قازاقتىڭ تۇڭعىش رەسپۋبليكاسى الاشوردانىڭ قۇرىلعانىنا 99 جىل تولعان كۇنىندە «قامشى» پورتالىندا «مەملەكەت قاراۋىنسىز قالعان ءىرى مەملەكەت قايراتكەرىنىڭ ءۇيى» اتتى ماقالا جاريالانعان بولاتىن. وندا، الماتى قالاسىنداعى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ءوزى تۇرعان مۋزەي ءۇيى توڭىرەگىندەگى ماسەلە كوتەرىلگەن. مۋزەي ديرەكتورى رايحان ساحىبەك قىزى الاشتىڭ الىبى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ مۋزەي ءۇيى ءالى كۇنگە مەملەكەت قامقورلىعىندا ەمەس ەكەنىن، ناسيحاتتادىڭ كەمشىل ءتۇسىپ جاتقانىن جەتكىزگەن.
احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ۇرپاقتارى اۋپىرىمدەپ اشقالى بەرى 20 جىلعا جۋىق ۋاقىت حالىققا قىزمەت كورسەتىپ كەلە جاتقان مۋزەي ءۇيى تالاي رەت جابىلا جازداعان. مۋزەيدى «احمەتتىڭ قىزى شولپان اپامنىڭ اماناتى ەدى» دەپ كوزىنىڭ قاراشىعىنداي قورعايتىن رايحان يماحانبەت مۋزەيگە تەك الماتى اكىمى بولىپ تۇرعاندا يمانعالي تاسماعامبەتوۆ قامقور بولعانىن ايتقان ەدى.
«مۇراجاي ءۇيدىڭ جاڭارۋىنا ۇلەسىن قوسقان، ۇلكەن ازاماتتىق جاساعان يمانعالي تاسماعامبەتوۆ بولاتىن. ول باسقا اكىمدەر سياقتى «حات جازىڭىز رەسمي، قازىنادا اقشا قاراستىرىلماعان» دەپ قۇتىلعان جوق. 2005 جىلى مۋزەي جابىلادى، سۇرىلەدى دەپ جۇرگەندە كەلىپ، جاقسىلاپ ءبىر ارالاپ شىعىپ، دالادا تۇردى دا «بۇنى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن سىزگە نە كەرەك؟» دەپ سۇرادى. سوسىن ءبىر ۋاقىتتا تەلەفون شالدى. كوپ وتپەي جەتىپ كەلگەن قۇرىلىسشىلارعا «مىنا كىسى نە ايتادى سونى ىستەڭدەر، ءوزىم باقىلايمىن» دەگەن ءبىر-اق اۋىز ءسوز ايتتى دا كەتتى. سول سوزىندە تۇردى، ول قۇرىلىسشىلار وسى ءۇيدى 8 اي بويى جوندەسە، يمانعالي ەكى-ۇش اپتادا ءبىر كەلىپ، تەكسەرىپ كەتىپ تۇردى»، - دەپ ەسكە العان بولاتىن مۋزەيدىڭ كوممۋنالدى تولەمىن كەلۋشىلەردەن تۇسكەن اقشامەن تولەپ جۇرگەن رايحان ساحىبەك قىزى.
«قامشى» پورتالىندا جاريالانعان ماقالا ەلەۋسىز قالعان جوق. بىرنەشە كۇننەن كەيىن «قامشى» تىلشىسىنە ق ر پرەمەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى يمانعالي تاسماعامبەتوۆتىڭ كومەكشىسى حابارلاسىپ، يمانعالي نۇرعالي ۇلىنىڭ ءوزى ماقالانى وقىعانىن، كوپ وتپەي مۋزەيگە ارناۋلى ات باسىن بۇراتىنىن جەتكىزگەن بولاتىن.
قاشاندا ىسكەرلىگىمەن، ۇلتشىلدىعىمەن، مەملەكەتشىلىگىمەن حالىق القاۋىنا بولەنىپ جۇرگەن يمانعالي نۇرعالي ۇلى بۇگىن، 27 قاڭتار كۇنى رەسمي تۇردە مۋزەيگە كەلىپ، جاعدايمەن تانىستى. مادەنيەت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى، الماتى اكىمى باۋىرجان بايبەك قاتارلى اكىمشىلىك قوسىنمەن مۋزەيگە كەلگەن تاسماعامبەتوۆتى مۋزەي ديرەكتورى رايحان ساحىبەكقىزىمەن بىرگە اكادەميك كەنجەعالي ساعادييەۆ، احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ۇرپاعى سەرىك سامىرات ۇلى قارسى الدى.
ەكسكۋرسيادان سوڭ مۋزەي جۇمىسىن جوعارى باعالاعان يمانعالي نۇرعالي ۇلى مۋزەيگە قانداي كومەك قاجەت ەكەنىن سۇرادى.
مۋزەيدى تاسماعامبەتوۆ جاساتىپ كەتكەن 2006 جىلدان كەيىن ءىشىن ءتۇرلى ەكسپوناتتارمەن تولىقتىرىپ، احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ون تومعا جەتەرلىك شىعارمالارىن جيناپ وسى كۇنگە جەتكىزگەنىن ايتقان رايحان ساحىبەك قىزى مۋزەيدى تەك ءبىر عانا قوعامدىق قورعا قاراتىپ قويماي، مۇراجايدىڭ دەربەس مۇراجاي رەتىندە مەملەكەتتىك ستاتۋس الۋى قاجەت ەكەنىن ايتتى.
يمانعالي نۇرعالي ۇلى دەرەۋ مادەنيەت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەديۇلىنان مۇراجايعا مەملەكەتتىك ستاتۋس بەرۋدىڭ قانشالىقتى جۇمىس ەكەنىن سۇرادى. مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ «ونشالىقتى قيىن جۇمىس ەمەس، بىزگە قاجەتتى قۇجاتتى وتكىزسە بولعانى» دەگەن جاۋابىنان كەيىن يمانعالي نۇرعالي ۇلى:
«ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى، بىلاي جاسايىق: ءىستى ۇزاتپاي كەلەسى اپتادا سەيسەنبى كۇنى تۇستەن كەيىن مينيسترلىكتە جينالىس وتكىزىپ، ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشىپ تاستايىق، ناقتى قانداي ماسەلەلەر بار؟»، - دەدى.
احمەت بايتۇرسىن ۇلى تۋرالى دەرەكتى جانە كوركەم فيلم تۇسىرگىمىز كەلەدى دەگەن مۋزەي ديرەكتورىنىڭ سوزىنەن سوڭ يمانعالي نۇرعالي ۇلى «سەناريي مەن رەجيسسەر دايىن با؟ الدىمەن دەرەكتى فيلم ءتۇسىرىپ الايىق. احاڭنىڭ ءومىر دەرەكتەرى تۋرالى فيلم ءتۇسىرىپ العاننان كەيىن سونىڭ نەگىزىندە كوركەم فيلم جاساۋعا بولادى ەمەس پە؟ قۇنانباي قالاي جاقسى فيلم بولدى، سونداي ءبىر كوركەم فيلم تۇسىرىلەتىن شىعار، قولعا الىڭدار» دەپ مادەنيەت مينيسترىنە تاپسىرما بەردى.
مادەنيەت ءمينيسترى ءوز كەزەگىندە «الاشوردانىڭ 100 جىلدىعىن جوعارى دەڭگەيدە اتاپ ءوتۋ قاجەتتىگىن، وسىعان بايلانىستى الاش ارىستارى دا مينيسترلىك كولەمىندە دارىپتەلەتىنىن» ايتتى.
ءسوز سوڭىندا يمانعالي تاسماعامبەتوۆ:
«بۇل ماسەلە راسىندا دا وتە ۇلكەن ماسەلە، بۇل مۇراجايعا مەملەكەتتىك ستاتۋس بەرمەي ماسەلە شەشىلمەيدى.
جاڭاعى ايتقانداي، بىرىنشىدەن 10 تومدىق دايىن بولاتىن بولسا ۋاقىتتى وتكىزبەي شىعارۋعا كىرىسىپ كەتۋ كەرەك.
ەكىنشىدەن، فيلم جونىندە، جاقسىلاپ تۇرىپ دەرەكتى فيلم شىعارۋ كەرەك. دەرەكتى ءفيلمدى تۇسىرگەننەن كەيىن مەملەكەتتىك تەلەارنالار ارقىلى ناسيحاتتاپ، مەكتەپتەرگە دە ديسك رەتىندە تاراتۋ قاجەت. ارينە، بولاشاقتا كوركەم فيلم ءتۇسىرىلىپ جاتسا قۇبا-قۇپ.
ماسەلەنىڭ ءبارىن دۇرىس كوتەرىپ وتىرسىزدار، مەملەكەتتىك ستاتۋس بولاتىن بولسا شارۋالار ارى قاراي ءجۇرىپ كەتەدى. كەرەك بولاتىن بولسا رەسەيگە ەكسپەديسيا جىبەرۋگە دە ىقپال ەتەدى.
31ء-ى كۇنى استانادا جينالىس وتكىزەيىك. سىزدەر دە كەلىڭىزدەر»، - دەپ اياقتادى ءوز ءسوزىن.
يمانعالي نۇرعالي ۇلىنىڭ قاربالاس قىزمەتى اراسىندا ۋاقىت تاۋىپ مۋزەيدىڭ جاعدايىن بىلۋگە كەلگەنىنە العىس ايتقان رايحان يماحانبەت الماتى اكىمدىگىنە دە العىسىن ايتتى.
ءسوز العان الماتى اكىمى باۋىرجان بايبەك:
«وسى جىلى مۋزەيگە ىشكى ساياسات باسقارماسى تاراپىنان جانە مادەنيەت باسقارماسى تاراپىنان 10 ميلليون تەڭگە بولدىك»، - دەپ قۋانتتى مۋزەي ۇجىمىن.
ءسويتىپ، قاشان دا مەملەكەتشىلدىگىمەن كورىنىپ جۇرگەن تاسماعامبەتوۆ الاش ارىستارىن ارداقتاۋعا تاعى دا ات سالىستى. ول قازاق زيالىلارىن دارىپتەۋگە بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ جۇرگەن جان. وعان، بۇگىنگى ازاماتتىعى عانا ەمەس يۋنەسكو قامقورلىعىمەن قازاققا تانىمال مادەنيەت جانە عىلىم سالاسىنىڭ ادامدارىنىڭ مەرەيتويىن وتكىزگەنى؛ اباي قۇنانبايەۆ پەن جامبىل جابايەۆتىڭ — 150 جىلدىعىن، مۇحتار اۋەزوۆ، قانىش ساتبايەۆ، عابيت مۇسىرەپوۆ، الكەي مارعۇلاننىڭ عاسىر تويلارىن وتكىزگەنى دالەل.
قامشىگەر نۇرعالي نۇرتاي
