"قامشى" پورتالى ەلىمىزدەگى قازاق ءتىلدى اقپاراتتىق سايتتاردىڭ كوشباسشى عانا ەمەس، قاراپايىم قازاقتىڭ جوعىن جوقتاۋشى، مۇڭىن شاعۋشى بىردەن-بىر باسىلىم. كومەك سۇراپ، "سوڭعى ءۇمىتىم سىزدەر" دەپ رەداكسيا اتىنا جولدانعان حاتتاردى پورتال بەتىنە جاريالاماعان كەزىمىز بولعان ەمەس. ءار قازاق مەنىڭ جالعىزىم دەگەن ۇراندى ۇستانعان "قامشىنىڭ" قورجىنىنا جانايقايعا تولى تاعى ءبىر حات كەلىپ ءتۇستى. ونى دا وقىرمان نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون سانادىق. ەسكەرە كەتەر ءبىر جايت، پورتال ەركىن پىكىر الاڭى بولعاندىقتان ەكىنشى تاراپتىڭ دا تۇسىندىرمەسىن جاريالاۋعا دايىن ەكەندىگى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى – ەرلان ساعادييەۆ مىرزاعا
كوشىرمەسى:
- ق ر پارلامەنتىنىڭ ءماجىلىس دەپۋتاتى نۇرتاي سابيليانوۆ مىرزاعا
- ءۇرجار اۋدانىنىڭ پروكۋرورى ەرلان بادەنبايەۆ مىرزاعا
- بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا
ءۇرجار اۋدانى، ماقانشى اۋىلى، بەرىكبولوۆ كوشەسى،
64 ءۇي، 3-پاتەردىڭ تۇرعىنى نازىم قازييەۆادان
(تەلەفون – 8 72239 41285، ۇيالى تەلەفون - 8 7751754677)
شىعىس قازاقستان وبلىسى، ءۇرجار اۋدانى، ناۋالى بالالار ءۇيىنىڭ ديرەكتورى تۇرسىن دومبالانوۆ پەن وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى گۇلسىم جىلقىبايەۆانىڭ شەكتەن شىققان ۇستەمدىگى مەن زاڭسىز ارەكەتتەرى تۋرالى
ش ا ع ى م ح ا ت
مەن قازييەۆا نازىم الدابەرگەن قىزى 1 تامىز 2016 جىلى ناۋالى بالالار ۇيىنە پسيحولوگ مامانى بولىپ جۇمىسقا ورنالاستىم.
ەرتەڭىندە، 2 تامىز كۇنى تاڭەرتەڭ بالالارمەن بىرگە اۋلانىڭ ءىشىن سىپىرىپ، گۇلدەردى سۋارىپ جۇرگەن ەدىك. وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى گۇلسىم جىلقىبايەۆا كەلىپ، بالالاردىڭ جۇمىسىن تەكسەردى. ليدا دەگەن قىزدى گۇلدەردى دۇرىس سۋعارمادىڭ دەپ ۇرسىپ، مەنىڭ كوزىمشە ەكى رەت ۇرىپ جىبەردى. اراسىنا ءتۇسىپ ەدىم، ماعان ايتپاعان ءسوزى قالمادى. ساعات 13-00 دە بالالاردى تۇسكى تاماققا اسحاناعا الىپ باردىم. سول جەردە مەڭگەرۋشى بالالاردىڭ كوزىنشە: «سەن كىمسىڭ كەلە سالا ماعان مىنەز كورسەتەتىن» - دەپ، ماعان دۇرسە قويا بەردى. ال ليدانى اسحانادان قۋىپ شىقتى. سول كۇنى ول بالا كەشكە دەيىن اش ءجۇردى. ديرەكتورعا بارىپ شاعىمىمىزدى ايتىپ ەدىك: «سامي رازبەريتەس» دەپ جاۋاپ بەردى.
كەلەسى كۇنى تاعى دا اۋلانى سىپىرىپ، گۇلزارلاردى سۋارۋعا كىرىستىك. مەڭگەرۋشى كەلىپ «جۇمىستى دۇرىس ىستەمەگەنسىڭدەر» دەپ تاعى دا ايعايعا باستى. ەگور دەگەن بالاعا تۇسكى اسقا بارمايسىڭ دەپ ەسكەرتتى. ول بالا دا كەشەگى ليدا سياقتى كەشكە دەيىن اش ءجۇردى. تاعى دا بالانىڭ اراسىنا ءتۇسىپ: «ءسىز، ءوزى اناسىز با، الدە جۇرەگىڭىز تاس با...» دەپ، مەڭگەرۋشىگە نارازىلىعىمدى ءبىلدىردىم. ديرەكتورعا بولعان جاعدايدى ايتتىپ ەدىم، مەنى تىڭداۋدان باس تارتتى.
مىنە وسىدان باستاپ، ءوز ويىمدى بۇكپەسىز، اشىق ءارى شىندىقتى ايتاتىن ادەتىم ديرەكتور مەن مەڭگەرۋشىگە ۇنامادى. بىرتىندەپ قىسىم كورسەتە باستادى...
ناتيجەسىندە، تۇرسىن دومبالانوۆ مىرزا 2017 جىلدىڭ 18-قاڭتارىندا ەشقانداي ەسكەرتۋ، سوگىس بەرمەي مەنى زاڭسىز جۇمىستان بوساتتى. باس بۋحگالتەردى شاقىرىپ الىپ: «مىناۋ بۇگىننەن باستاپ بوس. ەڭبەك اقشالارىن بەرمە» دەپ، اۋىزشا بۇيرىق بەردى. ال ماعان: «جوعالت كوزىڭدى!» دەپ كابينەتىنەن قۋىپ شىقتى.
بىردەن شاعىم ايتىپ، اۋىل اكىمىنە باردىم. سول كۇنى ساعات 14-30 دا مەنىڭ شاعىمىم بويىنشا بالالار ۇيىندە جيىن بولدى. جيىنعا ءۇرجار اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى – سەرىك سادۋاقاسوۆ، اۋىل اكىمى – ۇلان سارسەنبايەۆ، ناۋالى اۋىلدىق قوعامدىق كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى – توقان تۇرسىنبايەۆ، بالالار ءۇيىنىڭ ديرەكتورى – تۇرسىن دومبالانوۆ، وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى – گۇلنار جىلقىبايەۆا، باس بۋحگالتەر، كاسىپوداق ۇيىمىنىڭ ءتورايىمى جانە مەن قاتىستىم.
جيىندا ديرەكتور: «مەن نازىمدى جۇمىستان بوساتقان جوقپىن. تەك جۇمىسىنداعى كەمشىلىكتەرىن ايتىپ، ونى تۇزەتۋدىڭ جولدارىن كورسەتتىم» دەپ، ايتقان سوزىنەن بىردەن باس تارتتى. سونداي-اق: «جۇمىسىن دۇرىس اتقارمايدى، سەگىز كۇن جۇمىستا بولعان جوق. 30 جىلدان استام وسى بالالار ۇيىندە ديرەكتور بولىپ جۇرگەنىمدە، ماعان ەشكىم قارسى ءسوز ايتىپ كورگەن جوق...» (؟؟؟) دەپ ءوزىن اقتاپ، مەنى قارالاۋاعا تىرىسىپ باقتى. مەنى جامانداۋدان مەڭگەرۋشى دە قالىس قالعان جوق...
توقان تۇرسىنبايەۆتىڭ: «سەگىز كۇن جۇمىستا بولماسا، وسى تۋرالى جاسالعان اكتىڭىز بار ما؟ بۇرىن ەسكەرتۋ، الدى ما؟» دەگەن سۇراعىنا، ديرەكتور: «جوق» دەپ جاۋاپ بەردى.
سوندا توقان اعا: «ەندەشە ەشقانداي ەسكەرتۋسىز، اكتسىز جۇمىستان شىعارا المايسىز» دەپ، ديرەكتور مەن وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسىنە سىن ايتىپ، ءبىرتالاي كەلەڭسىزدىكتەردىڭ بەتىن اشتى.
بالالار ۇيىندە جۇمىس ىستەگەن 5 اي 18 كۇندە مىنانداي كەلەڭسىز اركەتتەر مەن ىستەردى بايقادىم:
1. بالالار ۇيىندەگى قالىپتاسقان مورالدىق-پسيحولوگيالىق جاعداي ەشقانداي سىن كوتەرمەيدى. بالالار قاشان جازالاۋعا ۇشىرايمىن دەسە، جۇمىسشىلار قاشان مەنى جۇمىستان شىعارىپ جىبەدى دەگەن قورقىنىشتا جۇرەدى.
2. بالالار ءۇيىنىڭ ديرەكتورى بۇل مەكەمەنى باسقارعانىنا 30 جىلدان استى. جاسى 68 دەن اسقان زەينەتكەر. وزىنە قارسى كەلگەن ادامدى، ەشقانداي ەسكەرتۋسىز، سوگىسسىز (بۇيرىق كىتاپشاسىندا جۇمىستان شىعارىلعانداردىڭ باسىم كوپشىلىگىندە، ول ادامعا جازىلعان ەسكەرتۋ، سوگىس، اكت جوق ەكەنىنە سەنىمدىمىن) بىردەن جۇمىستان شىعارىپ جىبەرەدى. تەك ءبىر جىلدىڭ ىشىندە عانا ديرەكتور مەن وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسىنىڭ قىسىمىنا شىداماي كەتۋگە ءماجبۇر بولعان، نەمەسە ەش زاڭسىز جۇمىستان شىعارىلعانداردىڭ سانى 7 ادام بولدى. وسى مىسالدان-اق بىلۋگە بولادى، ديرەكتوردىڭ 30 جىلدا قانشا ادامدى جۇمىستان شىعارعانىن. جاقىندا عانا وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسىن جۇمىستان قۋىپ جىبەرىپ 4 كۇننەن سوڭ قايتا شاقىرىپ الدى. مەڭگەرۋشىنىڭ جۇمىس ىستەمەگەن كۇنىنە جالاقىنى قالاي تولەگەنى بەلگىسىز. مىنەزى دورەكى، ءوزىنىڭ ايتقانىن عانا ءجون دەپ ەسەپتەيدى. باسقانىڭ پىكىرىن تىڭدامايدى. كەيدە ءوزىنىڭ قىزىنداي تاربيەشىلەرگە «اپا... ت.ب.» دەپ نامىسىنا تيەتىن سوزدەر ايتادى. جۇمىسشىلار مەن تاربيەشىلەرگە زاڭدا كورسەتىلگەن 8 ساعاتتان ارتىق جۇمىس ىستەۋگە ۇدايى ماجبۇرلەيدى (كەرەك دەپ تاپسا ءتىپتى مەيرام كەزىندە دە جۇمىس ىستەتەدى). بۇل ادامعا قارسى ءسوز ايتۋعا بولمايدى. قارسى كەلسەڭ بولدى، جۇمىستان شىعاسىڭ. ديرەكتوردىڭ ارتىنان مورالدىق-ەتيكالىق جاعىنان دا ەرگەن سوزدەر جەتەرلىك (اشىناسى بار)... وسىنداي ادام باسقالارعا قالاي ۇلگى بولماق؟؟؟ ايتا بەرسەم كەلەڭسىز جاعدايلار كوپتەپ كەزدەسەدى...
ۇجىم مۇشەلەرىنىڭ ايتىسىنا قاراعاندا، بالالار ۇيىنە تاربيەشىلەر مەن جۇمىسشىلاردىڭ ارىزى بويىنشا تالاي تەكسەرۋ كەلگەن كورىنەدى. الايدا ەشقانداي ناتيجە شىقپاپتى. ديرەكتوردىڭ تۇعىرى بەرىك، قولداۋشىسى مىقتى. وتقا سالسا جانبايتىن، سۋعا سالسا باتپايتىن ادام ەكەن.
3. وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسىنىڭ دە مىنەزى دورەكى. مادەنيەتتەن جۇرداي. تەك ايقايلاپ ادامنىڭ نامىسنا ءتيۋدى عانا بىلەدى. بالالارعا قول كوتەرەدى.
4. بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرىنىڭ ادامگەرشىلىك قۇقىقتارى ءجيى اياققا تاپتالىپ جاتادى. ونىڭ تەك ەكى عانا مىسالىن جوعارىدا كورسەتتىم.
سونداي-اق، دەنساۋلىعىندا كىناراتى بار بالالارعا، اقشا جەتىسپەيدى دەگەن سىلتاۋمەن تولىققاندى دارىگەرلىك ەمدەۋ شارالارى قولدانىلمايدى.
مىسالى: ا) توسەككە كىشى دارەتكە وتىرىپ قوياتىن 10 بالاعا جاعداي جاسالماعان. ولاردى تۇندە ساعات 00-55 تە جانە 02-55 تە وياتىپ دالاعا 120-150 مەتردەي جەردەگى دارەتحاناعا الىپ بارادى. ۇيقىسى قانباعان بالا كۇندىز دەل-سال جۇرەدى، اشۋشاڭ كەلەدى.
ءا) كوزىنىڭ اقاۋى بار ليدا دەگەن كىز بالا ديرەكتورعا بارىپ، كوزىن قالاعا اپارىپ ەمدەتۋدى وتىنگەن ەكەن. ديرەكتور وعان جاۋاپ تا، كومەك تە بەرمەگەن. سەمەي قالاسىنا بالالار ءۇيىنىڭ اتىنان ءىس ساپارعا بارعانىمدا، وفتالمولوگ دارىگەردەن كونسۋلتاسيا الدىم. بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرىن تەگىن ەمدەيدى ەكەن. باستىققا كوزدى ەمدەۋ تەگىن دەگەننەن كەيىن عانا بۇل جاعداي وڭ شەشىلدى. (ماعان وسى ءۇشىن راحمەتىن ايتىپ جازباشا بەرگەن راحمەتىنىڭ كوشىرمەسى قوسىمشادا تىركەلگەن) نە دەگەن تاس جۇرەك ادامدار ەدى.
ب) 4 - سىنىپتا وقيتىن، كارينا دەگەن مايماق باساتىن قىز بالانى ءتۇرلى جاتتىعۋلار جاساتىپ ەمدەۋدىڭ ورنىنا، مەڭگەرۋشى مايماق باسقانى ءۇشىن كەشكى استا بالانى بۇرىشقا تىك تۇرعىزىپ، جەرگە قاراماۋىن قاداعالاپ، «ەمدەۋدىڭ جاڭا ءادىسىن تاۋىپتى». بۇل ناعىز قورلاۋ عوي.
5. ديرەكتور مەن وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بالالار ۇيىندە تۇرادى. تاماقتى اسحانادان بالالاردىڭ ۇلەسىنەن ءبولىپ ىشەدى.
6. ۇستازدار كۇنى تاربيەشىلەر مەن جۇمىسشىلاردىڭ بارىنە سىياقى بەرىلدى. تەك ماعان بەرىلمەدى. سەبەبى مەنىڭ شىندىقتى ايتاتىنىم ولارعا جاقپادى.
7. ايلىق جالاقىمدى كارتوچكا ارقىلى الامىن. العاشقى ەكى ايدا 60 مىڭ، ال كەيىنگى ايلاردا 63 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە جالاقى الدىم. ال ماعان تيەسىلى جالاقى 67 826،70 تەڭگە ەكەن. مۇنى مەن كەيىن عانا ءبىلدىم. قالعان اقشا قايدا كەتتى؟؟؟ باسقالارى دى وسىلاي الاتىن شىعار دەپ ويلايمىن. (ايلىق جالاقىم تۋرالى انىقتامانىڭ كوشىرمەسى قوسىمشادا تىركەلگەن)
8. بالالار ءۇيىنىڭ ديرەكتورى تۇرسىن دومبالانوۆ پەن وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى گۇلنار جىلقىبايەۆانىڭ ىستەگەن ارەكەتتەرىنە قاراپ، بۇلاردىڭ پسيحيكاسى اۋىتقۋعا ۇشىراعان با دەپ ەرىكسىز ويعا قالاسىڭ. مىسالى، «جۇلدىز اۋرۋى». ونىڭ ۇستىنە قۇلاعى دا ءجوندى ەستىمەيدى (ءوزىنىڭ ايتۋى).
ولاي دەپ ويلاۋعا، ديرەكتوردىڭ: «30 جىلدان استام وسى بالالار ۇيىندە ديرەكتور بولىپ جۇرگەنىمدە، ماعان ەشكىم قارسى ءسوز ايتىپ كورگەن جوق» - دەگەن ءسوزى ءارى كەز كەلگەن ادامدى ەش سەبەپسىز، زاڭسىز جۇمىستا شىعارىپ جىبەرەتىن ارەكەتى دالەل بولا الادى. بىركەلكى ويلايتىن جەردە ەشقانداي دامۋ بولمايتىنى بارشاعا اقيقات ەمەس پە؟
وقۋ ءىسى مەڭگەرۋشىسىنىڭ دە ارەكەتى باسشىسىنىڭ قىلىعىنا ۇقساس. سونىمەن قاتار، ەشقانداي دالەلسىز مەنى، اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى قاتىسقان جيىندا: «جەڭىل ءجۇرىستى ايەل» - دەپ، ايىپ تاقتى. بۇل ايتقان ءسوزى ءۇشىن، مەڭگەرۋشى سوت الدىندا جاۋاپ بەرەتىن بولادى.
جوعارىدا اتالعان كەلەڭسىز جاعدايلارعا بايلانىستى، تەكسەرۋگە پارمەن بەرىپ، بالالار ءۇيىنىڭ ۇجىمىنا جاعداي جاساۋىڭىزدى سۇرايمىن. قاشانعا دەيىن ۇجىمدى قيناۋعا بولادى؟
وسى جازعان شاعىم حاتقا قوسارىم:
1. بالالاردىڭ ءزابىر كورگەنى تۋرالى جازباشا تۇسىنىكتەمەسى.
2. بالالاردىڭ ءزابىر كورگەندىگى تۋرالى، ءۇنتاسپاعا جازىلعان تۇسىنىكتەمەسى.
3. وسىدان التى جىل بۇرىن جازىلعان شاعىم حاتتىڭ كوشىرمەسى. (قارجى پوليسياسى بۇل ارىزدى ءبىر اي تەكسەرىپ، «ەشقانداي زاڭ بۇزۋشىلىق تاپپاي» كەتكەن ەكەن).
