ەلىمىزدىڭ اۋىلشارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ ءوزىنىڭ فەيسبۋكتەگى پاراقشاسىندا جەر داۋىنا قاتىستى ويىن ءبىلدىرىپ، اگرارلىق ەل سانالاتىن اۋستراليا تاجىريبەسىنەن ۇيرەنەرىمىز كوپ ەكەنىن ايتىپتى. جەردىڭ باي-باعلانعا ساتىلىپ، شەتەلدىكتەرگە ارەنداعا بەرىلۋىنە قارسى شىعىپ جاتقانداردىڭ دەنى قازاقتار مەن قازاق تىلدىلەر بولسا دا، مينيستر مىرزا مالىمدەمە-پوستىن نە ءۇشىن ورىس تىلىندە ويقاستاتىپ وتىرعانىن تۇسىنبەسەك تە، ايتقاندارىنا نازار اۋدارعاندى ءجون كوردىك. سونىمەن، اسىلجان مامىتبەكوۆ «ماعىناسىز ايقاي نەمەسە ماعىنالى ۇنسىزدىك» (دۆۋسمىسلەننوست يلي ۋمولچانيە سو سمىسلوم) دەپ ات قويعان ول پوستىندا نە دەيدى؟

ەڭ الدىمەن ەلدى 1 مامىر – بىرلىك كۇنىمەن قۇتتىقتاعان مينيستر جازباسىن سوڭعى ۋاقىتتا ەلدىڭ ءار وڭىرىندە قىلاڭ بەرىپ جاتقان نارازىلىق شارالارىنا باعا بەرۋدەن باستاپتى.

«وكىنىشكە وراي، سوڭعى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ وسى بىرلىگىمىزدى بۇزىپ، ەلىمىزدە تۇسىنبەۋشىلىك پەن جىك تۋعىزۋ ءۇشىن كوپ نارسە جاسالۋدا»، - دەگەن ول جەرگە قاتىستى زاڭداعى وزگەرىستەردىڭ بارلىعى الەمدىك تاجىريبەگە، ەكونوميكانىڭ سان قاتپارلى تالاپتارىنا تولىقتاي ساي ەكەنىن تاعى ءبىر قايتالاپ ءوتىپتى.

«ادامدار، ونىڭ ىشىنەدە بيزنەستەگىلەر، ينۆەستياسيا قۇيۋدىڭ، اسىرەسە، ونىڭ الەمدىك ەكونوميكا قيىن جاعدايدا تۇرعان ساتتەگى ماڭىزىن جاقسى بىلەدى. قازىرگى زامانعى سوعىستار مەن قارسىلىقتاردىڭ نەگىزگى قۇرالى رەتىندە ينۆەستيسيالارعا قول جەتكىزۋگە بوگەت كەلتىرەتىن سانكسيالار مەن شەكتەۋلەردىڭ قولدانىلۋى دا تەگىن ەمەس»، - دەگەن ا. مامىتبەكوۆ «جەر كودەكسىنە» ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردىڭ ەڭ الدىمەن ينۆەستيسيا تارتۋعا باعىتتالعانىن ايتادى.

«قازىرگى جەر كودەكسى ەكونوميكانىڭ اگرارلىق سەكتورىنا ينۆەستيسيا تارتۋدى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن ازىرلەندى. سونىمەن بىرگە، شەتەلدىكتەرگە جەر ۋچاسكەلەرىن جەكە مەنشىككە بەرۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرمەيدى. وسىعان بايلانىستى الەۋمەتتىك جەلىلەردە اۋستراليا بيلىگى قىتايدىڭ جەكە كومپانياسىنا جەر ساتۋ تۋرالى كەلىسىمدى «ۇلتتىق مۇددەگە قاتەر توندىرگەنى ءۇشىن» بۇزعانى تۋرالى ايتىلۋدا. وسىلايشا، ليبەرالدى ەل اۋستراليانىڭ ءوزى بىزدەگىدەي ەمەس، جەر ساتۋدان باس تارتىپ وتىر دەپ كورسەتكىلەرى كەلەدى.

الايدا، اقش، ۇلىبريتانيا، گەرمانيا جانە باسقا ەلدەر تۋرالى ەشتەڭە ايتپايدى.

ءبىراق، تولىق ماتىننەن جەكەلەگەن سوزدەردى جۇلىپ الۋعا بولمايدى. ءيا، اۋستراليا، ناقتىراق ايتساق، سول ەلدەگى ارنايى ورگان – شەتەلدىك ينۆەستيسيالاردى رەتتەۋ جونىندەگى كەڭەس (Foreign Investment Review Board (FIRB)  قىتايلىق ينۆەستورلاردىڭ اۆستراليالىق كومپانيانى ساتىپ الۋ جونىندەگى كەلىسىمىنە شەكتەۋ قويدى.

وسى فاكتىنى بىزگە اۋستراليا شەتەلدىك ازاماتتارعا جانە زاڭدى تۇلعالارعا جەر ساتىپ الۋعا رۇقسات بەرمەدى دەپ جەتكىزۋدە»، - دەگەن مينيستر بۇل كەلىسىمنىڭ مەملەكەتتىك ەمەس، جەكە كومپانيا جۇمىسىنا قاتىستى ەكەنىنە نازار اۋدارتادى.

«ەندى وسى فاكتىلەرگە مۇقيات ۇڭىلسەك. اڭگىمە S. Kidman & Co كومپانياسىنا تيەسىلى 11 ملن گا جەردى 370،7 ملن اۋستراليا دوللارىنا (289 ملن اقش دوللارى) ساتۋ تۋرالى بولىپ وتىر. بۇل بۇعاتتاۋ جەر ساتۋدى جوققا شىعارمايدى. ويتكەنى، وسى وقيعادان كەيىن ينۆەستورلاردىڭ ارنايى كونسورسيۋمى قۇرىلدى، ونىڭ 80 پايىزى قىتايلىق Dakang Australia Holdings-كە، قالعان 20 پايىزى اۋستراليالىق Australian Rural Capital-عا (مۇنىڭ 55 پايىز ۇلەسى قىتايلىق Shanghai Pengxin Group قورىنىكى) تيەسىلى.

قازىرگى ۋاقىتتا كەلىسىم شەتەلدىك ينۆەستيسيالاردى رەتتەۋ كەڭەسىنىڭ جانە قارجى ءمينيسترىنىڭ قاراۋىندا جاتىر. ونىڭ ماقۇلدانۋ، ماقۇلدانباۋى وسى ورگانداردىڭ شەشىمىنە بايلانىستى بولماق»، - دەپ اۋستراليالىقتاردىڭ ساياساتىن شەمىشكەشە شاققان مينيستر بۇل ەلدىڭ جەردى شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرىپ قانا قويماي، ساتۋعا دا ەشقانداي تىيىم سالمايتىنىن اتاپ وتكەن.

«بۇل جەردە اۋستراليا زاڭدارى جەردى شەتەلدىكتەرگە ساتۋعا ەشقانداي دا تىكەلەي تىيىم سالمايتىنىن (!!!) اتاپ ءوتۋ كەرەك. ال، اۋستراليا اۋىل شارۋاشىلىعىنا كەلەتىن ينۆەستيسيالار 11،4 ميلليون اقش دوللارىنان اسقان جاعدايدا ارنايى ماقۇلداۋدى عانا قاجەت ەتەدى. تەك، ساۋدا-ساتتىق تۋرالى شەتەلدىك مەنشىك رەگيسترىن باسقارۋ تۋرالى سالىق كوميتەتىن قۇلاقتاندىرسا جەتكىلىكتى. كەڭەستىڭ كەلىسىمدەردىڭ كۇشىن جويۋى سيرەك كەزدەسەتىن، ءبىر جىلدا ءبىر رەت قانا بولاتىن جاعداي. بۇدان بولەك، كەلىسىممەن مىندەتتەلمەيتىن باسقا دا شارتتار بار. ال، شەتەلدىكتەرگە جەردى جالعا بەرۋ ماسەلەسىندە اۋستراليادا مۇلدەم شەكتەۋ جوق»، - دەيدى ا. مامىتبەكوۆ.

وسى ورايدا مينيستر جەرگە اراشا سۇراپ جۇرگەن اعايىننىڭ ۋاجدەرىن تۇسىنبەيتىنىن ايتىپتى.

«ماعان ءبىزدىڭ ازاماتتاردىڭ تولقۋى مەن دابىلى تۇسىنىكسىز بولىپ وتىر. جەر دەگەنىمىز – وتان مەن انا ۇعىمىندا قابىلداناتىن قاسيەتتى قۇندىلىق ەمەس پە؟ مەنىڭ ويىمشا، سوڭعى وقيعالار بىزدە دە ازاماتتاردىڭ اقپاراتتانۋىن جاقسارتىپ، وسىنداي ساۋدا-ساتتىقتاردىڭ اشىقتىعىن كورسەتەتىن اۋستراليالىق شەتەل ينۆەستيسيالارىن رەتتەۋشى كەڭەس ىسپەتتەس ينستيتۋت قۇرۋ قاجەتتىلىگىن كورسەتىپ وتىر. ەگەر باسقا دا ازاماتتاردا قانداي دا ءبىر ۇسىنىس بولسا جەر رەسۋرستارىن باسقارۋعا وكىلەتتى ورگان ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە حابارلاسۋىنا بولادى»، - دەگەن ا. مامىتبەكوۆ اڭگىمەسىنىڭ سوڭىندا «ۇسىنىس-تىلەكتەردەن» ءوز باسىن اۋلاق اكەتىپ، ە. دوسايەۆ باسقاراتىن مينيسترلىككە قاراي جول سىلتەپ جىبەرىپتى.

«تىكەلەي اگرارلىق سەكتوردا جۇمىس ىستەيتىن ادامدار تولىق ءارى دۇرىس اقپاراتتارعا يە. ال، الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ جۇرگەندەردىڭ دەنى وسى ماسەلەمەن  ءبىرىنشى رەت بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعاندار»،  - دەگەن مينيستر ءۋاجى وسىعان دەيىن دە ايتىلىپ كەلە جاتقان «ارانداتۋشىلار» مەن «اداسۋشىلار» تۋرالى ۇيرەنشىكتى جاراپازاننىڭ جالعاسى سەكىلدى.

دارحان مۇقانتەگى