جىلدىق ەسەپتى اقش كونگرەسىنە جولداعان كىرىسپە سوزىندە اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى رەكس تيللەرسون ءدىن بوستاندىعىن امەريكانىڭ «ەڭ باستى قۇندىلىعى» دەپ اتاي كەلە، «يسلام مەملەكەتى» (يم) سياقتى تەررورلىق ۇيىمداردىڭ وسى بوستاندىقتى پايدالانىپ، ادامداردى ۇرلاپ، زورلاپ، قۇلدىققا سالىپ جانە ءولتىرىپ جاتقانىن ايتتى. مەملەكەتتىك حاتشىنىڭ ايتۋىنشا، يم ەزيدتەرگە، حريستياندارعا، شييت مۇسىلماندارعا قارسى گەنوسيد ۇيىمداستىرعان. تيللەرسوننىڭ سوزىنشە، الەمدەگى كەيبىر ۇكىمەتتەردىڭ ءدىني سەنىم بوستاندىعىن دۇرىس قورعاي الماۋى وسى ەلدەردى تۇراقسىزدىققا ۇرىندىرىپ وتىر.

اقش ۇكىمەتىنىڭ بولجاۋى بويىنشا، 2016 جىلدىڭ شىلدە ايىندا قازاقستان حالقىنىڭ سانى 18 ميلليون 400 مىڭ ادامعا جەتكەن. ال قازاقستانداعى ۇلتتىق ساناق ناتيجەلەرى بويىنشا، تۇرعىنداردىڭ 70 پايىزىنا جۋىعى مۇسىلمان، مۇنىڭ باسىم كوپشىلىگى سۋننيتتەردىڭ حانافي باعىتىن مويىندايدى. ال شافي سۋننيتتەر، شەيىتتەر، سوپىلار، احمادي مۇسىلماندار ەلدەگى جالپى مۇسىلمانداردىڭ ءبىر پايىزىن عانا قۇرايدى.

قازاقستاننىڭ رەسمي دەرەكتەرى بويىنشا، حالىقتىڭ 26 پايىزىنا تاياۋى حريستيان ءدىنىن ۇستانادى. مۇنىڭ باسىم كوپشىلىگى – ورىس پراۆسولاۆ شىركەۋىنىڭ وكىلدەرى. ال وسىنىڭ ءۇش پايىزدايى حريستيان ءدىنىنىڭ وزگە اعىمدارى.

ءدىني بوستاندىق تۋرالى جىلدىق ەسەپتىڭ قازاقستانعا قاتىستى بولىگىندە قازاقستاننىڭ كونستيتۋسيا بويىنشا زايىرلى مەملەكەت ەكەندىگى، ءدىني بوستاندىققا كەپىلدىك بەرىلەتىنى ايتىلادى. دەگەنمەن، ەسەپتە ەل ۇكىمەتى ءدىني ۇيىمداردى «ءداستۇرلى» جانە «ءداستۇرلى ەمەس» دەپ ەكىگە ءبولىپ، «ءداستۇرلى ءدىندى جاقتايتىنداردى مويىنداپ ءارى ولارعا قولداۋ كورسەتىپ، ال «ءداستۇرلى ەمەس» ۇيىمداردى ءجىتى قاداعالاپ، قۋدالاپ وتىرعانى» جازىلعان. «كونستيتۋسيا بويىنشا اركىمنىڭ ءوز ءدىنىن، نانىم-سەنىمىن ۇستانۋعا، ءدىني شارالارعا قاتىسۋ، ءوز سەنىمىن تاراتۋعا قاقىسى بار. ءبىراق، بۇل قۇقىق تەك «ءداستۇرلى» نەمەسە تىركەلگەن ءدىني ۇيىمدارعا عانا تيەسىلى» دەيدى ەسەپ اۆتورلارى.