«بتا بانكى» اكسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما ءتوراعاسى بولىپ، ماعجان اۋەزوۆ تاعايىندالعاندا، ۇلتىم دەگەن قازاقتىڭ تالايى ەلەڭ ەتە قالدى. ادەتتە ەلىمىزدەگى بانك سالاسىنا كىم كەلىپ، كىم كەتىپ جاتقانىنا اسا ءمان بەرە بەرمەيتىنىمىز راس قوي. ولاردىڭ سەمبايەۆ، سۇبحانبەردين، جاندوسوۆ سياقتى سىرت كوزگە جابىق، الدەبىر قۇپياسى بارداي، ءارى ورىسشالاۋ كورىنەتىنى جاسىرىن ەمەس. سولاردىڭ قاتارىنا قوسىلىپ جۇرگەن ماعجان دا ءاسفالتتىڭ بالاسى، ءبىراق باسقاسى باسقا، بارشا قازاقتىڭ ۇعىمىندا اۋەزوۆ – بىرەۋ. مۇرات اعانىڭ بويىنان دا، ماعجاننىڭ بويىنان دا قازاقتىڭ ءبىر ارتىقشىلىق كورگىسى كەلەتىنى سودان. ماعجان مۇرات اۋەزوۆتىڭ بالاسى، ۇلى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ نەمەرەسى، قازاقشا ايتقاندا، اسىلدىڭ سىنىعى. كەيبىر اسىلدارىمىزدىڭ بالالارى وز-وزىمەن جوق بولىپ كەتىپ جاتقاندا، ماعجاننىڭ قوعامداعى بەلسەندىلىگىن كورىپ، ءسۇيسىنىپ-اق قالدىق ءوزىمىز. ماعجان اتاسى مەن اكەسى قۇساپ، ادەبيەت پەن مادەنيەتتىڭ سوڭىنا تۇسپەسە دە، وزىندىك قابىلەتتى قاجەت ەتەتىن بانك سالاسىندا قىزمەت ەتۋدى قۇپ كورىپتى. ماعجان جاڭا قىزمەتكە بارعان كۇنى اكەسى مۇرات مۇحتارۇلىنا حابارلاسىپ: «ماعجان قانداي بالا بولىپ ەدى، كىم بولۋدى قالاپ ەدى؟» –

دەپ سۇرادىق. «ءدال ءقازىر ىڭعايسىز بولار، ءبىراز ۋاقىت ءوتسىن، كەيىن حابارلاسايىق»، – دەپ مۇرات اعامىز ارتىق دابىرانى قالامايتىن ادەتىنە باستى. الايدا «اق جەلكەننىڭ» بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ باسىلىمى ەكەنىن ەسكەرىپ، ۇلگى تۇتار ۇلاندار كوپ بولسىن دەگەن نيەتپەن بالاسىن كەڭىرەك تانىستىرۋعا كەلىستى.

ماعجان الماتىداعى اعىلشىن ءتىلىن تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن №15 مەكتەپتى التىن مەدالمەن ءبىتىرىپتى. ماعجان جۇمابايەۆتىڭ اتى ساياسي جاعدايلارعا بايلانىستى ۇمىتىلىپ بارا جاتقان، ۇمىتىلىپ تا كەتكەن كەز. سوندىقتان بالالارىنا ماعجان دەپ بىرەۋ ءبىلىپ، بىرەۋ بىلمەي بىرەن-ساران ادامدار عانا ات قوياتىن. ماعجان كىشكەنتايىنان ەسىمىنىڭ ماعىناسى قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن جاقسى ءتۇسىنىپتى. مۇرات اعامىز اكەسىنەن كورگەن، كورىپ قالعان تاربيەنى ماعجاننىڭ دا وي-ساناسىنا سىڭىرۋگە كۇش سالىپتى.

«بالا كەزىمدە اكەم ءىنىم ەرنار ەكەۋىمىزدى ىلعي تابيعات اياسىنا اپاراتىن. كەيدە ساپارعا شىققاندا قاسىنا ەرتىپ ءجۇردى. ىستىقكولگە بارىپ، قىرعىزدىڭ ماناسشىلارىمەن تانىستىرعان. مەن دە ماعجاندى تالاي رەت تابيعاتقا بىرگە الىپ شىقتىم، سول جەردە تۇنەپ، وزەن جاعاسىنا قونىپ تا شىققان كەزدەرى بار. تابيعاتتىڭ سىرىنا ءبىر كىسىدەي قانىق بوپ قالدى. جالپى، تابيعات تىلسىمىن سەزىنۋ ادامعا وتە قاجەت قاسيەت دەپ بىلەمىن. ماعجان كىتاپتى كوپ وقيدى. بۇل اسىرىپ ايتقانىم ەمەس. بىردە قالاداعى جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىنا كەزدەسۋگە بارسام، كىتاپحاناشىلار: «ءسىزدىڭ بالاڭىز ءبىزدىڭ تۇراقتى وقىرمانىمىز»، – دەپ قۋانتىپ تاستادى. كىتاپتى كوپ وقىعانىنىڭ ارقاسىندا دۇنيەجۇزىلىك ادەبيەتتى جاقسى ءبىلىپ ءوستى. ال ءوزىنىڭ تاڭداعان سالاسى – تاريح. حالىقارالىق قاتىناس، ديپلوماتيا سالالارىنا دا كوپ كوڭىل ءبولدى. سانالى تۇردە دەپ تە ايتايىنشى، ءوزى ۇمتىلىپ ءجۇرىپ قازاقشا ۇيرەندى. شەشەم فاتيما عابيتوۆا قازاقتىڭ اۋىز ادەبيەتىن جاقسى بىلگەن. ءوزى تاڭداپ قازاقتىڭ 100 ماقال-ماتەلىن ماشينكاسىمەن تەرىپ، ماسكەۋگە جىبەرگەن. ول ءىلتيپات مەن ءۇشىن جانە مەنىڭ «جاستۇلپارلىق» دوستارىم ءۇشىن ۇلكەن رۋحاني ازىق بولدى. سول 100 ماقال-ماتەلدى ماعجان دا ءبىلىپ، جاتتاپ ءوستى. ماعجاندى اباي جەرىنە، شىڭعىستاۋعا كىشكەنتاي كەزىندە بىرنەشە رەت ەرتىپ باردىم. ءسوز سويلەگەن كەزدە قازاقشا دۇرىستاپ سويلەي الماعان ەدى. ءبىر بارعانىمىزدا بەكەن يسابايەۆ، توكەن يبراگيموۆ سەكىلدى سول جەردەگى بەدەلدى كىسىلەرگە «كەلەسى كەلگەندە قازاقشا سويلەيتىن بولامىن» دەپ ۋادە بەرگەن بولاتىن. كەلەسى بارعاندا قازاقشا ادەمىلەپ تۇرىپ سويلەدى. سول كەزدە جاڭاعى اقساقالدار ريزا بولىپ قالدى. ماعجاندى سۇيرەلەپ، اركىمدەرگە ءوتىنىش ايتقان كەزىم بولعان ەمەس. ماعجان ءوزىنىڭ ىشكى دايىندىعىنىڭ ارقاسىندا، بىلىمىمەن وسى دارەجەگە جەتتى. تاعى ايتا كەتەتىنى، سپورتتى ەشۋاقىتتا تاستاعان ەمەس. امەريكاداعى دجوردجتاۋن ۋنيۆەرسيتەتىنە ءوز كۇشىمەن ءتۇسىپ، باكالاۆر دارەجەسىندە ءبىتىرىپ شىقتى. سول جەردە وقىپ ءجۇرىپ، ءوزىمىزدىڭ قازۇۋ-دىڭ حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتىن قىزىل ديپلوممەن ءتامامدادى. ودان كەيىن كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتىندە ماگيسترلىكتى ءبىتىردى».

وسى ارادا مۇرات اعانىڭ ءسوزىن ءبولىپ، ماعجاننىڭ بويىندا قانداي جاقسى قاسيەتتەر بارىن سۇرادىق. «اق جەلكەننىڭ» جاس وقىرماندارى: «دوسقا ادال بولۋدى قالاي تۇسىنەمىز؟» – دەگەن سياقتى سۇراقتاردى كوپ قوياتىن. ونداي سۇراقتارعا ءومىر كورگەن ادامداردىڭ جاۋاپ بەرگەنى دە ءجون عوي. ونىڭ ۇستىنە، كەيبىر جاسوسپىرىمدەر كىمگە، نەگە، قالاي ەلىكتەۋدى بىلمەي جاتادى. جاقسى ۇل تاربيەلەپ وسىرگەن ەكەن، ەندەشە نەگە ءبىر اۋىز كەڭەس الماسقا دەپ ويلادىق. اعامىز بۇعان جادىراپ، شەشىلىپ سالا بەردى:

«ماعجان دوستىققا قاتتى بەرىلگەن، ۋادەگە بەرىك. ونىڭ وسى قاسيەتى وزىمە قاتتى ۇنايدى. ويتكەنى، «جاس تۇلپاردا» دوستارىم كوپ بولدى. تالاي سىناقتان وتتىك قوي. ءوزىمىز دە، وزگەلەر دە دەگەندەي. ادال دوستىق دەگەن نارسە قانداي جاعدايدا دا كەرەك. سوسىن ماعجان وتە باۋىرمال بولىپ ءوستى. قولىنان كەلگەنشە ءبىراز ادامعا جاقسىلىق جاسادى. «قازكوممەرسبانكتە» ىستەپ جۇرگەندە كومەككە مۇقتاج ادامدارعا قارجىلاي كومەكتەسىپ، جالپى قولۇشىن سوزاتىن «قۇس جولى» دەگەن ۇيىم بولدى. ماعجان سول ۇيىمعا جەتەكشىلىك ەتتى. قوعامدىق بەلسەندىلىگى تومەن ەمەس. مۇحتار اۋەزوۆ قورى قۇرىلعاندا نەگىزگى دەمەۋشى بولدى، «اباي جولىنىڭ» ورىس تىلىنە اۋدارىلۋىنا دا، كوپتەگەن زەرتتەۋلەردىڭ جاسالۋىنا دا دەمەۋشى ماعجان بولدى. وتانشىل ازامات دەسەم، ارتىق ايتقاندىق بولماس. ماعجاننىڭ اپكەسى زيفا-الۋا دا وتە ءىرى مامان، شىعىستانۋشى. شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ شاقىرتۋىمەن لەكسيا وقىپ قايتادى. ماحمۇت قاشقاريدىڭ «ديۋاني لۇعات ات-تۇرىك» دەگەن ەڭبەگىن ەڭ ءبىرىنشى بولىپ اراب تىلىنە، سودان سوڭ ورىس تىلىنە ساپالى اۋدارعان. زيفا-الۋا ءبىرىنشى ايەلىمنەن، ماعجان ەكىنشى ايەلىمنەن تۋىلعان پەرزەنتتەرىم. گوللانديادا تۇرادى، ءۇش جيەنىم بار. ماعجاننىڭ كىشكەنتايىنىڭ، نەمەرەمنىڭ جاسى ۇشتە. ماعجان كىشكەنتاي كەزىنەن جاقسى تاربيەنىڭ ءبىر پاراسىن اناسى زاۋرە ساعيقىزىنان الدى. ءقازىر كەلىن-بالاسىنىڭ جانىندا، ماعجاننىڭ وتباسىنا كومەكتەسىپ جاتىر. قۇدايعا شۇكىر، قارىم-قاتىناسىمىز وتە جاقسى».

مۇرات اعانىڭ اڭگىمەسىن تىڭداپ وتىرعاندا، مىنا نارسە ويىمىزدان شىقپاي تۇردى. ول كىسىنىڭ ايتىپ وتىرعانى نەنىڭ اڭگىمەسى، ول – اۋلەتتىڭ اڭگىمەسى. اۋلەتتىڭ اڭگىمەسى تۇپتەپ كەلگەندە ۇلتتىڭ اڭگىمەسى بولۋى كەرەك. ءسوز سوڭىندا: «بۇگىنگىنىڭ بالاسى بىلىممەن قارۋلانۋ كەرەك. قازىرگى جاستار كوپ سىنعا ۇشىراپ جاتىر. ماعجان عانا وسىنداي دەۋدەن اۋلاقپىن. ويتكەنى، تەرەڭ ءبىلىم العان، وزدەرىن جان-جاقتى دايىنداعان جاستار كوبەيىپ كەلەدى. وسىنداي قازاق جاستارى كوپ بولسىن دەگەن ماعىنادا ايتىپ وتىرمىن بۇل اڭگىمەنى. سەبەبى، سانىمىز از بولعانىمەن، ءار قازاق ساپالى بولۋ كەرەك»، – دەدى مۇرات اۋەزوۆ.

بالجان مۇرات قىزى

ماعجان مۇرات ۇلى اۋەزوۆ

1975 جىلى 28 قاراشادا الماتى قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1992 جىلى الماتى قالاسىنداعى اعىلشىن ءتىلىن تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن №15 مەكتەپتى، 1996 جىلى ءال-فارابي اتىنداعى ءقازۇۋ-دىڭ حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتىن ءتامامداعان. ودان كەيىن اقش-تىڭ ۆاشينگتون قالاسىنداعى دجوردجتاۋن ۋنيۆەرسيتەتىندە «حالىقارالىق ەكونوميكالىق دامۋ» ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الىپ، باكالاۆردى اياقتايدى. سوسىن نيۋ-يوركتەگى كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتىندە «حالىقارالىق قارجى جانە بانك ءىسى» ماماندىعى بويىنشا ماگيسترلىكتى وقىپ بىتىرەدى. امستەردامداعى ابن امرو بانك اكادەمياسىنىڭ باسقارۋشى كادرلاردى دامىتۋ باعدارلاماسى بويىنشا ۋورتون بيزنەس مەكتەبىنىڭ (پەنسيلۆانيا ۋنيۆەرسيتەتى، فيلادەلفيا، اقش) تۇلەگى. 1998-2002 جىلدارى «ابن امرو بانك كازاحستان» اق-ىندا قىزمەت اتقارعان، وندا كرەديتتىك بلوكتى باسقارعان. 2002 جىلدان باستاپ «كازكوممەرسبانك» اق باسقارما مۇشەسى – باسقارۋشى ديرەكتورى بولدى، «قۇس جولى» قايىرىمدىلىق قورى» قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسىنىڭ ستيپەندياتتار قاۋىمداستىعىنىڭ كەڭەس ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ «حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى. 2014 جىلعى 26 اقپاننان باستاپ «بتا بانكى» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن «بتا بانكى» اق باسقارما ءتوراعاسى قىزمەتىنە تاعايىندالدى. ق ر قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ «ەڭبەگى سىڭگەن قارجىگەر» قوعامدىق وردەنىمەن، 3-دارەجەلى «كۋزباستىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسقانى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالعان.