ەرتە ولگىڭ كەلسە ءمۇعالىم بول!
مەكتەپتىڭ جۇمىسىنا جالدامالى وزبەك «اكالار» دا شىدامايتىن بولار. سونشا قينايتىنداي، ايامايتىنداي، سونشا ءوش الاتىنداي مۇعالىمدەر گيتلەردىڭ قارىنداستارى ما ەدى؟ مۇعالىمدەردىڭ اراسىندا «كەلىن» دەيتىندەر جوق شىعار. سەبەبى، تاڭنىڭ اتىسى، كۇننىڭ باتىسى قاعازبەن اتىسىپ جۇرەتىن مايدانگەر كەلىندەر ۇيىنە اۋىسپايدى عوي. سوندا مۇعالىمدەر بالا تۋىپ قازاق سانىن كوبەيتپەۋ كەرەك پە؟ وعان كىم كەدەرگى دەيسىزدەر مە؟ مەكتەپتەن اۋىسپايتىن مۇعالىمدەردىڭ بالالارىن كىم باعادى؟ ەندى قاراڭىز، ءوز بالاسىنا تاربيە بەرۋگە، اتا-ەنە، كۇيەۋىن كۇتۋگە، ءۇي شارۋاشىلىعىنا ۋاقىتى جوق ءمۇعالىم وزگەنىڭ بالالارىنا تاربيە بەرە الادى ما؟ ءار ءۇيدىڭ ەركەسى مەن ىربىق تەنتەگى از بولعانداي ءمۇعالىم موينىنا قوسىمشا بۇعاۋ سالاتىنداي نە كورىندى سەندەرگە، ساعادييەۆشىلار؟ يتكە تالانىپ ءۇي ارالاۋ، ساناق الۋ، اراسىندا «سۋبوتنيك» دەگەن سىلتاۋمەن كوشە تازالاۋ، ت.س.س جۇمىستار ءمۇعالىمنىڭ موينىندا ما؟ سوندا مۇعالىمدەردىڭ وزىندىك جەكە ومىرلەرى جوق پا؟ قازىرگى مۇعالىمدەردىڭ كوبى ىزاقور، اشۋشاڭ. سەبەبى، مەكتەپتىڭ ساياسي باعدارلاماسىندا «بالا قۇقىعى» دەگەن باپ بار. بۇل شەتەلدىك باعدارلامانىڭ جەلىسى، سونىڭ كوشىرمەسى، ءتىپتى سونىڭ ناق ءوزى. دەمەك، بۇل جەردە وقۋشىعا قومپيتىپ دۇلەي كۇش بەرىپ قويعان. وقۋشى مەكتەپ جاپقىشىن كەسىپ تاستاسا دا، ەسىكتى تەسىپ تاستاسا دا، اياعىن ءمۇعالىمنىڭ باسىنا قويىپ قويسا دا ونىڭ قۇلاعىن بۇراماق تۇگىلى وعان زەكۋگە قاقىڭ جوق! (ەندىگى جەتپەي تۇرعانى ءمۇعالىم باسىنا وقۋشىنىڭ دارەت سىندىرۋى).
بالاعا جۇدىرىق ەمەس، قاباق تۇيگەن مۇعالىمدەرگە جاۋاپكەرشىلىك، زاڭ بۇزۋشىلىق، شارا، جازا سەكىلدى توقپاقتار كوزدەلگەن؟ ەندى، كوزى اشىق كورسوقىرلار دايىنداعان باعدارلامادا «ءمۇعالىم قۇقىعى» دەگەن باپ نەگە جوق؟ وقۋشىعا جەل بەرىپ، مۇعالىمگە «ءتايت» دەگەن وشاقتا تاربيە بولا ما؟ ونىڭ ۇستىنە ءمۇعالىمنىڭ ءبارى تۇگەل ايەلدەر. بۇل – وقۋشىنى مۇعالىمنەن بيىك قىلۋ. ال بيىك ادام وزىنەن دەڭگەيى تومەن ادامعا باعىنا ما؟ بۇنىڭ ارعى جاعى ءبىلىم ورداسىنان ياعني قۇلتەمىر زاۋىتىنان «ءوزىم بىلەم» دەيتىن اپەرباقان وقۋشىلار شىعارۋ. ال ونداي تاربيەسىزدەردىڭ قوعامدى بۇزۋعا ۇلەسى زور. مۇنداي ازاپقا شىداماي قانشا ديپلومى بار بىلىكتى ماماندار بازاردا كارتوپ ساتىپ ءجۇر. ءقايتسىن ەندى، بوزالا تاڭنان كەتىپ، ىمىرتتا ۇيىنە قايتاتىن مۇعالىمدەردى كۇيەۋلەرى تۇسىنەدى، ايايدى. ءوزى ىزادان جارىلارداي بولىپ مەكتەپتەن شىققان ايەلىنىڭ ەشكىم ۇنجىرعاسىن تۇسىرگىسى كەلمەيدى. كۇيەۋلەرى بالدارىن تاماقتاندىرادى، كيىندىرەدى، مەكتەپكە، بالاباقشاعا تاسيدى، تاماق جاسايدى، ت.س.س ايەلدەرىنە ءتان بارلىق شارۋاشىلىقتاردى مويىندارىنا ءىلىپ العان. ال ۇيگە كەلگەن ايەلدەرى تاماقتانىپ العاننان كەيىن تۇنىمەن قاعاز شىعارىپ، كومپيۋتەردە وتىرادى. كۇتىپ-كۇتىپ سارىلعان بەيشارا كۇيەۋلەرى امالسىز ۇيقىعا كەتەدى. بارا-بارا بۇدان جانۇيا بۇزىلماي قايتەدى؟ ىعىر بولعان كۇيەۋلەرى «ءبىزدىڭ اعاي تاماشا» دەگەن ءاننىڭ اۆتورىنا لاعىنەت ايتۋدا.
مۇعالىمدەر تۋراسىندا قانشا سىندار ايتىلىپ جاتىر، قانشا ءازىل-قالجىڭدار دا ايتىلىپ جاتىر، بيلىك ءبىر شىمىرىكپەيدى-اۋ! ءبىر ءازىل-قالجىڭ كەلتىرە كەتەيىن.
ءبىر ءمۇعالىم مەكتەپ زورلىعىنا شىداي الماي كوز جۇمىپتى. ءيا، ول تىم جاس ەدى، ەرتە كەتتى. ارتتا شيەتتەي بالا-شاعا قالدى. ۇيىندەگىلەرى، اعايىن-تۋما كوز جاستارىن كولدەتىپ بوتاداي بوزداپتى. ەڭىرەگەن ەنەسى كەلىنىن بىلاي دەپ جوقتاپتى:
مەكتەپكە ۇستاز بولعالى،
قۇلدىراپ كەتتى-اۋ اجارىڭ.
كەشەگى-اۋ تۇسكەن اق كەلىن،
قاعازدان بولدى-اۋ اجالىڭ!
قاعازدان ولگەن جامان-ەي،
ىزام ءبىر كۇيىپ بارادى-ەي!
وبالى بۇنىڭ ساعان-ەي،
مينيستر بالا ساعادي.
ءۇش تىلدە جوقتاۋ ايتساڭدا،
كول بولىپ كوز جاس اعادى-ەي!
ءبىر كەزدە اۋىل اقساقالدارى: «سابىر قالقام سابىر، اللانىڭ ءىسى ەندى، قايتەرسىڭ»، ― دەپ جاتسا، ولگەن كەلىننىڭ كۇيەۋى: «اۋ، اقساقال، اجالىنان كەتسە ءبىر ءسارى، بۇنىڭ اجالى قاعازدان بولىپ تۇر عوي، قاعازدان. تۇنىمەن قاعاز شىعارىپ، شىعارعان قاعازدارى دۇرىس ەمەس بولىپ شىققان ەدى، ميىنا قان قۇيىلىپ «ناسمەرت» كەتتى عوي»، ― دەپ، باسىن شايقاپ جىلايتىن كورىنەدى.
ولگەن ادام ءولدى، تىرىلەر تىرلىگىن جالعاستىرادى عوي. ولگەن كەلىندى پەرىشتەلەر قاۋمالاپ: «جاستاي كەلگەن ەكەنسىڭ، ءجانناتقا باراسىڭ با، ءجاھاننامعا باراسىڭ با؟»، ― دەپ سۇراسا، كەلىن: «ماعان ءبارىبىر، مەكتەپكە جىبەرمەسەڭدەر بولدى»، ― دەپتى. ال ولمەي كور، كۇلمەي كور!
ءبىر كۇنى ديرەكتور مۇعالىمدەردى جەكسەنبى كۇنى دە جۇمىسقا شاقىرىپتى. ءبىر جاس ءمۇعالىم: «تفۋ، دەمالىس كۇنى دە دەمالا المايتىن بولدىق قوي، وداندا اسىلىپ ولەيىك تە»، ― دەسە، ديرەكتور: «اڭگىمەنى قوي، اقشاڭدى قىسقارتام، جۇمىستان شىعارام، جۇمىسقا كەل، اسىلساڭ مەكتەپكە كەلىپ اسىل» - دەپتى. سوندا ەسىن جيناپ العان ءمۇعالىم: «اسىلاتىن ءجىپتى دە ءوزىمىز الا كەلەيىك پە؟»، ― دەپتى.
قورىتا كەلە، ءمۇعالىم، مەكتەپ، باعدارلامادا قۇپيا، ساياسي، استارلى قۇيتىرقىلار جاتقان سىڭايلى. الىپپە، تاريح پاندەرىن جوق قىلىپ، ءۇش ءتىلدى ەنگىزىپ، ونى وڭ سولىن ايىرا المايتىن نارەستەدەن ياعني نولدەن باستاپ وقىتىپ، ورامالدى باستان زورلىقپەن سىپىرىپ، ۇستازدىڭ ءبارىن ايەل ادام قىلىپ، ونى قۇلشا جەگىپ، ت.س.س اقىلعا سىيمايتىن ءىس جاساپ وتىرعان اقىلگويلەرگە ەندى نە ايتۋعا بولادى؟
تۇرار شاپقارا
