وسكەنباي قۇلاتاي ۇلى: رۋحانياتقا قىزمەت ەتكەن قالامگەر

/uploads/thumbnail/20260726173921425_big.webp فوتو: اۆتور

ءومىرىن ەلگە قىزمەت ەتۋگە، قالامىن ۇلت رۋحانياتىنا ارناعان ازاماتتاردىڭ عۇمىرى ءاردايىم ونەگە. وسىنداي تاعىلىمدى تۇلعالاردىڭ ءبىرى – بەلگىلى قالامگەر، اقىن، جۋرناليست، قوعام قايراتكەرى وسكەنباي قۇلاتاي ۇلى.

ادەبيەتكە كەشتەۋ كەلگەنىمەن، وسكەنباي قۇلاتاي ۇلى ءوز ءداۋىرىنىڭ تىنىسىن، ادام بولمىسىن، قوعامداعى وزگەرىستەردى، ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن ادامگەرشىلىك ماسەلەلەرىن شىعارمالارىنا ارقاۋ ەتىپ، وزىندىك قولتاڭباسىن قالىپتاستىردى. ونىڭ تۋىندىلارىنان ءومىر شىندىعى، ۋاقىت ءۇنى، تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن ازاماتتىق ۇستانىم ايقىن سەزىلەدى.

وسكەنباي قۇلاتاي ۇلى 1941 جىلدىڭ 16 شىلدەسىندە قازىرگى تۇركىستان وبلىسى ساۋران اۋدانىنىڭ مەس-اتا اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ورتا مەكتەپتى كۇمىس مەدالمەن ءتامامداپ، كەيىن تالعار اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىنىڭ زووتەحنيكا ءبولىمىن قىزىل ديپلوممەن بىتىرەدى. ەڭبەك جولىن تۇركىستان اۋدانىنداعى اباي اتىنداعى كولحوزدا زووتەحنيك بولىپ باستاعان ول كەيىن الماتى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىن تاۋ-كەن ينجەنەرى-ماركشەيدەر ماماندىعى بويىنشا اياقتاپ، اششىساي ءتۇستى مەتالل كومبيناتىنا جولدامامەن كەلەدى.

ودان كەيىنگى ەڭبەك جولى تۇگەلدەي دەرلىك كەن وندىرىسىمەن بايلانىستى بولدى. «بايجانساي»، «مىرعالىمساي»، «كەنتاۋ» كەنىشتەرىندە ءبولىم ماركشەيدەرى، اعا ماركشەيدەر، شاحتا باستىعى، باس ينجەنەر، كەنىش باسشىسى سياقتى جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقاردى. كەيىن «يۋجپوليمەتالل»، «اچپوليمەتالل»، «سترويتەحنوپروەكت» مەكەمەلەرىندە، قانىش ساتبايەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە جانە قازاقستان ۇلتتىق بانكىندە جەمىستى ەڭبەك ەتتى. بۇل – تۋعان ەلدىڭ ءوندىرىسى مەن ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ارنالعان سانالى عۇمىردىڭ ايقىن كورىنىسى.

وندىرىستەگى جاۋاپتى قىزمەتپەن قاتار قالامدى سەرىك ەتكەن وسكەنباي قۇلاتاي ۇلى شىعارماشىلىقتا دا ۇلكەن ءىز قالدىردى. ول اقىن رەتىندە سىرشىل ولەڭدەر جازىپ، پروزادا ءومىردىڭ سان قيلى قۇبىلىستارىن بەينەلەدى، پۋبليسيست رەتىندە قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەردى. ونىڭ شىعارمالارىنان قاراپايىم ادامداردىڭ تاعدىرى، تۋعان جەردىڭ ءقادىرى، ۇلتتىق رۋح، تاريح ساباقتاستىعى مەن ادامدىق قۇندىلىقتار كەڭىنەن كورىنىس تابادى.

قالامگەردىڭ قالامىنان تۋعان «ءومىر ورنەكتەرى»، «ساعىم جىلدار»، «اناعا تاعزىم»، «يگىلىك»، «ءبىر اڭگىمەم – ءبىر ءدىلدا»، «اتا مەشىتى»، «زامانداستار»، «تاعدىر»، «اتىڭ باردا جەر تانى…»، «ەلۋ جىلدا ەل جاڭا»، «جادىمداعى جاڭعىرىق»، «تۋعان جەرگە تاعزىم»، «مەس-اتا»، «ايعانىم» جانە باسقا دا كوپتەگەن ەڭبەكتەر وقىرماننىڭ جوعارى باعاسىنا يە بولدى. سونىمەن بىرگە ونىڭ شىعارمالارى بىرنەشە ۇجىمدىق جيناقتارعا ەندى، ال ءوزى قۇراستىرىپ، جارىققا شىعارعان كىتاپتار ۇلتتىق ادەبي مۇرانى تولىقتىرا ءتۇستى.

وسكەنباي قۇلاتاي ۇلىنىڭ شىعارماشىلىق ەڭبەگى جوعارى باعالانىپ، 2008 جىلى قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ، 2014 جىلى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەلىگىنە قابىلداندى. ول «تۇركىستان» حالىقارالىق ساياسي اپتالىق گازەتىنىڭ قوعامدىق ءتىلشىسى رەتىندە ءوڭىردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تۇراقتى كوتەرىپ، ەل مۇددەسىنە قالتقىسىز قىزمەت ەتتى.

ومىرلىك سەرىگىمەن بىرگە بەس بالا تاربيەلەپ وسىرگەن ارداقتى اكە بۇگىندە نەمەرە-شوبەرە ءسۇيىپ وتىرعان ابىز اقساقال. ونىڭ ءومىر جولى – ادال ەڭبەك پەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ، ۇرپاق تاربيەسى مەن ەلگە قىزمەت ەتۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى.

ەڭبەگى ەلەۋسىز قالعان جوق. ول «مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىمەن، «وبلىسقا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن»، «باتىر شاپاعاتى» مەدالدارىمەن، «زا سلۋجبۋ رودينە ي وسوبىە زاسلۋگي» وردەنىمەن جانە باسقا دا مەملەكەتتىك، قوعامدىق ماراپاتتارمەن ناگرادتالدى. تۇركىستان مەن كەنتاۋ قالالارىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاندى. سونىمەن قاتار 2008 جىلى تۇركىستان قالاسىندا «قۇلاتاي» مەشىتىنىڭ سالىنۋىنا باستاماشى بولىپ، ساۋاپتى ىسكە ۇيىتقى بولدى.

85 جاسقا تولعان مەرەيتويىندا قالامگەردىڭ شىعارماشىلىق مۇراسى قايتا سارالانىپ، ءارقايسىسى 20 باسپا تاباقتان تۇراتىن «وسكەنباي قۇلاتاي ۇلى. ءۇش تومدىق تاڭدامالى شىعارمالار جيناعى» جارىق كوردى. «ءۇش قيان» باسپاسىنان شىققان بۇل جيناقتىڭ العاشقى تومىنا پروزالىق جانە پۋبليسيستيكالىق شىعارمالارى، ەكىنشى تومىنا پوەزيالىق تۋىندىلارى، ءۇشىنشى تومىنا اۋدارمالارى مەن تاريحي-پۋبليسيستيكالىق ەڭبەكتەرى ەنگىزىلگەن. بۇل – قالامگەردىڭ كوپ جىلدىق شىعارماشىلىق ىزدەنىسىنىڭ قورىتىندىسى ءارى ۇلتتىق ادەبيەتكە قوسقان سۇبەلى ۇلەسى.

وسكەنباي قۇلاتاي ۇلىنىڭ عۇمىر جولى – ەڭبەك پەن ىزدەنىستىڭ، ازاماتتىق پەن شىعارماشىلىقتىڭ، پاراسات پەن ادالدىقتىڭ ساباقتاستىعىن كورسەتەتىن ونەگەلى ءومىر. سانالى عۇمىرىن حالقىنا، تۋعان جەرىنە جانە قازاق رۋحانياتىنا ارناعان قالامگەرگە زور دەنساۋلىق، ۇزاق عۇمىر، شىعارماشىلىق شابىت تىلەيمىز. قالامىڭىز مۇقالماي، ۇلتتىق ادەبيەتكە جاڭا تۋىندىلار سىيلاي بەرۋىڭىزگە تىلەكتەسپىز.

قاتىستى ماقالالار