قازاقستاندا سوڭعى ايلاردا دوللار ساتىلىمى كەنەتتەن ءتۇسىپ كەتتى. قىركۇيەك ايىندا اقش دوللارىنىڭ ساتىلىمى 2،6 تريلليوندى قۇراعان. بۇل تامىز ايىنداعى كورسەتكىشتەن 150 ميلليارد تەڭگەگە از. بۇل تۋرالى Zakon.kz جازدى.
اقش دوللارىنىڭ ساتىلىمى قىركۇيەكتە 36،4% قىسقارعان. ياعني 1،4 ميلليارد دوللار ايىرباسقا تۇسكەن. بۇل وتكەن ايداعىدان 2،3 ميلليارد دوللار كورسەتكىشكە تومەن ەكەن. وسىعان بايلانىستى تومەندەگىدەي سۇراقتارعا بەلگىلى ساياساتكەر ءامىرجان قوسانوۆتىڭ پىكىرىن بىلگەن ەدىك. 1، بىر-ەكى اپتا بۇرىن عانا الەمدە مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراپ جاتقانى، ەگەر وسىلاي جالعاسسا كەرىسىنشە تەڭگە قۇنسىزدانىپ، ءبىر دوللارعا شاققاندا 220 تەڭگەگە دەيىن بولۋى مۇمكىن ەكەنى ايتىلعان. قازاقستاندا دوللار ساتىلىمى تومەندەگەنى تۋرالى اقپارات شىندىققا ساي كەلە مە؟ 2، دوللاردىڭ ايىرباس ساۋداسىنىڭ بۇلاي قۇلدىراۋى الداعى ۋاقىتتا تەڭگە قۇنى قايتا كۇشەيۋى مۇمكىن دەگەن ءسوز بە؟
3، بۇنداي اقپارات تاراتۋ ەۋرازيالىق وداققا حالىقتى قارجىلىق تۇرعىدان دايىنداۋ ءتۇسۋ بولىپ تابىلماي ما؟
ءامىرجان قوسانوۆ، ساياساتكەر: «بۇل ءوزى وتە كۇردەلى ماسەلە. قىسقاشا قايىرىپ كورەيىن. دوللاردىڭ ساتىلىمىنىڭ ازايىپ كەتۋى وعان دەگەن سۇرانىستىڭ دا كۇرت ارتۋىنان ەكەنى بەلگىلى. وسى سۇرانىستىڭ سەبەبى دە بارشاعا ءمالىم. «اۋزى كۇيگەن، ءۇرىپ ىشەدى» دەمەكشى، كەشەگى 20 پايىزدىق ديەۆالۆاسيا كەزىندە تەڭگەلىك سالىمدارى مەن جيناعان قورلارىنىڭ ناق سول مولشەردە - 20 پايىزىنان ايىرىلىپ قالعان جۇرت ەندى نە ىستەمەك؟ ارينە، ۇيرەنشىكتى دوللارعا جۇگىنبەك. «دوللار افريكادا دا – دوللار» دەگەن سوۆەت كەزىندەگى ءسوز ءالى دە بولسا ءوز ماڭىزىن جوعالتپاعان سەكىلدى عوي.
سوندىقتان دا ءوز باسىم قازاقستاندا دوللاردىڭ ساتىلىمى ازايدى دەگەنگە ونشا سەنبەيمىن. بالكىم، دوللارعا اۋىستىراتىن تەڭگە ازايعانى بولار جۇرتتىڭ قالتاسىندا؟ ۇلتتىق بانكتىڭ ەميسسياسى مەن ينتەرۆەنسياسىنا دا كوپ نارسە ماڭىزدى. وكىنىشكە وراي، ماسەلەنىڭ و جاعىن بيلىك بىزگە ايتا بەرمەيدى. وسى قۇپيالىقتىڭ ءوزى الىپقاشپا اڭگىمەلەردىڭ كوبەيىپ كەتۋىنە ءوز اسەرىن تيگىزۋدە.
اقشا ماسساسىنىڭ ءبىر بولىگىن اينالىمنان شىعارىپ وتىرۋ تاجىريبەسى دە تەڭگەنىڭ تۇرپاتتىلىعىنا وڭ ىقپالىن جاساۋى ءتيىس. بىزدە ول قارجى ۇلتتىق قورعا قۇيىلۋدا. ءبىراق كەشەگى كۇنى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ۇلتتىق قوردان جىل سايىنعى الىناتىن ءليميتتىڭ وسكەنىن، تاعى دا قوسىمشا قارجى الىناتىنى تۋرالى اشىق ايتتى. بۇل دا ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ باعامىنا اسەر ەتپەك. تەڭگە باعىمى سىرتقى ساۋدانىڭ جاعدايىنا دا تىكەلەي بايلانىستى، ياعني شەتەلگە تاۋار ساتىپ، دوللار الىپ، ۇلتتىق ۆاليۋتانى كۇشەيتۋگە بولادى. بىزدە تاۋاردان گورى، قازبا بايلىقتارى، سونىڭ ىشىندە مۇناي مەن گاز سىرتقا ەكسپورتقا شىعارىلاتىنى بەلگىلى. سوندىقتان دا مۇناي باعاسىنىڭ ءرولى ەرەكشە. ازىرشە، وعان قاتىستى بولجامدار اسا جاقسى ەمەس. قازىرگى جاعدايدا، ەاەو-عا قازاقستاننىڭ ەنۋىنە بايلانىستى ءرۋبلدىڭ دە باعامىن ءجىتى باقىلاپ وتىرۋ قاجەت. ءبىر وداق بولعاندىقتان ءبىز ول فاكتورعا دا تاۋەلدى بوپ قالدىق. مىنە، وسى جانە باسقا فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ، ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ قازىرگى قارجىلىق داعدارىس كەزىندەگى تاعدىرىن شەشۋگە بولادى دەپ ويلايمىن. ەڭ باستىسى – قازاقستاندا كوزگە ۇرىپ تۇرعان جانە تاسادا قالىپ، كورىنبەيتىن قاۋىپ-قاتەرلەرمەن قاتار ءبىراز ىشكى جانە سىرتقى مۇمكىندىك بار.
اڭگىمەلەسكەن: نۇرعالي نۇرتاي
