فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور امانگەلدى ايتالى قوعامدا بولىپ جاتقان ءبىرقاتار الەۋمەتتىك ماسەلەلەر تۋرالى پىكىرىن ءبىلدىردى دەپ حابارلايدى Qamshy.kz
حابار ارناسىنداعى «بەتپە-بەت» باعدارلاماسىندا قوناقتا بولعان ەكس-دەپۋتات جاستار ماسەلەسىنە ەرەكشە توقتالدى. «جاستارعا قاتىستى ماسەلە كوپ. جاستاردىڭ كوڭىل-كۇيىن زەرتتەمەيمىز-اۋ... جاستاردى تەرەڭىرەك زەرتتەۋ كەرەك»، - دەيدى امانگەلدى ايتالى.
تەررورلىق ءقاۋىپ تۋرالى ءجۋرناليستتىڭ سۇراعىنا پروفەسسور تەررورلىق ارەكەتتەردىڭ ءتۇرلى سەبەپتەرىن اتاي كەلە جاۋاپ بەردى:
«تەررورلىقتى ءبىر دىنگە دە بايلاۋعا بولمايدى. بۇگىنگى باتىستىڭ عىلىمي ادەبيەتىندە، پۋبليسيستيكادا مىناداي پىكىر بار «مۇسىلمانداردىڭ ءبارى تەرروريست ەمەس، تەرروريستەردىڭ ءبارى مۇسىلماندار» دەگەن. شىن مانىندە ول دا دۇرىس ەمەس. اقتوبەگە بايلانىستى دا ەلدىك پسيحولوگيا تۇرعىسىنان باعا بەرىپ جاتادى. ءبىراق اقتوبەدەگى جاعداي كىشكەنە بولەكتەۋ. بۇل ەندى جەكە ءوزىمنىڭ پىكىرىم. مىسالى كەيبىر جەرلەردە تەرروريستىك ارەكەت ۇلتتىق تەڭدىككە، بوستاندىققا، اۆتونومياعا ۇمتىلۋ سياقتى جاعدايلار؛ ءبىر جەرلەردە تەرروريستىك ارەكەت تۇرمەدەگى ارىپتەستەرىن قۇتقارۋ سياقتى جاعدايلار.
اقتوبەدەگى تەرروريستىك ارەكەتتى نەگىزىنەن العاندا تۇتاس بيلىككە قارسى ارەكەت دەپ ايتا المايمىن. بۇل قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا، پوگوندى، شەندى ادامدارعا قارسى ارەكەت. نە بولعاندا دا ءبىز تەرەڭ تۇسىنسەك وسى ەكى ورتادا ۇلكەن ءبىر قايشىلىق بار. اقتوبەدەگى بولعان 2011، 2012، 2016 جىلدارداعى قايشىلىقتار، بىلتىرعى ارەكەتتەن كەيىن تاعى جەتى ادام ۇستالدى. ولاردىڭ ماقساتى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا قاستاندىق جاساۋ. كەيبىر جاعدايدا وسى ءبىزدىڭ پوليسيا قىزمەتكەلەرى، باسقا دا كۇشتىك قۇرىلىمدار قىزمەتكەرلەرىنىڭ مادەنيەتى، ءبىلىمى جەتپەي جاتادى. حالىقتىڭ كوپشىلىگى قازاق، ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى، جاستارى. بۇلارعا قاتاڭ دۇڭكىلدەۋدەن گورى، باقىلاۋدان گورى بۇلارمەن ءجيى-جيى سويلەسىپ، جىلىلىقپەن جۇمىس جاساۋعا مۇمكىندىكتەرى بولماي جاتىر ما؟ بۇل جاستار نەگە وشىگەدى؟ دەگەن سۇراق تۋادى. تەرروريستىك ارەكەتتىڭ وسى جاعىن ءبىز تەرەڭىرەك ويلانساق. جالپى، تەك قانا بۇل ارەكەت تەرروريستىك باعىتتاعى ارەكەت دەۋگە دە، نەگىزىندە ءدىن جاتىر دەۋگە دە بولمايدى. بۇنىڭ نەگىزى ادامدار اراسىنداعى مادەنيەت، تۇسىنىستىك. ايتا كەتەيىك، سول كۇشتىك قۇرىلىمداردا ىستەيتىن ادامدار، كەيبىر وسى ءدىن ماسەلەسىن رەتتەيتىن مەملەكەتتىك ورگانداعى ادامدار ءدىن سالاسىنان وتە ساۋاتسىز. بۇلار قاداعالاۋدى، دىكەڭدەۋدى بىلەدى، ءبىراق ادامدارمەن مادەنيەتتى تۇردە سويلەسۋگە، سولاردىڭ جاعدايىن تۇسىنىسۋگە، سولاردى وزدەرىنىڭ باۋىرىنا تارتۋعا مادەنيەتى، بىلىگى جەتپەي جاتاتىن سياقتى. بۇل ادامداردى تۇزەتۋدىڭ ۇلكەن ءبىر جولى. گۋمانيستىك كوزقاراس پەن ساياسات جەتپەي جاتىر. ءبىز ايتا بەرەمىز عوي سالافيتتەر دەپ، سول سالافيتتەردىڭ اعايىندارى بار، تۋىستارى بار. سولارعا جاقىن جاستار سالافيتتەردى تەرروريستەردەن ءبولىپ قاراۋ كەرەك. ولار ءارتۇرلى دەگەن پىكىر ايتادى. بارلىعىن بىردەي قارالاپ، بارلىعىن بىردەي ءقاۋىپتى كورۋدى دۇرىس كورمەيدى. ءبىز الدە دە كۇشتىك قۇرىلىمدارمەن ەمەس الەۋمەتتىك تاربيە جولدارىن تەرەڭ ويلانۋىمىز كەرەك سياقتى»، - دەپ ماسەلەگە باسقا قىرىنان قارايدى پروفەسسور.
ال، اتىشۋلى وقيعالاردان كەيىنگى بيلىكتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتى تۋرالى امانگەلدى ايتالى بىلاي دەيدى:
«بيلىكتىڭ «تەرىس اعىمداعى سالافيزممەن كۇرەسۋ – قىرىپ-جويۋ ەمەس. بۇل ۇلكەن ءبىر الەۋمەتتىك ساياسي ماسەلە» دەگەنىنە مەن كەلىسەمىن. بۇل وتە دۇرىس باعىت. قىرىپ-جويۋ، قاداعالاۋ ول بولشيەۆيكتەردىڭ ساياساتى بولدى. وسى ءدىندى دە قانشالىقتى قۋدالادى. ودان ەشتەڭە شىعارا المادى عوي. سوندىقتان سالافيزمگە تىيىم سالىنبادى دەگەن، ولارعا رۇقسات بەرىلدى دەگەن ءسوز ەمەس. ارينە زاڭ جولىمەن، زاڭدى بۇزعان جاعدايدا ولارعا تىيىم سالۋ كەرەك. تەرروريزم ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن تىڭ ماسەلە. دەگەنمەن الەمدىك تاجىريبە بار. جات اعىمدا جۇرگەن جاستاردى بىلىمگە تارتامىز. بارلىعىن بىردەي ۋنيۆەرسيتەتتە وقىتۋ ەمەس. قالاي بولعاندا دا اقىسىز وقۋعا تارتىپ، ماماندىق بەرىپ، ەلدىڭ ازاماتى ەتۋىمىز كەرەك».
