وسىدان ون توعىز جىل بۇرىن 10 قازاندا پرەزيدەنت «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىن جاريالادى. بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان العاشقى جولداۋى ەدى. وسىلايشا، بۇكىل قوعام الدىندا تۇڭعىش رەت ەل تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋدىڭ ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان ستراتەگيالىق مىندەتتەرى قويىلدى. بۇل جىل سايىنعى داستۇرگە اينالىپ، مىنە، بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ەلباسى قازاقستان حالقىنا 20 جولداۋىن ارنادى.
پرەزيدەنت العاشقى جولداۋىن 1997 جىلى الماتى قالاسىندا پارلامەنتتە جاسادى. ەلباسى سول كەزدى كەيىن بىلاي دەپ ەسكە الادى: «2030 جىلعا دەيiنگi قازاقستاننىڭ دامۋ ستراتەگياسى مەن ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ بiرiنشi كەزەكتەگi شارالارى 1997 جىلى 10 قازاندا رەسمي تۇردە جاريالاندى. سول كۇنi مەن ەلiمiزدiڭ پارلامەنتiندە قازاقستان حالقىنا ارنالعان ەڭ العاشقى جولداۋىممەن شىعىپ سويلەدiم. ماعان حالىققا جولداۋ دەگەن يدەيانىڭ ءوزi ۇنادى، ونىڭ ەل قۇلاعىنا سiڭiستi بولىپ كەتكەنiنە قۋانامىن».
وسىلايشا، پرەزيدەنتتiڭ قازاقستان حالقىنا جىل سايىن جولداۋ ارناۋ ءداستۇرi «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنان باستاۋ الدى. پرەزيدەنتتىك ۇندەۋ الەمدىك دامۋدا ءوز ورنىن الىپ، وڭ-سولىن تاني باستاعان تۇستا جاس مەملەكەتتىڭ باعىت-باعدارىن الداعى 30 جىلعا انىقتاپ بەردى. تاريحي قۇجات جەتi باعىت بويىنشا رەسپۋبليكانىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق، قۇقىقتىق-دەموكراتيالىق جانە الەۋمەتتiك-مادەني دامۋىنىڭ ۇزاقمەرزiمدi جوسپارىن قامتىدى.
الەمدە «ازيا بارىستارى» رەتىندە تانىمال وڭتۇستىك كورەيا، سينگاپۋر، گونكونگ، تايۆان سەكىلدى ەلدەردىڭ تابىسىن زەردەلەي كەلە، پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆ «قازاقستاننىڭ وسىنداي جەتىستىككە جەتۋىنە نە كەدەرگى» دەگەن سۇراق قويدى. ياعني، ەلىمىزدىڭ 2030 جىلعا قاراي «ورتالىق ازيا بارىسىنا» اينالىپ، وزگە دامۋشى مەملەكەتتەرگە ۇلگى بولۋىنا تولىق مۇمكىندىگى بار. ستراتەگياداعى بولاشاققا باعدارلانعان باسىمدىقتار جاھاندانۋدىڭ سىن-قاتەرلەرىنە جاۋاپ بەرۋگە قاۋقارلى. البەتتە، ازيا بارىسىنا اينالۋ ءجونiندەگi بۇل اسقاق ماقساتتىڭ ومىرشەڭدىگىنە سەنبەگەندەر كوپ بولدى.
«كوپتەگەن قيىندىقتارعا بايلانىستى الدىمىزدا تۇرعان بۇل جوسپارلاردىڭ ورىندالۋى مۇمكىن ەمەس دەيتىندەر تابىلادى. كەيبىرەۋلەر ءبىزدىڭ ميسسيامىز بەن ستراتەگيامىزدى بوس ءسوز دەپ قابىلدايدى. ەندى بىرەۋلەر ورتالىق ازيالىقتاردىڭ، ونىڭ ىشىندە قازاقستاندىقتاردىڭ بارىس بولاتىن قابىلەتى جوق دەيدى. ۋاقىت بارىنە تارازى»، - دەگەن بولاتىن نۇرسۇلتان نازاربايەۆ العاشقى جولداۋىندا.
وسى ستراتەگيالىق ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن پرەزيدەنت قازاقستان حالقىنا ارناعان جىل سايىنعى جولداۋلارىندا ەل الدىنداعى اسا ماڭىزدى جاڭا مىندەتتەردى بەلگىلەپ وتىردى. «الدىمەن – ەكونوميكا، cودان سوڭ – ساياسات» دەگەن ايقىن جولمەن ىلگەرىلەپ جۇردىك. ستراتەگيا-2030 قابىلدانعان 15 جىل ىشىندە مەملەكەتىمىز الەمدەگى ەڭ سەرپىندى دامۋشى ەلدەر بەستىگىنە ەندى. ناتيجەسىندە، 2012 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ىشكى جالپى ءونىم كولەمى جاعىنان الەمنىڭ 50 ءىرى ەكونوميكاسىنىڭ قاتارىنا كىردىك. 2006 جىلعى جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى الەمدەگى باسەكەگە بارىنشا قابىلەتتى ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ ستراتەگياسىن ايقىنداعان بولاتىن. بۇل مەجەگە 2013 جىلى جەتتىك. 15 جىل ىشىندە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ كولەمى 1997 جىلعى 1،7 تريلليون تەڭگەدەن 2011 جىلى 28 تريلليون تەڭگەگە ءوستى. 1999 جىلدان باستاپ ءىجو-نىڭ جىل سايىنعى ءوسۋى 7،6%-دى قۇراپ، الدىڭعى قاتارلى ەلدەردى باسىپ وزدى. جان باسىنا شاققاندا ءىجو 1998 جىلعى 1500 دوللاردان 2012 جىلى 12 مىڭ دوللارعا جەتتى. قازاقستان اۋەل باستان جان باسىنا شاققاندا تارتىلعان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيسيالاردىڭ كولەمى جاعىنان تمد-دا كوشباسشى بولدى. شيكىزات رەسۋرستارىنان تۇسكەن كىرىس ۇلتتىق قوردا جينالدى. وسى جىلدار ىشىندە حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيى باستى ولشەم بولىپ قالا بەردى. ءسويتىپ، 15 جىل ىشىندە قازاقستاندىقتاردىڭ تابىسى 16 ەسە ءوستى. تابىسى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن ازاماتتاردىڭ سانى 7 ەسە ازايىپ، جۇمىسسىزدار سانى ەكى ەسە قىسقاردى. زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ ورتاشا مولشەرى 10 ەسە ۇلعايدى. ۇلت دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ، ءبىلىم بەرۋ ىسىندە ەداۋىر ىلگەرىلەۋگە قول جەتكىزدىك.
مىنە، بۇل 2012 جىلعى كورسەتكىشتەر. وسىلايشا، «قازاقستان-2030» باعدارلاماسىنداعى نەگىزگى مىندەتتەردى رەسپۋبليكا مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندادى. جاڭا سىن-قاتەرلەردى لايىقتى قابىلداۋ ءۇشىن ەندىگى جەردە 2030 ستراتەگياسىنىڭ اياسى جەتكىلىكتى ەمەس. سوندىقتان پرەزيدەنت وسى جىلدىڭ سوڭىندا «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جاريالايدى.
«2050 جىل – جاي بەينەلى داتا ەمەس. بۇل بۇگىندە الەمدىك قاۋىمداستىق باعدار ۇستاپ وتىرعان ناقتى مەرزىم. بۇۇ-دا 2050 جىلعا دەيىنگى وركەنيەتتەر دامۋىنىڭ جاھاندىق بولجامى ازىرلەندى. 2050 جىلعا دەيىنگى بولجامدىق باياندامانى دۇنيەجۇزىلىك ازىق-تۇلىك ۇيىمى جاريالادى. ءقازىر ەلدەردىڭ دەنى وسىنداي ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالار ازىرلەپ، قابىلداۋدا. جۇڭگو ءوزى ءۇشىن ءدال وسىنداي ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ كوكجيەگىن ايقىنداپ الدى. ءىرى ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ ءوزى الداعى جارتى عاسىرعا دامۋ ستراتەگيالارىن ازىرلەۋدە»، - دەدى پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا.
ەندەشە، قازاقستان ءححى عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىندا بولۋعا ءتيىس. ۇزدىك وتىزدىققا كىرۋ وڭاي ەمەس، باسەكەلەستىك مىقتى. سوندىقتان قازاقستان جاھاندىق ەكونوميكالىق تايتالاسقا دايىن بولۋى قاجەت. بۇل ءۇشىن مەملەكەتتىلىكتى ودان ءارى دامىتىپ جانە نىعايتىپ، ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ جاڭا قاعيداتتارىنا كوشۋ كەرەك. ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ جەتەكشى كۇشى – كاسىپكەرلىككە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ اسا ماڭىزدى. جاڭا الەۋمەتتىك ساياسات قالىپتاسىپ، ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ قازىرگى زامانعى جانە ءتيىمدى جۇيەسى قۇرىلادى. سونداي-اق، مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن، تيىمدىلىگى مەن فۋنكسيونالدىعىن ارتتىرۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر. حالىقارالىق جانە قورعانىس ساياساتىنىڭ جاڭا سىن-قاتەرلەرىنە پاراپار ساياسات قۇرۋعا دا ۇلكەن كوڭىل بولىنەدى.
«قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنان كەيىن پرەزيدەنت قازاقستان حالقىنا ءۇش جولداۋ جاسادى. ستراتەگيانى جاريالاعاننان كەيىن ءبىر جىلدان سوڭ مەملەكەت باسشىسى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ جوسپارىن ۇسىندى. وسى ۋاقىتتا ۇكىمەت ناقتى تۇجىرىمدامانىڭ جوباسىن جاساپ ۇلگەرگەن. سونىمەن، الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ جوسپارىمىزدى ەكى كەزەڭدە جۇزەگە اسىرۋىمىز قاجەت. ءبىرىنشى كەزەڭ 2030 جىلعا دەيىنگى ۋاقىتتى قامتيدى. قازاقستاندا وسى كەزەڭدە يندۋستريالىق ءدۇمپۋ جۇزەگە اسىرىلۋى كەرەك. ياعني، ەكونوميكانىڭ ءداستۇرلى سالالارىنىڭ قارقىندى ءوسىمى قامتاماسىز ەتىلىپ، قۋاتتى يندۋستريالىق وڭدەۋشى سەكتور قۇرىلادى. ەكىنشى كەزەڭدە 2030 – 2050 جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزدىڭ عىلىمي قامتىمدى جانە جاسىل ەكونوميكا قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن ورنىقتى دامۋى قامتاماسىز ەتىلۋى ءتيىس.
«نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى دا وسى اسقاق ارمانعا جەتۋگە جاسالعان تاعى ءبىر قادام. ەلباسىنىڭ سەنىمىنشە، «نۇرلى جول» ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ تاياۋ جىلدارداعى ءوسىمىنىڭ درايۆەرى بولادى. جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ تۇعىرى ينفراقۇرىلىمدىق دامۋدىڭ جوسپارى بولىپ وتىر.
تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا قادام باسقان تۇستا پرەزيدەنت جيىرماسىنشى جولداۋىن جاسادى. بۇل قۇجاتتا «جاڭا قاتەرلەرى مەن تىڭ مۇمكىندىكتەرى قاتار وربىگەن جاڭا جاھاندىق ناقتى احۋالدا دامۋدىڭ باستى باعىتتارى» ايقىندالدى. ەل حالقى بەس باعىت بويىنشا داعدارىسقا قارسى جانە قۇرىلىمدىق كەشەندى جاڭارۋلاردى جۇزەگە اسىرۋى قاجەت. اتاپ ايتقاندا، قارجى سەكتورىن تۇراقتاندىرۋ، بيۋدجەت ساياساتىن وڭتايلاندىرۋ، جەكەشەلەندىرۋ جانە ەكونوميكالىق باسەكەلەستىكتى ىنتالاندىرۋ، جاڭا ينۆەستيسيالىق ساياساتتىڭ نەگىزدەرى جانە جاڭا الەۋمەتتىك ساياسات.
تۇپتەپ كەلگەندە، ەڭ ۇلى مۇراتىمىز – ماڭگىلىك ەل قۇرۋ. وسى جالپىۇلتتىق يدەيانى ەلباسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ ءتۇپ قازىعى ەتىپ الدى. ويتكەنى، ماڭگىلىك ەل – اتا-بابالارىمىزدىڭ سان مىڭ جىلدان بەرگى اسىل ارمانى.
«ءبىز ارمانداردى اقيقاتقا اينالدىردىق. ماڭگىلىك ەلدىڭ ىرگەتاسىن قالادىق. مەن قوعامدا «قازاق ەلىنىڭ ۇلتتىق يدەياسى قانداي بولۋى كەرەك؟» دەگەن ساۋال ءجيى تالقىعا تۇسەتىنىن كورىپ ءجۇرمىن. ءبىز ءۇشىن بولاشاعىمىزعا باعدار ەتەتىن، ۇلتتى ۇيىستىرىپ، ۇلى ماقساتتارعا جەتەلەيتىن يدەيا بار. ول – ماڭگىلىك ەل يدەياسى. قازاقتىڭ ماڭگىلىك عۇمىرى ۇرپاقتىڭ ماڭگىلىك بولاشاعىن باياندى ەتۋگە ارنالادى. ەندىگى ۇرپاق – ماڭگىلىك قازاقتىڭ پەرزەنتى. ەندەشە، قازاق ەلىنىڭ ۇلتتىق يدەياسى – ماڭگىلىك ەل!»، - دەيدى مەملەكەت باسشىسى.
ءسوز سوڭىندا پرەزيدەنتتىڭ جولداۋلارى تۋرالى بىرەر قىزىقتى فاكتىگە توقتالساق. ەلباسىنىڭ حالىققا ۇندەۋلەرى الەمنىڭ 15 تىلىنە اۋدارىلعان. ولاردىڭ نەگىزىندە جالپى تيراجى 70 ميلليون دانا بولاتىن 1،5 ميلليون ماتەريال جاريالاندى. 1999 جىلى ەڭ قىسقا جولداۋ شىقتى، ول 1436 سوزدەن تۇرادى. 2013 جىلعا ارنالعان جولداۋ ەڭ اۋقىمدى – 15 465 ءسوز. جولداۋداعى ءتۇيىندى سوزدەردىڭ وندىعىنا مىنالار كىرەدى: «مەملەكەت»، «قاۋىپسىزدىك»، «ەكونوميكا»، «ساپا»، «يننوۆاسيا»، «الەۋمەتتىك»، «الەم»، « بىرلىك»، «باسەكەگە قابىلەتتىلىك»، «بيزنەس».
2012 جىلى پرەزيدەنت العاش رەت قازاقستان حالقىنا ەكى رەت جولداۋ ارنادى: «الەۋمەتتىك –ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋ – قازاقستان دامۋىنىڭ باستى باعىتى» (27 قاڭتار) جانە «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى - قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» (14 جەلتوقسان). وسىدان كەيىن 2014 جىلى دا ەلباسى ەكى جولداۋ جاسادى.
