وسىدان 15 شاقتى جىل بۇرىن سەيىلعازى ەسىمدى جۋرناليست اعامىز 60-تان اسقان كىسىنىڭ پايعامبار جاسىندا سۇدەتتەلگەنى تۋرالى ماقالا جازعان-دى.

قاريالىققا بەت بۇرعان كىسىنىڭ مۇنداعى ماقساتى - ءوز كەمشىلىگىن تۇزەپ، اللانىڭ الدىندا ازاماتتىق پارىزىن وتەۋ بولىپتى. «ەشتەن كەش جاقسى» دەمەكشى، جاسى كەلسە دە جاقسى ۇلگى كورسەتكەن  اعامىزدىڭ وكىنىشكە تولى اڭگىمەسىن قىزىقتى ەتىپ بايانداعان قالامگەر ءتۇرلى جاعدايلارمەن مىندەتىن ورىنداي الماعان ازاماتتاردى و دۇنيەگە دە تازا جولمەن كەتۋدى ۇسىنادى. 

نەگىزىندە سۇندەت ەر بالالارعا ەرتە جاستا جاسالادى. سۇندەت مۇحاممەد پايعامباردىڭ (ع.س.) سۇننەتى بولعاندىعى ءۇشىن دە مۇسىلمان حالىقتارىندا ەرەكشە ماڭىزعا يە. 

تاريحقا كوز جۇگىرتسەك، مەككەدە ەر بالالار 3-7 جاستارىندا سۇندەتكە وتىرعىزىلعان. سول بالانىڭ قۇرمەتىنە ارنالىپ توي-دۋمان جاسالىپ، بالاعا ەڭ اسەم كيىمدەر كيگىزىپ، اتپەن سەرۋەندەتكەن. بالا سۇندەتكە وتىرعىزىلعان سوڭ كورشى-قولاڭعا قوناقاسى بەرىلىپ، قۇران وقىتىلادى. ءدال وسىنداي ءداستۇر قازاق حالقىنا دا ءتان. 

بۇرىندارى سۇندەتتەۋ ءراسىمىن قولى جەڭىل مولدالار جاساعانى بەلگىلى. ءقازىر بۇل مىندەتتى دارىگەرلەر اتقارىپ وتىر. حيرۋرگتەر بىر-ەكى مينۋتتا ماسەلەنى شەشىپ، بالا ۇيىنە ءوز اياعىمەن قايتادى. 

بۇرىندارى مۇسىلمانداردىڭ مىندەتى مەن پارىزىنا جاتاتىن بۇل وتا ءقازىر الەم نازارىنا  ىلىگە باستادى. دۇنيەجۇزى بويىنشا ەر ادامداردىڭ التىدان ءبىر بولىگى سۇندەتكە وتىرعىزىلاتىنى وسىنىڭ دالەلى. «الەم تۇرعىندارىنىڭ 1،5 ميللياردىن قۇراپ وتىرعان مۇسىلمانداردى بىلاي قويعاندا، كانادا، اۋستراليا، جاڭا زەلانديا، انگليا سەكىلدى ءبىرقاتار مەملەكەتتەردە بالانى سۇندەتكە وتىرعىزۋ بۇگىنگى كۇنى قالىپتى ۇردىسكە اينالعان. سۇندەتتەۋگە ۆيكتورياندىق كەزەڭدە كوڭىل بولە باستاعان اعىلشىن ءتىلدى بۇل ەلدەردە 20- عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىندا سۇندەتكە وتىرعىزۋ جاقتاۋشىلارمەن قاتار ديەۆيد گوللاحەر سەكىلدى وعان قارسى شىعۋشىلار دا بار. ولاردىڭ پىكىرلەرى بويىنشا سۇندەت مۇسىلماندار مەن ەۆرەيلەرگە عانا ءتان ءدىني مىندەت، وزگە ءدىن وكىلدەرىنە قاتىسى جوق. ول گيگيەنا ساقتاۋ قيىنعا سوعاتىن ىستىق ايماقتاردا قولدانىلعان. بۇگىنگىدەي گيگيەنانى ساقتاۋ مۇمكىندىكتەرى جوعارى كەزدە ونىڭ قاجەتى جوق. ول قۇمارلىقتى تەجەيدى. بالاعا اۋىر تيەدى»،- دەپ پىكىر بىلدىرەدى ينتەرنەت كوزدەرى.

ءيا، سۇندەتكە قاتىستى پىكىر سانالۋان. دەسەك تە سوڭعى كەزدەرى الەم ەلدەرىنىڭ بىلىكتى دارىگەرلەرى مۇسىلماندىقتىڭ پارىزى سانالعان ءداستۇردىڭ الەمدەگى ەرلەر ءۇشىن ماڭىزدىلىعى ءجيى كوتەرىلە باستادى. «اقش تىڭ پەدياترلىق اكادەمياسى 1999 جىلى سۇندەتتىڭ مەديسينالىق تۇرعىدان پايدالى ەكەندىگىن جاريالاپ، بالانى سۇندەتكە وتىرعىزۋ نەمەسە وتىرعىزباۋ ماسەلەسىن اتا انالاردىڭ وزدەرى شەشكەنى ماقۇل دەپ تاپتى. بۇعان قوسا، سۇندەتتەۋدە قالىپتاسقان ءدىني، مادەني، ەستەتيكالىق كوزقاراستارمەن دە ساناسۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. ال، 2000 جىلعى بايانداماسىندا امەريكانىڭ مەديسينالىق قاۋىمداستىعى سۇندەتتەۋدىڭ نەسەپ قۋىق جولدارىن سيرەك كەزدەسەتىن قاتەرلى، جۇقپالى اۋرۋلاردان، ينفەكسيادان قورعايتىندىعىن مالىمدەدى.

امەريكانىڭ اكۋشەر جانە گينەكولوگيا اكادەمياسى دا پەدياترلىق اكادەميا مەن مەديسينالىق قاۋىمداستىعىنىڭ مالىمدەمەلەرىن ماقۇلداپ، سۇندەتتەۋگە ەسكىشىلدىكتىڭ سارقىنشاعى رەتىندە قاراۋعا ەشقانداي دا مەديسينالىق نەگىز جوق ەكەنىن جاريالادى.

كوپتەگەن مەديسينالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى سۇندەتتەۋدىڭ مىنانداي پايدالارى بار ەكەنىن دالەلدەدى: سۇندەتتەلمەگەندەرگە قاراعاندا، سۇندەتتەلگەن ەرلەر جىنىستىق قاتەرلى ىسىككە اناعۇرلىم از شالدىعادى؛

ەرى سۇندەتتەلمەگەن ايەلدەردە جاتىر مويىنشاعىنىڭ قاتەرلى ىسىككە شالدىعۋ ءقاۋپى التى ەسە جوعارى؛ جىنىستىق جۇقپالى اۋرۋلاردى جۇقتىرۋ ءقاۋپى سۇندەتتەلمەگەندەردە سەگىز ەسە جوعارى؛ زەرتتەۋشى عالىمدار بۇعان قىزىقتى دالەلدەر كەلتىرگەن. 

ايتالىق، بالالاردىڭ نەبارى ون نەمەسە وتىز پايىزى سۇندەتتەلەتىن كەنيا، زامبيا سياقتى ەلدەردە جىنىستىق جۇقپالى اۋرۋعا شالدىققاندار جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ءتورت تە ءبىرىن قۇراعان. ال، بەنين جانە كامەرۋن سەكىلدى شامامەن ءار بالا سۇندەتتەلەتىن افريكا ەلدەرىندە جۇقپالى اۋرۋلارعا شالدىققاندار تۇتاس العاندا التى پايىزدان اسپاعان. اۆستريالىق زەرتتەۋشى عالىمدار تىپتەن ۇلكەن جاڭالىق اشتى. ولار «سپيد-كە شالدىققان ەر كىسىلەردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ سۇندەتتەلمەگەندەر» ەكەندىگىن دالەلدەدى. ويتكەنى، سپيد ۆيرۋسى ەڭ اۋەلى جىنىس مۇشەسىنىڭ ۇش قاباتىن زاقىمدايتىن كورىنەدى. ەگەر ول تۇس ميكروزاقىم السا، قابىنۋ ءقاۋپى وتە تەز جۇرەدى ەكەن.

سەكسوپاتولوگتار دا سۇندەتتەلۋدىڭ قاجەتتىلىگىن مويىنداۋدا؛

گيگيەنالىق تۇرعىدان باكتەريالوگيالىق، ستافيلوكك (ءىرىڭدى ميكروب)، گونورەي (جىنىستىق جىڭىشكە اۋرۋى) ميكروبتارىنان تازا بولۋ تۇرعىسىنان سۇندەت جاساتۋ اسا كەرەكتى. وعان قوسا، سمەگمالاردىڭ (قورعاۋشى اق تۇيىرشەكتەر) قابىنىپ، جاراعا اينالماۋىندا ۇلكەن ءرول وينايدى.

سۇندەتفيموز  (جىنىس ءۇرپىسىنىڭ جيىرىلىپ اشىلماي قالۋى)، پارافيموز، بالانيت، بالانوپوستيت كەسەلدەرىنىڭ الدىن الادى.

يسلام دىنىندە سۇندەتتەلۋ وتە ۇلكەن مانگە يە. ويتكەنى، ول ۇمبەتى رەتىندە مۇحاممەد پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.ۋ.) ءىسىن قايتالاۋعا، ياعني سۇننەت امالىن جاساۋعا جاتادى. دالەل ءابۋ حۇرايرا جەتكىزگەن پايعامبارىمىزدىڭ ءحاديسى. 

ينتەرنەت كوزدەرىنىڭ بۇل دەرەكتەرى شىن مانىندە ومىردە دالەلدەنۋىمەن باعالى بولا باستادى. «Translational Genomics Research Institute» ماماندارى سۇندەتەتۋ  الەمدەگى ەڭ قاتەرلى دەرت ءۆيچ-تىڭ تارالۋىنا 50 -60 پايىز توسقاۋىل قوياتىندىعىن مالىمدەدى. بۇدان وزگە دە ينفەكسيالاردان قورعاۋدىڭ بىردەن ءبىر امالى سۇندەت بولىپ تۇر. بۇل ۋگاندا دا ەرلەرگە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر بارىسىندا انىقتالعان. 

مونرەالداعى كۆەبەكا INRS-Institut ارماند-Frappier ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى سۇندەت ماسەلەسىندە ەۋروپادا تۇراتىن  ەۆرەيلەر مەن مۇسىلماندار وزگەلەرگە قاراعاندا قۋىقتىڭ قاتەرلى ىسىگىنەن اۋلاق بولادى ەكەن. بۇل تۋرالى ۋيكيپەديا پاراقشاسىندا وتە قىزىقتى دەرەكتەر كەلتىرىلەدى. 

وكىنىشكە قاراي كەيبىر دارىگەرلەردىڭ سالاقتىعىنان ءقاۋىپتى جاعدايلار كەزدەسەتىنى راس. ايتالىق قوستاناي قالالىق سوتى سۇندەتتەلگەننەن كەيىن دەنساۋلىعىنا زاقىم كەلگەن 8 جاسار بالانىڭ اناسىنىڭ پايداسىنا شەشىم شىعاردى. «سوت جەكەمەنشىك «اندروفارم» كلينيكاسىنان ماتەريالدىق شىعىن رەتىندە 20 مىڭ تەڭگە، مورالدىق شىعىن رەتىندە 80 مىڭ تەڭگە ءوندىرۋدى ۇيعارعان»، - دەپ حابارلايدى جەرگىلىكتى «ناشا گازەتا» پورتالى. 

اناسى ءاليا وسپانوۆانىڭ ايتۋىنشا، «اندروفارمدا» سۇندەتتەلگەن كۇننىڭ ەرتەڭىنە بالانىڭ جاعدايى ناشارلاپ كەتكەن. ال ءۇش كۇننەن كەيىن ول ۇلىن اتالعان كلينيكاعا الىپ بارادى. ءبىراق وسى ەمدەۋ مەكەمەسىنىڭ باس دارىگەرى ساعىنتاي تورعايەۆتان كومەك بولماپتى.

سوسىن بالانى وبلىستىق اۋرۋحاناعا اپارۋعا تۋرا كەلگەن. ال ونداعىلار جاراعا ۆيرۋس تۇسكەنىن انىقتاعان. ءسويتىپ، جەتكىنشەككە ءۇش رەت ناركوز بەرىلىپ، بۇدان ونىڭ دەنساۋلىعىنا نۇقسان كەلىپتى. 

بۇل كۇندە كەزدەسىپ جاتقان كەمشىلىك ەمەس. بارىنەن قولى تازا، يمانى مىقتى ازاماتتاردىڭ جەڭىل قولىنان كەيىن جىگىت اتاناتىن ۇلداردىڭ قۋانىشىن كورۋ  ناعىز باقىت. دەگەنمەن سوڭعى كەزدەرى ۇلارالىق نەكەنىڭ كوبەيۋى سالدارىنان كەيبىر قازاق ۇلتىنىڭ سۇندەتكە تەرىس قارايتىن قۇبىلىس بايقالۋدا. وزگە دىنگە كىرمەسە دە «سۇندەتسىز دە كۇن كورۋگە بولادى» دەگەن جاڭساق پىكىر جان اۋىرتادى. سۇندەت مۇسىلماندىققا بەرىك بولۋ پارىزى عانا ەمەس، ول دەرت دەندەگەن بۇگىنگىدەي زاماندا كوپ قيىندىقتان شىعۋدىڭ بىردەن ءبىر جولى. ۇلىڭىزدا ۇيات، يمان، تازالىق بولۋى ءۇشىن دە سۇندەت كەرەك. وسىنى ءار قازاق جادىندا ۇستاعانى ءجون.

جولداسبەك دۋاناباي،

"ايقىن" گازەتى