جاڭا كونستيتۋسيا اياسىندا ۇسىنىلىپ وتىرعان رەفورمالاردىڭ ءبىرى — دەپۋتاتتاردى تەك پارتيالىق ءتىزىم ارقىلى سايلاۋ. بيلىك بۇل وزگەرىستى ساياسي جۇيەنى جاڭارتۋ، پارتيالاردىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ دەپ تۇسىندىرەدى. الايدا قازاقستاننىڭ ناقتى ساياسي احۋالىن ەسكەرسەك، بۇل رەفورما دەموكراتيانى نىعايتۋدان گورى، بيلىكتى شوعىرلاندىرۋدىڭ قۇرالىنا اينالىپ كەتۋ ءقاۋپى بار.
ەڭ باستى ماسەلە - قازاقستاندا شىن مانىندە تاۋەلسىز پارتيالاردىڭ بولماۋى. قازىرگى تىركەلگەن پارتيالار بيلىككە جاقىن، اكىمشىلىك رەسۋرستارعا تاۋەلدى، تاكتيكالىق سيپاتتا قۇرىلعانىن كوزى قاراقتى جۇرت جاقسى بىلەدى. مىسالى، پارلامەنتتە وتىرعان «امانات»، «اۋىل»، «اق جول»، «Respublica»، «جسدپ»، «قازاقستان حالىق پارتياسى» سىندى التى پارتيانىڭ قايسىسى بيلىككە تاۋەلسىز، ناعىز حالىقتىق پارتيا دەپ كىم ايتا الادى؟
مۇنداي جاعدايدا پارتيالىق تىزىممەن سايلاۋ — ازاماتتاردىڭ تاڭداۋىن كەڭەيتپەيدى، كەرىسىنشە تاڭداۋدى فورمالدى راسىمگە اينالدىرادى. حالىق ناقتى تۇلعانى ەمەس، بيلىك ىرىكتەپ قويعان پارتيالىق ءتىزىمدى عانا قولداۋعا ءماجبۇر بولادى.
پارتيالىق ءتىزىم جۇيەسىندە دەپۋتات حالىققا، سايلاۋشىعا ەمەس پارتيا باسشىلىعىنا، سول پارتيانى قۇرۋعا، قۇرىلتايعا كىرۋىنە مۇمكىندىك بەرگەن بيلىك جۇيەسىنە تاۋەلدى بولادى. بۇل دەپۋتاتتى نەگىزگى جاۋاپكەرشىلىگىنەن ايىرادى. ونىڭ باستى ماقساتى - ءوز وكرۋگىندەگى ماسەلەلەردى كوتەرۋگە ەمەس، تىزىمنەن ءتۇسىپ قالماۋعا باعىتتالادى. ال پارتيالار ءبىر ساياسي ورتالىقتان باسقارىلعان سوڭ قۇرىلتاي اتقارۋشى بيلىكتىڭ قول بالاسىنا اينالىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن.مۇندايدا وپپوزيسيا جويىلادى، بار بولسا السىرەيدى، التەرناتيۆ پىكىر جۇيەدەن ىعىستىرىلادى، پارلامەنت باقىلاۋشى ەمەس، بەكىتۋشى ورگانعا اينالادى. بۇل — كلاسسيكالىق اۆتوريتارلىق رەجيمگە اپاراتىن تۋرا جول.
دەموكراتيانىڭ باستى شارتى – تاڭداۋ مەن سايلاۋ مۇمكىندىگى. ەگەر سايلاۋشى تاۋەلسىز كانديداتقا داۋىس بەرە الماسا، بيلىككە بالاما پارتيا كورمەسە، شىنايى ساياسي باسەكە جوق جاعدايدا سايلاۋعا قاتىسسا، وندا كەز كەلگەن «رەفورما» دەموكراتيالىق دەپ سانالمايدى.ەگەر شىنىمەن تەك پارتيالىق تىزىممەن قۇرىلتاي جاساقتاعىمىز كەلسە:
1. پارتيا تىركەۋ تالاپتارى جەڭىلدەتىلۋى ءتيىس؛
2. وپپوزيسيالىق، تاۋەلسىز پارتيالاردىڭ قۇرىلۋىنا جاعداي جاساپ، ولارعا دا تەڭ مۇمكىندىك بەرىلۋى كەرەك؛
3. ماجىلىسكە ماجوريتارلىق جۇيە كەمىندە جارتىلاي ساقتالۋى قاجەت؛
4. پارتيا ىشىندەگى دەموكراتيا زاڭمەن بەكىتىلۋى ءتيىس.
وسى شارتتارسىز پارتيالىق ءتىزىم — جاڭعىرۋ ەمەس، اۆتوريتارلىق بيلىكتى زاڭداستىرىپ، ءبىر قولعا، ءبىر جۇيەگە شوعىرلاندىرۋ تەتىگى بولىپ قالا بەرمەك. ونىڭ ۇستىنە «رەفورما» باستاماشىلارىنىڭ قاتارىندا ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىنىڭ بولماۋى، بالاما نەمەسە قارسى پىكىر ايتاتىن ازاماتتاردىڭ قامتىلماۋى – جۇرتشىلىقتىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزىپ وتىر. ەگەر شىندىعىندا اتا زاڭىمىز، ساياسي جۇيەمىز تۇگەلگە جۋىق وزگەرەدى دەسەك قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ، ەل ىشىندە جۇرگەن ايتارى بار ازاماتتاردىڭ، وپپوزيسيالىق پىكىردەگى قايراتكەرلەردىڭ دە «رەفورماشىلار» قاتارىندا ءوز ۇستانىمدارىن جەتكىزۋىنە مۇمكىندىك بەرىلۋى ءتيىس ەدى. ايتپەسە رەفورمانىڭ تالقىلانۋىنان-اق تالاي شيكىلىكتىڭ ءشيى شىعىپ جاتىر...
ءسىز نە دەيسىز، مارتەبەلى وقىرمان؟