa jyljý qorqynyshyn nemese belgili bir baǵytqa bet túzeýge qulyqsyzdyqty bildiredi. Aıaǵymyz bizdi tasıdy, tartady, súıreıdi, al onda semiz, úlken, balalyq renishterge toly san tur. Áreket etýge qulyqsyzdyq aıaqtyń problemasy arqyly bilinedi. Aıaq kók tamyrynyń shyǵýy - siz jek kóretin úı nemese jumys.
Sátsiz oqıǵa tipti de «oqıǵa» emes. Ómirimizdegi basqa nárseler sıaqty olardy da ózimiz jasaımyz. Ózińe: «Meniń sátsiz oqıǵaǵa ushyraǵym keledi» dep tipti de aıtýdyń qajeti joq. Biz sátsiz oqıǵany ózine tartatyn oı tanymy júıesin jasaımyz. Bizdiń keıbireýlerimizde únemi birdeńeler bolyp jatady, al keıbireýler bir syzat túspeı ómir súredi.
Sátsiz oqıǵa – bul narazylyq pen renishtiń kórinisi. Ol adamnyń óz sezimin bildirýdegi tyǵyryqqa tirelýi men tolyq dármensizdiginiń kórinisi.
Sátsiz oqıǵa – bul sondaı-aq ókimet ókilderine qarsy turý. Bizdiń ashýlanatynymyz sonshalyq bireýlerdi urǵymyz keledi, onyń ornyna ózimizdi uramyz. Biz ózimizge ózimiz renjigen kezde, ózimizdi kináli sezinemiz, al ózimizge jaza izdegen kezde, ol sátsiz oqıǵa formasynda kórinis tabady. Bylaı qaraǵanda biz sátsiz oqıǵanyń kinásiz qurbandarymyz. Sátsiz oqıǵa bizdiń basqalardyń kómegi men kóńil bildirýin qabyldaýymyzǵa jaǵdaı jasaıdy. Jaramyzdy jýyp, bizdi kútedi, bizdiń tósek tartýymyzǵa týra keledi, keıde bul uzaq jyldarǵa sozylady. Biz aýyryp yńqyldaımyz. Aýrý arqyly denemiz bizge ómirde bizdiń nege basa kóńil bólýimiz qajet ekenin bildiredi. Aýrýdyń mólsheri bizdiń qanshalyqty ózimizdi jazalaǵymyz kelgenin kórsetedi. Revmatızm - ózin jáne ózgelerdi únemi synaýdan paıda bolatyn aýrý. Onymen aýyratyn adamdar kóbinese olardy únemi synaıtyn adamdardy ózine tartady. Bul basqalardy únemi synaý kerek deıtin olardyń óz tanymdarynan týyndap jatady. Olardaǵy qarǵys – bul qandaı jaǵdaıda da súıgen adamynyń únemi «minsizi» bolý tilegi. Olardyń júgi adam tózgisiz aýyr.
Demikpe. Demikpesi bar adamǵa onyń demalýǵa quqy joq sıaqty bolyp kórinedi. Demikpesi bar balalar – bul uıaty qatty damyǵan balalar. Olar barlyǵy úshin kináni ózine qabyldaıdy. Keıde olarǵa eger barlyq januıasy birge kóshpese de, turǵylyqty jerdi ózgertý de jaqsy kómektesedi. Ádette demikpesi bar balalar aýrýdan aıyǵady. Buǵan mektep, ómirlik jańa jaǵdaılar, neke yqpal etedi. Biraq ta, keıin ómirde dert qozǵan kezde, bireý túımeni basyp qalǵandaı bolǵan jaǵdaılar jıi qaıtalandy.
Qaterli isik – tereń qordalanǵan renishterdiń áserinen bolatyn, shyn máninde deneni jegideı jeıtin aýrý. Balalyq shaqta bizdiń ómirge degen senimimizdi úzetin birdeńe bolady. Bul jaǵdaı eshqashan umytylmaıdy da, adam ózine úlken aıaýshylyq sezimimen ómir súredi. Oǵan keıde uzaq ta baıypty qarym-qatynasta bolý qıynǵa soǵady. Ómir bundaı adamdar úshin sheksiz túńilýlerden turady. Tyǵyryqqa tirelý men úmitsizdik sezimi onyń sanasyn jaýlap alady, óziniń problemalaryna baılanysty ózgelerge kiná artý ol úshin áldeqaıda jeńil. Qaterli isikpen aýyratyn adamdar ózine óte synshyl bolyp keledi. Ózim júre kele qalyptastyrǵan tájirıbemde kózimniń jetkenindeı, qandaı qalypta bolsa sol qalypta ózińdi qabyldaı bilý men ózińdi jaqsy kóre bilý qaterli isik aýrýynan aıyqtyrady.
Artyq salmaq – qorǵanysqa qajettilikten basqa eshteńe emes. Biz aýrýdan, synnan, seksýaldylyqtan, qorlaýdan qorǵanýdy izdeımiz. Úlken tańdaý, solaı emes pe? Men eshqashan semiz bolǵan emespin, biraq meniń óz tájirıbemnen kózim jetkeni – men ózimdi batylsyz nemese álsiz sezingen kezde men avtomatty túrde birneshe kılogrammǵa semire bastaımyn. Qaýip seıilgen kezde, aýyr salmaq ta joǵalady. Álemmen kúres – kúsh-qýat pen ýaqytty bosqa shyǵyndaý. Siz qalaı qarsylasýdy toqtatasyz, solaı sizdiń salmaǵyńyz qalypqa túsedi. Ózińe, ómir prosesiniń ózine sený, jaman oılardan aýlaq bolý – mine aryqtaýdyń ádisi.
Meniń oıymsha ártúrli negizdegi aýrý – kináli sezinýdiń aıǵaǵy. Al kiná árqashanda jazalaýdy izdeıdi, al jazalaý óz kezeginde aýrýdy týdyrady. Sozylmaly aýrý keıde bizdiń ózimiz de bilmeıtin ózimizde tereń kómilgen sozylmaly kináli sezinýden paıda bolady. Kiná – paıdasyz sezim. Bul sezim eshkimge eshqashan kómektespeıdi, ol jaǵdaıdy ózgertýge dármensiz. Sondyqtan da ózińdi abaqtydan bosat.
Operasıa (kez kelgen). Hırýrgtyń aralasýy, mysaly, qol-aıaq jaraqaty bolǵan kezde adam jazylýǵa kóńil aýdarý úshin jáne sonyń endi qaıtalanbaýyn boldyrmaý úshin qajet. Búginde medısına salasynda adamdarǵa kómektesýge ózderin tolyǵymen arnaǵan dárigerler óte kóp. Dárigerler holestıkalyq tásilderdi kóbirek paıdalana otyryp emdeý jasaı bastady. Sonda bizdiń dárigerler
