ءيا، رەسەي مەن جۇڭگو سىندى ەكى الپاۋىتتىڭ ورتاسىندا ۇلانعايىر دالانى 25 جىل تاۋەلسىز قازاقستان ەتىپ ۇستاپ تۇرعان ەلباسى اقىلسىز ەمەس. ول تارىداي شاشىلعان قازاقتىڭ باسىن اتاجۇرتقا جيدى، شەكارانى بەكەمدەدى، كوپشىلىك جۇرتتىڭ قارىنىن توق، كويلەگىن كوك قىلدى. «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن تۇلەكتەر ۇشىردى، يادرولىق قارۋدان باس تارتتى، سارىارقانىڭ تورىنە استانا سالدى... قالاي بولسا دا ءوز مەملەكەتىنىڭ شاڭىراعىن شايقالتپاي 25 جىلدان بەرى باسقارىپ كەلەدى.
قارا ورمان قازاق تا اقىلسىز ەمەس ەدى... ءالميساقتان مەملەكەتتىك يدەولوگياسى قالىپتاسقان، حانىن سىيلاعان، اللادان قورقاتىن، «ارۋاقتان اتتامايتىن» ۇلت بولاتىن. سول مىنەزىمەن «قۇدايدىڭ جەردەگى كولەڭكەسىن»، ءوز پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتى «ۇلت كوشباسشىسى»، «ەلباسى» دەپ توبەسىنە كوتەردى. بيلىكتىڭ اينالاسىنان شىعىپ جاتقان ميللياردەرلەرمەن قاتار، كۇن سانىپ ءوسىپ جاتقان ميللياردتاعان سىرتقى قارىزعا دا كوز جۇمىپ وتىر... ياعني، نۇرسۇلتان باستاعان «نۇرلى زاماندا» ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندارىنا شۇكىرلىك ەتتى.
قاراپ تۇرساڭ، ءبارى كەرەمەت! ەل دە، ەلباسى دا بىر-بىرىنە ساي. «قازاقتىڭ باقىتتى تۇرمىسى جايىندا» مەملەكەتتىك ب ا ق نەشە ءتۇرلى سان سيفرلارمەن ساعات سايىن سۇيىنشىلەپ وتىر. وعان دا شۇكىر!
ءبىراق، سوڭعى كەزدەرى نەگە ءار وڭىردە حالىق تولقۋى بولىپ، بيلىككە نارازىلىق بىلدىرۋدە؟ «دانىشپان بلوگەرلەر» ايتسىن، «سايقال» ساياساتكەرلەر ايتسىن – بۇل تەك «جەر ماسەلەسى» دەسەك قاتەلەسەمىز. «جەر كودەكسى» 2003 جىلى قابىلدانعان. شەتەلدىكتەرگە 10 جىلعا جالعا بەرۋ نورماسى سول كەزدە قوسىلعان. ال، حالىق نەگە 13 جىلدان كەيىن «جەردى» جەلەۋ ەتىپ وتىر؟
كوزى قاراقتى جۇرت كورسە كەرەك. ەگەر مەملەكەتتى الىپ بايتەرەك دەسەك قازاقتىڭ سول بايتەرەگىن ءتۇپ تامىرىنان ءدىڭنىڭ ۇشار باسىنا دەيىن جەمقورلىق قۇرتى جايلادى. ياعني، كۇندەر وتە «سول قۇرتتاردىڭ» مەملەكەتتىڭ ءوزىن ساتىپ جىبەرەتىنىنە مىنا جۇرت يمانداي سەنىپ بارادى...
ءبىر قىزىعى ەلباسىنىڭ الىستى ويلايتىن كورەگەن ساياساتىن «كورمەي وتىرعان» جۇرت پەن ۇرپاعىنىڭ بولاشاق قازىناسىن ويلاعان ەلدىڭ اراسىن كىم جاراستىرادى؟ «امەريكا ارانداتىپ» وتىرعان «توبىردى» تىڭداپ زاڭدى وزگەرتسە «پاتشانىڭ» قانداي قاسيەتى قالادى؟ ال قارا ورمان حالىقتى تىڭداماي ءوز بىلگەنىن ىستەسە «پاتشانىڭ» قانداي ءقادىرى قالادى؟ مۇنداي سۇراقتاردىڭ جاۋابىن بيلىك پەن حالىقتىڭ ورتاسىنا «التىن كوپىر» بولۋعا ءتيىس دەپۋتاتتار ەمەس، عالامتور جاعالاعان «ۆيرتۋالدى الەمنىڭ باتىرلارى» ايتاتىن بولدى. وسىدان-اق قازاق جۇرتىنىڭ قازىرگى جايىن بىلە بەرىڭىز.
ەلباسىنى جاقتاپ سويلەسەڭ «ۋاحابيست»، حالىقتى جاقتاپ سويلەسەڭ «ارانداتۋشى» بولاسىڭ! باسقا تاڭداۋىڭ جوق.
قازاق اۋە باستان «اقساقالىن» تىڭدايتىن ەدى... ەلگە دە، ەلباسىعا دا باتىل ايتاتىن كىم قالدى؟ شەرحان مۇرتازانىڭ دەنساۋلىعى جار بەرمەيدى، ماعاۋين - شەتەلدە، مىرزاتاي جولداسبەك - «اسىرەبيلىكشىل»، مۇحتار شاحانوۆ - «اسىرەۇلتشىل»، قابدەش - «وپپوزيسيا»، امانتاي قاجى... جو، جوق! التى الاشتى اۋىزىنا قاراتاتىن اقساقال قالماپتى، الدە قالدىرماپتى...
جىگىت اعاسى شە؟ ايدوس سارىمدى تىڭداساڭ «ناسيست»، بەكبولات تىلەۋحاندى تىڭداساڭ «ۋاحابيست»، عالىم بوقاشتى تىڭداساڭ «سوپى»، دوس كوشىمدى تىڭداساڭ «امەريكاشىل»، ءامىرجان قوسانوۆتى تىڭداساڭ «وپپوزيسياشىل» بولاسىڭ...
ءبىزدىڭ قوعامنىڭ سيقى – وسى.
ايتەۋىر ەڭ باستى بايلىعىمىز – تاۋەلسىز قازاقستان ەكەنىن ەستى قازاق بىلەدى. ەندەشە ءدال قازىرگى جاعدايدى تىنىشتاندىرۋ ءۇشىن قايتپەك كەرەك؟ جول – ۇشەۋ.
- «جەردى جەلەۋ» ەتىپ تولقىعان حالىق «امەريكالىق ارانداتۋشىلاردىڭ» كەسىرىنەن «قازاق كوكتەمىن» جاساپ، تاۋەلسىزدىگىن قولدان بەرەدى.
- «جەر كودەكسىنە» تۇسىنىستىكپەن قاراپ، بارلىق جاۋاپكەرشىلىكتى ەلباسىنا ارتادى. ەرتەڭ شەكارادان اتتاعان ءاربىر جۇڭگو مەن جەر يەلەنگىش ورىس ءۇشىن سول كىسى جاۋاپ بەرەدى. ەگەر مۇنداي جاعداي بولا قالسا، ەرتەڭ تاۋەلسىزىكتى قورعاۋ بۇگىنگىدەن دە قيىنداي تۇسەدى.
- ەلباسى حالىقتىڭ شىنايى وكىلدەرىن جيناپ (مەيلى ول وپپوزيسيا، مەيلى ۇلتشىل، مەيلى ارانداتۋشى...)، ارنايى كەڭەس وتكىزىپ، «جەر كودەكسىنە» ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزەدى نەمەسە نۇكتە قويادى.
ال، ءارى قاراي باياندى تاۋەلسىزدىك ءۇشىن نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ ونى دا ويلاعانىمىز ءجون. جەتىسكەننەن جەر ساتاتىن بيلىك، اسىپ-تاسقاننان «اراندايتىن» حالىق جوق شىعار. قازاق كوبەيۋ ءۇشىن، ەكونوميكا وركەندەۋ ءۇشىن ەرتەڭگى ۇرپاق زيان شەكپەيتىندەي نە ىستەي الامىز؟ سونى اقىلداسايىق. قۇدايعا شۇكىر، بايلىق بار، جەر بار، مۇناي بار... ءبارى بار قازاقتا. 25 جىل ايرانداي ۇيىپ وتىرعان جۇرتتا «ىنساپ» پەن «قاناعات» تا بارشىلىق.
ايتپاقشى، «جەر ماسەلەسى» قوزعالعاننان بەرى ونى شەشۋ جولدارى ەمەس، كىم «ارانداتۋشى» دەگەن ساۋال ءجيى قويىلىپ، سوعان جاۋاپ قاراستىرىلىپ جاتىر. ول دا دۇرىس شىعار. ءارتۇرلى ارانداتۋلار بولىپ جاتقانى دا جاسىرىن ەمەس. ءبىراق ەلدىڭ اراسىن الاتايداي ءبۇلدىرىپ، «اناۋ ارانداتۋشى، مىناۋ بۇلىكشىل» دەگەندى قويۋ كەرەك. ونداي قيسىنعا سالساق، «امەريكادان اقشا الىپ جاتىر» دەپ جۇرتتى ايىپتاعان «ەۋرازيا» تەلەارناسى، تاۋەلسىزدىكتى ءبۇلدىرۋشى دەپ حالىقتى قارالاعان «اسىرەبيلىكشىل» بلوگەرلەر، بولعان وقيعانى جەتكىزىپ وتىرعان اقپارات كوزدەرى... ءبارى-بارى «ارانداتۋشى» بولىپ شىعادى. شىن مانىندە ناعىز ارانداتۋشى كىم؟ ونى ءتيىستى ورگاندار انىقتاي جاتار.اركىم ءوز جۇمىسىن جاساعانى، سول شەڭبەردە قىزمەت ەتكەنى ابزال.
حازىرەت ءابدىلدا
