ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ەربولات دوسايەۆتىڭ وتكەن ايدىڭ سوڭىندا ەلىمىزدە 1،7 ميلليون گەكتار جەر اۋكسيون ارقىلى ساتىلىمعا شىعارىلاتىنىن مالىمدەگەن ەدى. وسى ماقساتتى جۇزەگە اسىراتىن ءتيىستى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار «جەر كودەكسىنە» بىلتىر ەنگىزىلىپ قويعان كورىنەدى. ونى جەر ساتۋعا قارسى قوعام بەلسەندىلەرى دابىل قاققاننان سوڭ ءبىلىپ وتىرمىز.

بۇگىندە ەلباسىنىڭ اتىنا جەر ساتۋ ماسەلەسىن دوعارۋدى تالاپ ەتكەن اشىق حاتتار جولدانىپ، وسى باستاماعا نارازى تۇلعالار ءوز ۋاجدەرىن ايتۋدا. رەسمي ۇكىمەت بۇل ماسەلەگە قاتىستى ناقتى تۇسىنىكتەمە بەرمەگەنىمەن، بىردى-ەكىلى مينيسترلىك باسشىلارى جەر تاعدىرىنا قاتىستى ءوز ويلارىن ايتتى.

«جەر ماسەلەسى بويىنشا ەشقانداي شەشىم قابىلدانعان جوق جانە قابىلدانبايدى دا. ويتكەنى، جەر نەگىزىنەن سول جەردى پايدالانۋشىلارعا ساتىلادى. قازاقستاننىڭ جەر تۋرالى كودەكسىندە، زاڭدارىندا ەشقانداي شەتەلدىككە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى جەرلەر ساتىلمايدى دەپ جازىلعان. سوندىقتان جەر ءوزىمىزدىڭ ازاماتتارعا جانە جەرگىلىكتى كومپانيالارعا عانا تيەسىلى بولادى»، - دەپ مالىمدەگەن بولاتىن ق ر اۋىلشارۋاشىلىق ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ ب ا ق وكىلدەرىنىڭ ساۋالىنا وراي.

«اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى شەتەلدىكتەرگە ۋاقىتشا جەر پايدالانۋ قۇقىعىمەن 25 جىل مەرزىمگە عانا بەرىلەدى»،- دەيدى ق ر ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيسە-مينيسترى قايىربەك وسكەنبايەۆ ءوزىنىڭ جاۋابىندا.

ال، قوعامدىق بەلسەندى، زاڭگەر ماقسات ءىلياس ۇلى شەنەۋنىكتەردىڭ بۇل مالىمدەمەلەرىن شىندىققا جاناسپايتىن اڭگىمە دەپ وتىر.

«مينيسترلىك باسشىلارىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرى شەت ەلدىكتەرگە ساتىلمايدى دەگەن مالىمدەمەلەرى شىندىققا جاناسپايدى جانە ول حالىقتى الداۋ»، - دەيدى زاڭگەر. ماقسات ءىلياس ۇلى اسىلجان مامىتبەكوۆ مەن قايىربەك وسكەنبايەۆتىڭ ۋاجدەرىنە قارسى مىناداي دايەكتەردى ۇسىنىپ وتىر:

«ق ر جەر كودەكسىنىڭ 20-بابىنىڭ 2-تارماعىندا «مەنشiك قۇقىعىنىڭ سۋبەكتiلەرi: 
رەسپۋبليكا اۋماعىنداعى جەرگە مەملەكەتتiك مەنشiك قۇقىعىنىڭ سۋبەكتiسi - قازاقستان رەسپۋبليكاسى؛ 

وسى كودەكستە بەلگiلەنگەن نەگiزدەردە، شارتتار مەن شەكتەردە جەر ۋچاسكەلەرiنە جەكە مەنشiك قۇقىعىنىڭ سۋبەكتiسi - ازاماتتار جانە مەملەكەتتiك ەمەس زاڭدى تۇلعالار. بۇل رەتتە، ەگەر وسى كودەكستە وزگەشە بەلگiلەنبەسە، ازاماتتار دەپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى، سونداي-اق شەتەلدiكتەر مەن ازاماتتىعى جوق ادامدار ۇعىنىلادى» دەپ كورسەتىلگەن.

ال وسى كودەكستىڭ 23-بابىنىڭ 4-تارماعىندا «تاۋارلى اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندiرiسiن جۇرگiزۋگە جانە ورمان ءوسiرۋگە ارنالعان جەردi قوسپاعاندا، وسى باپتىڭ 3-تارماعىندا كورسەتىلگەن ماقساتتار ءۇشىن جەر ۋچاسكەلەرi شەتەلدىكتەردىڭ، ازاماتتىعى جوق ادامداردىڭ جانە شەتەلدiك زاڭدى (مەملەكەتتiك ەمەس) تۇلعالاردىڭ جەكە مەنشiگiندە بولۋى مۇمكiن.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكارالىق ايماعىندا جانە شەكارالىق بەلدەۋىندە ورنالاسقان جەر ۋچاسكەلەرىن شەتەلدىكتەرگە، ازاماتتىعى جوق ادامدارعا جانە شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالارعا جەكە مەنشىككە بەرۋگە جول بەرىلمەيدى»،- دەيدى.

سىلتەمە جاسالىپ وتىرعان وسى باپتىڭ 3-تارماعىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتiك ەمەس زاڭدى تۇلعالارىنىڭ جەكە مەنشiگiندە تاۋارلى اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندiرiسiن جۇرگiزۋ، ورمان ءوسiرۋ ءۇشiن، ۇيلەردI (قۇرىلىستاردى، عيماراتتاردى) ولاردىڭ ماقساتىنا سايكەس قىزمەت كورسەتۋگە ارنالعان جەردI قوسا العاندا، ءوندIرIستIك جانە ءوندIرIستIك ەمەس، ونىڭ IشIندە تۇرعىن ۇيلەر (قۇرىلىستار، عيماراتتار) مەن ولاردىڭ كەشەندەرIن سالۋ ءۇشIن بەرiلگەن (بەرiلەتiن) نەمەسە ولار سالىنعان جەر ۋچاسكەلەرi بولۋى مۇمكiن.»

وسى ەكى باپتىڭ ءوزى شەتەلدىكتەردىڭ قازاق جەرىن، ونىڭ ىشىندە اۋىلشارۋاشىلىق جەرىن جەكە مەنشىگىنە الۋىنا جول اشادى. ول جەردە شەت ەلدىك جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعالار، ازاماتتىعى جوقتار تاۋارلى اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندiرiسiن جۇرگiءزىپ جانە ورمان ءوسiرمەسە دە قالاۋىنشا جەر الىپ، قالا سالۋىنا مۇمكىندىك الادى. بۇل دەگەنىڭىز ەلىمىزدە چاينا-تاۋننىڭ پايدا بولۋىنا جاسالعان زاڭدى مۇمكىندىك. ونىڭ ارعى جاعى نەگە سوقتىراتىنىن ءبارىمىزدىڭ ءىشىمىز سەزەدى.

وسى كودەكستىڭ 6-بابىنىڭ 6-تارماعىندا «ەگەر وسى كودەكستە نەمەسە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باسقا دا زاڭ اكتiلەرiندە وزگەشە كوزدەلمەسە، شەتەلدiكتەر، ازاماتتىعى جوق ادامدار، سونداي-اق شەتەلدIك زاڭدى تۇلعالار جەر قۇقىعى قاتىناستارىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىمەن جانە زاڭدى تۇلعالارىمەن تەڭ قۇقىقتاردى پايدالانادى جانە سونداي مiندەتتەر اتقارادى»،- دەپ جازىلعان.

دەمەك، شەتەلدiكتەر، ازاماتتىعى جوق ادامدار، سونداي-اق شەتەلدiك زاڭدى تۇلعالار جەر قۇقىعى قاتىناستارىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىمەن جانە زاڭدى تۇلعالارىمەن تەڭ قۇقىقتاردى پايدالانا الادى.

سونىمەن بىرگە كودەكستىڭ 13- بابىنىڭ 43-تارماعىنا سايكەس ۇلتتىق جەر پايدالانۋشىلار - قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس قۇرىلعان زاڭدى تۇلعالار، سونىڭ ىشىندە شەتەلدىك قاتىسۋشىسى بار كاسىپورىندار بولىپ تابىلادى. 
ق ر «زاڭدى تۇلعالاردى مەملەكەتتىك تىركەۋ جانە فيليالدار مەن وكىلدىكتەردى ەسەپتىك تىركەۋ تۋرالى» زاڭىنىڭ 6-بابىنىڭ 6-ابزاسىندا «ورتا جانە ءىرى كاسiپكەرلiك سۋبەكتiسىنە جاتاتىن زاڭدى تۇلعانى مەملەكەتتiك تىركەۋ كەزiندە ءوتiنiشكە قۇرىلتايشى نەمەسە قۇرىلتايشىلاردىڭ بiرەۋi نە شەتەلدiك نەمەسە شەتەلدىك زاڭدى تۇلعا، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكiمەتi نەمەسە مەملەكەتتiك ورگاندار نە ۇلتتىق بانك جالعىز قۇرىلتايشى نە قۇرىلتايشىلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن جاعدايلاردا، قۇرىلتايشىنىڭ ۋاكiلەتتiك بەرگەن ادامى قول قويادى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭنامالىق اكتىلەرىندە كوزدەلگەن جاعدايلاردا نوتارياتتىق ءتارتiپپەن كۋالاندىرىلعان قۇرىلتاي قۇجاتتارىن قوسا وتىرىپ، ونى تiركەۋشى ورگانعا بەرەدi»،- دەپ كورسەتىلگەن.

ولاي بولسا وسى باپقا سايكەس شەت ەلدىك جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعا قازاقستاندا ورتا جانە ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسىن اشىپ، ونى زاڭدى تۇلعا رەتىندە تىركەي الادى جانە ول ۇلتتىق جەر پايدالانۋشى بولا الادى. بۇل شەتەلدىكتەرگە قاتىستى ماسەلە.

ەكىنشىدەن، قانشالىقتى شىندىق ەكەنى بەلگىسىز، سوندا دا قازاقستاننىڭ كونستيتۋسياسىنىڭ 10-بابى بويىنشا باسقا مەملەكەتتىڭ ازاماتتىعى تانىلمايتىن بولسا دا قازاقستاندىق كەيبىر وليگارحتاردىڭ ەكى نەمەسە ءۇش مەملەكەتتىڭ ازاماتى ەكەنى تۋرالى ءتۇرلى اڭگىمە بار. جەمقورلىق جايلاعان ەلىمىزدە قازاقستاننىڭ جانە باسقا ەلدىڭ ازاماتتىعى بار وليگارحتاردىڭ دا ميلليونداعان گەكتەر جەرگە يە بولۋى مۇمكىن عوي دەگەن وي كەلەدى.

ۇشىنشىدەن، ءبىزدىڭ قۋىرشاق پارلامەنت ەرتەڭ جەر كودەكسىنە تاعى دا وزگەرىس ەنگىزىپ، شەت ەلدىكتەردىڭ كەز-كەلگەن جەردى قالاۋىنشا ساتىپ الۋىنا رۇقسات ەتەتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى ەنگىزىپ جىبەرسە تاڭ قالمايمىز.

تورتىنشىدەن، جەر كودەكسىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى زاڭعا تاۋەلدى نورماتيۆتىك اكتىلەر (پودزاكوننىە نورماتيۆنىە اكتى) قانداي بولاتىنى تاعى دا بەلگىسىز. ادەتتە ۇكىمەتتىڭ قاۋلىلارىن، مينيسترلەردىڭ بۇيرىقتارىن ەشكىم قاداعالاپ جاتقان جوق. ولاردىڭ باسىم بولىگى باسپاسوزدە جاريالانبايدى دا.

بەسىنشىدەن، قازاقستاندىق وليگارحتاردىڭ ارزان باعاعا اۋىلشارۋاشىلىق جەردى ساتىپ الىپ، نىسانىن وزگەرتىپ، شەتەلدىكتەرگە قىمباتقا ساتىپ جىبەرۋىنە دە مۇمكىندىك بار دەپ ويلايمىن. سەبەبى، بۇل جاعداي زاڭدا مۇلدە قاراستىرىلماعان نەمەسە قازاقستاندىقتاردىڭ جەردى شەتەلدىكتەرگە ساتۋىنا تيىم سالۋ كودەكستە كوزدەلمەگەن.

سوندىقتان ق ر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى، اۋىلشارۋاشىلىعى مينيسترلىگى باسشىلارىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرى شەت ەلدىكتەرگە ساتىلمايدى دەگەن مالىمدەمەلەرى شىندىققا جاناسپايدى جانە ول حالىقتى الداۋ دەپ تۇسىنەمىن»، - دەيدى زاڭگەر.

زاڭگەردىڭ بۇل ۋاجدەرىنەن ۇققانىمىز اۋىلشارۋاشىلىعىنا جاۋاپتى مينيستر مەن ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيسە-مينيسترىنىڭ «جەر شەتەلدىكتەرگە ساتىلمايدى» دەپ وتىرعانى زاڭعا قايشى نەمەسە ول شەنەۋنىكتەر زاڭ نورمالارىمەن تولىق تانىس ەمەس. ەڭ قورقىنىشتىسى – ماقسات ءىلياس ۇلى ايتقانداي، بيلىك وسى ەكى شەنەۋنىكتىڭ مالىمدەمەسى ارقىلى حالىقتىڭ نازارىن باسقا جاققا بۇرىپ، ميلليون گەكتاردان استام جەردى شەتەلدىكتەرگە ساتىپ جىبەرەدى دەگەن ءقاۋىپ.