بۇگىندە ونەرگە بىرتە-بىرتە ءوز جولىن سالا باستاعان جاستار بار. ولاردىڭ دەنىن «اقشانىڭ ارقاسىندا» شىقتى دەسەك تە، سول ونەرگە ولەرمان بولعان جاستاردى مۇقاتىپ-كەكەتۋدىڭ كەگىمەن جۇرگەندەر دە از ەمەس. ماسەلەن، جۇرەگى قازاق دەپ سوققان سيۆي ماحمۋدي قىزىمىزدىڭ ۇلتىنا كۇمانمەن قاراپ، «ول – وزبەك ەكەن»، «تەگى تۇرىك سياقتى» دەپ، سىرتقا تەبۋشىلەر اننان-مۇننان قىلاڭ بەرەدى. وزبەك اعايىندار كونسىن-كونبەسىن ءوز ەلىندەگى بارشا حالىقتى وزبەك دەپ جازدىرتىپ جاتقاندا، «مەن – قازاقپىن» دەپ كەۋدە قاققان ءانشى قىزدى وڭمەنىنەن يتەرۋدى قازاقي يتشىلىك دەمەسكە لاج بار ما؟

–ءسوز قۋۋعا دەگدار بولعان قاي قازاعىمنىڭ اۋزىنا قاقپاق بولايىن، – دەپ باستادى سيۆي ءبىزدىڭ «بەيسەنبىدەگى بەتپە-بەت» ايدارى اياسىنداعى سۇحباتىمىزدى. – ايتا بەرسىن، ال مەن قازاقتىڭ، قازاق بولعاندا ەجەلگى قىپشاقتان شىققان قازاقتىڭ قىزىمىن. شەجىرەدەن جەتكەن تاريحتى ءتولقۇجاتقا جازۋ مۇمكىن بولماسا، مەن ەندى ءوزىمنىڭ قازاقتىعىمدى قايتىپ دالەلدەۋىم كەرەك؟! سوندىقتان ءقازىر مەن بۇل شەتقاقپايعا پىسقىرىپ قارامايتىن بولدىم. – جوق، ءبىز ءسىزدىڭ تەگىڭىزگە كۇمانىمىز جوق... – قايدان بىلەيىن، مەنەن سۇحبات الۋشىلار ءسوزىن وسىدان باستايتىن بولعان سوڭ، بىردەن جاۋاپ بەرىپ تاستايىن دەگەنىم عوي...

– ءبىزدىڭ وقىرمانعا ءسىزدىڭ شوۋ-بيزنەستە قۇرعان كاسىپتەرىڭىز جونىندە ءبىلۋ الدەقايدا قىزىقتىراق دەپ بىلەمىز. ماسەلەن، ءسىزدى ەلگە تانىلىپ كەلە جاتقان ءانشى عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە باسپاگەرلىكپەن اينالىسىپ، تانىمدىلىق تۇرعىسىندا جۋرنال اشقان كاسىپكەر رەتىندە بىلەتىن جۇرت بار. قازىرگى قاعاز گازەتتەرىنىڭ قيىنشىلىققا تاپ بولىپ تۇرعان كەزىندە، ءسىزدىڭ جۋرنالىڭىزدىڭ جاي-كۇيى قالاي بولىپ جاتىر؟ – ە-ە، ءسويتىپ، كاسىپ قۇرماق باسقالارعا دا ءتالىم بولارلىق تاقىرىپتى قوزعايىقشى... قۇدايعا شۇكىر، جۋرنالىمنىڭ جاعدايى جاقسى. بىرىنشىدەن ، ول جاڭا شىعىپ جاتقان جۋرنال ەمەس: بىرنەشە جىلدان بەرى جارىق كورگەن، وزىندىك پايداسى بار جۋرنال. اسا كوپ شىعىندى قاجەت ەتپەيدى. ەل ىشىندەگى وسى تەكتەس باسىلىمدار اراسىندا وزىندىك رەيتينگىسى ءتاپ-تاۋىر. مەنىڭ ءتانتى جۇرتىما بەلگىلى: تۇرمىس قۇرىپ، ەكى بالانىڭ اناسى اتانۋدىڭ قامىمەن جۇرگەندە توقتاپ قالعان جۇمىستارىمدى قايتادان قولعا الىپ جاتىرمىن.. ءقازىر ءسىز ءسوز ەتىپ وتىرعان «Stars kz» جۋرنالىن ءوز دەڭگەيىنەن الدەقايدا جوعارى ساپادا شىعارۋ جوباسىمەن اينالىسىپ جاتىرمىن. – ءسىزدى «ءانشى عانا ەمەس» دەيتىن تاعى ءبىر سەبەبىمىز: جەكە دۇكەنىڭىز تاعى بار. ونى بۇگىندە رەسمي تىركەۋدە شاعىن بيزنەسكە جاتقىزىپ ايتادى. ەندەشە قىمباتشىلىق قىسقان قازىرگى كەزدە ءسىزدىڭ وسى بيزنەسىڭىز قالاي ءجۇرىپ جاتىر؟ – حالىققا قىمباتشىلىقتىڭ سالماعى تۇسپەۋ ءۇشىن، وزىڭشە ىزدەنىس جاساۋ – ساۋدا-ساتتىق سالاسىندا جاڭا مۇمكىندىكتەر تۋدىراتىن سياقتى. قىمباتشىلىق كەلدى ەكەن دەپ، باعانى شارىقتاتىپ قويعاننان بيزنەس دوڭگەلەنىپ كەتپەيدى. قانداي دۇكەن بولماسىن، حالىق تۇتىناتىن تاۋاردى سۇرانىسقا ساي ەتە بىلسەڭ، قيىنشىلىقتا كەمشىندىك كورمەيسىڭ. ادام بارار جەرىنە ساي كيىنۋ ءۇشىن، جاعدايىنا قاراي ۇسىنىستار جاسايدى، تاپسىرىستار بەرەدى. ءبىز سونى تاپ-تۇيناقتاي ورىنداۋعا تىرىسامىز. دۇكەنىمىزدە ءوزىمىزدىڭ عانا ءونىم ەمەس، وزگە ديزاينەردىڭ كيىمدەرى دە ساتىلادى. قۇنى دا قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسى كوتەرەتىن قولجەتىمدى باعادا. – دۇكەن سياقتى جەكە كاسىپكەردىڭ بيزنەس مەكەنىنە تەكسەرۋشى ورىندار ءجيى كەلەدى، ونداي تەكسەرۋشىدەن قۇتىلۋ ءۇشىن دۇكەن يەسى «اقىسىن تولەپ» قۇتىلادى دەگەندى ءجيى ەستيمىز. ءسىز ونداي جاعدايدى باستان كەشىرىپ كوردىڭىز بە؟ – ءبارىمىزدىڭ كۇن كەشىپ وتىرعانىمىز وسى ەل بولعاندىقتان، وقتا-تەكتە ونداي جاعدايدىڭ كەزدەسەتىنى راس. ءبىراق ساۋداداعى ءتارتىپ پەن تالاپتىڭ دەڭگەيىن ساقتاعاندىقتان، ماعان ونداي «كەلۋشىلەر» ءقازىر ازايعان. باستاپقىدا، دۇكەنىمىزدى العاش اشقاندا، تەكسەرۋشىلەر كوپ كەلەتىن ەدى. وعان قوسا كۇيەۋىم زاڭنىڭ ءتىلىن جاقسى بىلەتىن مامان بولعاندىقتان، ءبىزدى مازالايتىندار دا اياقتارىن تىيعان سياقتى. – ال انشىلىكتىڭ، شىعارماشىلىقتىڭ جاي-كۇيى قالاي بولىپ جاتىر؟ – بۇگىنگى شىعارماشىلىق ەكىگە بولىنەدى عوي: ءبىرى – ساحنا، ەكىنشىسى – توي دەپ. ەكىنشىسىنە زاۋقىم از، سەبەبى ارزان ىر-دۋعا شارشادىم. ءبىراق ول تويعا دا باراتىن حالىق – ءوز تىڭدارمانىڭ: ونى دا ەسكەرۋ كەرەك. كونسەرتتى كۇندە بەرە المايسىڭ، سوندىقتان قادىرلەپ شاقىرعان جەردىڭ قۇنىن دا، قۇرمەتىن دە قابىلدايمىن. ال ساحنالىق شىعارماشىلىق تۋرالى ايتار بولسام، جاڭا اندەر جازدىرىپ جاتىرمىن. بىرەر بەينەكليپ ءتۇسىردىم. تاعى بىر-ەكەۋىنىڭ جوباسى دايىن تۇر. العاش ونەرگە قادام باسقانىمداعى ساحنالىق ءستيلىم – شىعىستىق ۇلگى بولعان، ەندى ونى تۇبەگەيلى وزگەرتۋدىڭ رەتىن قاراستىرىپ جاتىرمىن. سوعان بايلانىستى رەپەرتۋارىمدى دا تۇبەگەيلى وزگەرتپەكپىن. – قازاق انشىلەرى اراسىنان قايىرىمدىلىققا قارجى جۇمساپتى دەگەندى ەستي بەرمەيمىز. ءبىراق قىمبات كولىك ءمىنىپ، سارايدان كەم سوقپايتىن ءۇي سالىپ جاتقانداردى كورگەندە، انشىلەردىڭ اراسىندا دا باقۋاتتىلارى بار ەكەنىنە كوز جەتەدى. ال ءسىزدىڭ جەتىم-جەسىرگە، كەدەي-كەپشىككە قايىرىمدىلىق جاساۋ نيەتىڭىز قالاي؟ – ءيا، قولىم جەتىپ تۇرعاندا، قايىرىم جاساۋعا اسىقپىن. جاعدايى جوق جاندارعا، سىرتتان كەلگەن ورالماندارعا، قاراماعىمداعى جۇمىس ىستەيتىن قىز-كەلىنشەكتەرگە: ولاردىڭ ءبىرى جولداسىنان ايىرىلسا، ەندى ءبىرىنىڭ تۇرمىسى ناشار – ولاردى تەك ايلىقپەن شەكتەمەي، سىياقى دا جاساپ تۇرامىن. قولىمنان كەلگەنشە كومەگىمدى ايامايمىن. ءبىراز ۋاقىتتان بەرى تۇراقتى قايىرىمدىلىق جاساپ كەلە جاتقان 2–3 بالالار ءۇيى بار. ءار ەكى اي سايىن بارامىن. كەيدە ءوزىم كيىم اپارامىن، كەيدە ولار وزدەرى «زاكاز» بەرەدى. تاياۋدا بالالارعا ۆەلوسيپەد كەرەك دەگەن ءوتىنىش بولدى... – قايىرىمدىلىق دەگەننەن شىعادى عوي، مۇنداي شارالار قوعامدىق ورتانىڭ حال-احۋالىنا بايلانىستى جاسالاتىنى بەلگىلى. ءسىز بۇگىن قازاق ەلىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى، تۇرمىس-تىرشىلىگى قالاي دەپ ويلايسىز؟ «ءتاۋبا!» دەگەننىڭ ءبارى جاقسى تىرشىلىك كەشىپ جاتپايتىنىن بىلەتىن شىعارسىز؟.. – «شۇكىرشىلىك!» دەيمىز عوي ايتەۋىر... راسىندا، كورشىلەس وزگە ەلدەرمەن سالىستىرعاندا، جاعدايىمىز اناعۇرلىم جاقسى. ءبىراق وزگەدەن ءتاۋىر ەكەنبىز دەپ، ادامعا الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعداي جاساۋدى داعدارىستىڭ سىلتاۋىمەن شەكتەپ تاستاۋعا بولمايدى. دەگەنمەن، ادام تىلەمسەك بولماي، ءوزى دە قاۋھار جاساۋى ءتيىس. – بالكىم، ءسىزدىڭ «وكىنىش» فيلمىنە تۇسكەنىڭىزدەن بە، «سيۆي ەندى كينوجوبالارعا دەن قويادى ەكەن» دەگەن ءسوز بار؟ وعان نە دەيسىز؟ – تالاي كينوعا ءتۇستىم. «وكىنىش» تە العاشقى تۇسكەن كينوم ەمەس. ءبىراق كينو سالاسىنا تۇبەگەيلى بەت بۇرۋ ويىمدا جوق. ول الەمدى باعىندىرۋ ءۇشىن، وعان تۇبەگەيلى بەت بۇرۋ كەرەك شىعار. ال قايرات نۇرتاستىڭ مەن تۇسكەن سول ءفيلمىن دوسىم بولعاندىقتان ەمەس، كورەرمەنى رەتىندە ماقتان تۇتامىن. سول فيلمدەگى رولگە بەس ايلىق ەكىقابات بولىپ جۇرگەن مەنى شاقىرعانى ءۇشىن گۇلزيرا اپايعا العىسىم شەكسىز. – ايتپاقشى، ءسىزدىڭ تاعى ءبىر ديزاينەرلىك كاسىبىڭىز بار عوي: ونى وندىرىستىك جولعا قويۋ ويىڭىزدا جوق پا؟ – ءيا، ول كاسىپتى دە ادەمى باستاعان ەدىم، ءبىراق ازىرگە توقتاتتىم. بارلىعىنا بىردەي جەتىسۋ قيىن: وتباسىنا دا كوپ كوڭىل ءبولۋ كەرەك. ونىڭ ۇستىنە كىشى بيزنەستىڭ دە اتقاراتىن ۇلكەن شارۋالارى بار. – انشىلىگىڭىز بار، جۋرنال شىعاراسىز، جەكە كاسىبىڭىز تاعى بار – وسىنىڭ بارىنە ۇلگەرەمىن دەپ، وتباسىنداعى انا رەتىندە تىرلىككە قالاي ۇلگەرىپ ءجۇرسىز؟ – قولدان كەلگەنشە ۇلگەرۋگە تىرىسامىن. قالاعا كوپ كەلمەيمىن. بۇگىنگى تاڭدا قول استىما مىقتى ءارى سەنىمدى كوماندا جيناعانمىن. سول كومانداما سەنىم ارتامىن. ولار دا شىنايى، جاندارى اشىپ جۇمىس ىستەيدى. جاقسى ىقىلاسپەن بىرلەسىپ جۇمىس جاساعاننان بولار، ءتاپ-تاۋىر جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. – جارىڭىز اندا-مۇندا شاپقىلاپ جۇرگەنىڭىزگە سىزگە قاباق شىتاتىن كەزدەرى بولا ما؟ – ەشقاشان رەنجىگەن ەمەس. ءوزىنىڭ دە تىرلىكتەرى بار. ۇيدە مەنەن گورى، ول كىسى كوپ بولمايدى. تۇرمىسقا شىققالى بەرى، ايلاپ گاسترولگە شىققان ەمەسپىن. قالاعا شىقسام، 3–4 ساعاتتىڭ ىشىندە جۇمىسىمنىڭ ءبارىن بىتىرۋگە تىرىسامىن. – ءسىزدىڭ ەڭ ءبىرىنشى سىنشىڭىز كىم؟ جالپى، ونەرىڭىزگە سىن ايتۋشىعا قالاي قارايسىز؟ – ومىردە دە، ونەردە دە ەڭ ءبىرىنشى سىنشىم – انام. ويتكەنى ونەر جولىنا انام ارقىلى كەلدىم. انامنىڭ سىنى بارىنەن ماڭىزدى. ول كىسى قاتتى سىن ايتسا دا كەشىرەمىن، سەبەبى ول مەنى جامان بولسىن دەپ ايتپايدى عوي. جالپى، ونەرگە قاتىستى سىنعا رەنجىمەيمىن.ءمىنىڭدى ءبىلىپ ءجۇرۋ ءۇشىن، ول اۋاداي قاجەت. سىننىڭ ءبىرازىن ەستىدىم، ءبىرازىن ەستىپ ءجۇرمىن. تەك ۇلتىما بايلانىستى ايتىلعاندارىن كوتەرە المايمىن... مەنى وزبەك، تۇرىك دەيتىندەر بار. ونەرىمدى باعالاي تۇرا، ۇلتىمدى قازاق ەمەس دەگەندەرگە قانىم قايناپ كەتەدى... بۇرىننان بەرى تاعى دا پروديۋسەرلىكپەن اينالىسامىن عوي: بىرنەشە جىل بۇرىن «ايالا» دەگەن توبىم «الماتى جۇرەگىمدە» بايقاۋىندا ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. بۇل بايقاۋدىڭ قورىتىندىسى قازىلىقتاعى ادامدارمەن قوسا، حالىقتىڭ داۋىس بەرۋىمەن انىقتالاتىن. سوندا ءادىل قازىلىقتا وتىرعان ەلگە تانىمال اتاقتى كىسىلەردىڭ ءبىرى، ناقتى كىم ەكەنىن ايتپاي-اق قويايىن، «بايگەنى وزبەك قىزىنا بەرىپ قايتەمىز» دەگەنىن ەستىگەندە، كوڭىلىم قاتتى قالعان. ءبىراق كورەرمەندەردىڭ داۋىس بەرۋ ناتيجەسىندە ءبىرىنشى ورىن الىپ، كولىك ۇتقانبىز. وسى كۇنگە دەيىن ايتىپ كەلەمىن، تاعى دا ايتامىن: «مەن – قازاقتىڭ قىزىمىن! قازاق بولعانىما ماقتانامىن!». – سول ماقتانىشىڭىز ءسىزدى بيىكتەرگە جەتەلەي بەرسىن، سيۆي حانىم! اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

جانسايا ەرتاي، «D»