قازىرگى ۋاقىتتا جەر داۋى تولاستاماي تۇر. ينتەرنەت يىرىمىندە ءتۇرلى پىكىرلەر ايتىلىپ تا، جازىلىپ تا جاتىر. وسى ماسەلەگە بايلانىستى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى جەر قۇقىعى جونىندەگى زاڭگەر باقىتجان بازاربەكپەن سۇحباتتاستى.
- جەر كودەكسىنە قانداي وزگەرىستەر ەنگىزىلدى؟ بۇل وزگەرىستەر قاراپايىم حالىققا ءتيىمدى مە؟
- بىلتىر ق ر جەر كودەكسىنىڭ 83،84 باپتارىنا جانە «مەملەكەتتىك مۇلىك تۋرالى» زاڭنىڭ 62،63،64 باپتارىنا ءبىرقاتار وزگەرىس ازىرلەنگەن. بۇل وزگەرىستەر قاراپايىم حالىقتىڭ جاعدايىن وڭالتۋعا باعىتتالعان. ال ءالى قابىلدانباعان وزگەرىستەرگە سايكەس، مەملەكەتتىك قاجەتتىلىكتەر ءۇشىن الىناتىن جەردىڭ وتەماقىسى بۇرىنعىداي ساتىپ الۋ-ساتۋ شارتىندا كوزدەلگەن قۇنمەن، بولماسا نارىقتىق باعادان اسپايتىنداي كاداسترلىك قۇنمەن ەسەپتەلمەيدى. بارلىعى جاڭا زاڭ جوباسى بويىنشا نارىقتىق قۇنمەن ەسەپتەلەتىن بولادى. بۇل وزگەرىستەرگە ءبىز ۇزاق ۋاقىت كەلدىك. بىلاي قاراساق، كىم ءوزىنىڭ جەرىن مەملەكەتكە بەرگىسى كەلەدى؟ جەر مەن ءۇي ادامنىڭ رۋحاني دۇنيەسى دەۋگە دە بولادى. سەبەبى ءۇيى مەن جەرىنەن ايىرىلعان ادام رۋحاني توقىراۋعا ۇشىراۋى ابدەن مۇمكىن. سالىستىرمالى تۇردە قاراساق، اقش-تىڭ، ەۋروپالىق وداقتىڭ كەيبىر مەملەكەتتەرىندەگى (فرانسيا، گەرمانيا) جەر زاڭدارىندا «ادىلەتتى باعا» دەگەن ۇعىم بار. ولار دا ءبىز سەكىلدى جەردى مەملەكەت قاجەتتىلىگى ءۇشىن الادى. ءبىراق تا سيرەك، وعان قاراماستان ادامنىڭ قۇقىعى جەردى الۋ بارىسىندا ەڭ ماڭىزدى ءرول وينايدى. اتالعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىندە، بىرىنشىدەن، وتەماقىنى تولەۋ ادىستەمەسى الىناتىن جەردىڭ ءادىل باعاسىن شىعارۋعا باعىتتالعان؛ ەكىنشىدەن، ولاردا جەردىڭ «كاداسترلىك قۇنى»، «نارىقتىق قۇنى» دەپ شاتاستىرمايدى، ولاردا الىناتىن جەردىڭ «ادىلەتتى قۇنى» دەگەن ۇعىم قولدانىلادى؛ ۇشىنشىدەن، ولار قالا قۇرىلىس ساياساتىن ۇزاق ۋاقىتقا، ياعني 10-15 جىلعا الدىن الا جوسپارلايدى، بۇگىن جاڭا اكىم كەلسە، باس جوسپاردى وزگەرتىپ، مىڭداعان جەردى الىپ وتىرمايدى. ولار جەردى مەملەكەتتىك قاجەتتىلىكتەر ءۇشىن الىپ، ميلليونداعان بيۋدجەت اقشاسىن وتەماقىعا جاراتقانشا، الدىن الا سول قاجەتتى جەردى رەزەرۆكە اينالدىرادى، ول جەردى ەشكىمگە بەرمەيدى، كەيىن جەر كەرەك بولسا، سول رەزەرۆتەنگەن جەرلەردەن تاڭداپ الادى. ولاردا باعالاۋدى تەك ارنايى رۇقساتى بار تاجىريبەلى باعالاۋ ۇيىمدارى جۇرگىزەدى. مىسالى، ليسەنزيالار مەن رۇقساتتاردى ازايتۋ اياسىندا ءبىز باعالاۋ ۇيىمدارىنا مىندەتتى ليسەنزيالاۋدى الىپ تاستادىق. بۇل – ۇلكەن قاتەلىك، سەبەبى ەرتەڭ دالادان ەشقانداي تاجىريبەسى جوق، ءبىلىمى تاياز ازاماتتار باعالاۋشىمىن دەپ جەردى باعالاۋعا كىرىسىپ كەتەدى. سوندا وسىنداي ادامداردىڭ باعالاۋ ەسەپتەرىنە نەگىزدەلىپ بيۋدجەتتىك اقشالاردى وڭدى-سوڭدى جاراتىپ وتىرامىز با؟ سول ءۇشىن شەتەلدىڭ ەڭ ونەگەلى تاجيرەبەسىن ەنگىزسەك، جامان بولمايمىز. جالپى، دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن زەردەلەسەك، ءوز ازاماتىنىڭ جەرىن مەملەكەتتىك قاجەتتىلىك ءۇشىن العان جاعدايدا وتەماقى تولىق تولەنەدى. جەرىن مەملەكەتكە وتكىزگەن ازامات مەملەكەتتەن العان وتەماقىعا سول ماڭنان ءۇي مەن جەردى ەركىن ساتىپ الا الاتىن مۇمكىندىككە يە بولادى. مىنە، وسىنداي دەڭگەيگە جەتۋىمىز كەرەك.
ال بىزدە بارلىعى وزگەشە. ءبىز الداعى ۋاقىتتا بۇل جەرلەر قالانىڭ ءىرى قۇرىلىستارىنا كەرەك ەكەندىگىن بىلە وتىرىپ، ونى العان كەزدە تالاي بيۋدجەتتەن اقشا كەتەتىنىن تۇسىنە وتىرىپ سول جەرلەردى وڭدى-سولدى بەرىپ تاستايمىز، كەيىن ويلانامىز قالاي الۋ كەرەك دەپ، ءۇي-جايىن سوعىپ ۇلگەرگەن جەكەمەنشىك يەلەرىن زار قاقساتىپ جىلاتامىز، ونى ءوز ۇيىنەن قۋىپ شىعامىز. بۇل دۇرىس باعىت پا؟ ءتىپتى، 2004-2010 جىلدار ارالىعىندا جەرىن مەملەكەتتىك قاجەتتىلىك ءۇشىن بەرۋگە قارسى بولعان ازاماتتارعا رەزينا وعىمەن نەمەسە ءتۇتىن شىعاراتىن ارنايى قۇرىلعىمەن ۇيدەن قۋىپ شىعاتىن. وسىنداي جانتۇرشىگەرلىك ادىستەر ارقىلى ءۇيىن ماڭداي تەرىمەن، سوڭعى اقشاسىمەن سالعان ادامنىڭ جەرىن وپ-وڭاي تارتىپ الاتىن. وتەماقى بەرىلمەيدى ەمەس، بەرىلەدى. الايدا جەرىن مەملەكەتكە بەرگەن ادام مەملەكەتتەن العان وتەماقىعا بۇرىنعىداي ءۇي مەن جەر ساتىپ الا المايدى. سەبەبى ءبىزدىڭ بۇرىنعى زاڭدا نارىقتىق باعا كورسەتىلمەگەن. الداركوسەنىڭ تىلىندە «نارىقتىق باعادان اسپايتىنداي كاداسترلىك قۇنمەن نەمەسە شارتتا كوزدەلگەن قۇنمەن» دەپ زاڭنىڭ 63-بابىندا كورسەتە سالعانبىز. ال ونىڭ ارتىندا قانشاما ادامنىڭ ومىردەگى ءۇمىتى، كوز جاسى جاتقانىن سەزىنبەيمىز.
بىلاي ساراپتاساق، بۇعان اكىمدىك تە، سوت تا كىنالى ەمەس. سوت ورىنداۋشىلارى زاڭنىڭ شەڭبەرىنەن شىعا المايدى. باستاپقى كەزدە «مەملەكەتتىك مۇلىك تۋرالى» زاڭدى ازىرلەۋ، تالقىلاۋ جانە قابىلداۋ بارىسىندا ءبىزدىڭ زاڭ شىعارۋشىلار مەن زاڭ جوباسىن ازىرلەگەن پروفيلدىك مينيسترلىكتىڭ كەتكەن قاتەلىكتەرى دەپ ەسەپتەيمىن، مىنە، كورىپ جاتقان جاعداي سول سەبەپتەردىڭ سالدارى دەپ ويلايمىن. ناقتىراق ايتساق، مەملەكەتتىك بيۋدجەتتى، ءبىزدىڭ قارجى جانە ەكونوميكالىق بيۋدجەت جوسپارلاۋ اياسىنداعى ءتيىستى ۋاكىلەتتى مينيسترلىگى باستاپقى شىعىنداردى جوسپارلاعان كەزدە ولار مەملەكەتتىك قاجەتتىلىكتەر ءۇشىن قانشا اقشا كەتەتىنىن بىلگەن، بارلىق الىناتىن جەر مەن مۇلىكتىڭ باعاسى بىردەي ەمەستىگىنە كوزى جەتكەن، وتەماقىنى تولەۋگە قاتىستى ادىستەمەنىڭ جەتىلمەگەندىگىنەن حاباردار بولعان، ءبىراق، سوعان قاراماستان، اتالعان زاڭ نورمالار قابىلداپ جىبەرگەن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، بيۋدجەتتىك قارجىنىڭ جوقتىعىنان، ازدىعىنان وسىنداي قادامعا باردى عوي دەپ تۇسىنەمىن. كونستيتۋسيالىق نورماعا سايكەس، ادامنىڭ قۇقىعى بۇزىلماۋعا ءتيىس. وسى كۇنگە دەيىن قازاقستاندا قاتەسى كوپ زاڭ بويىنشا حالىقتان مەملەكەتتىك قاجەتتىلىك ءۇشىن جەر تەلىمى الىنىپ وتىردى. كوپتەگەن ماماندار زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋگە قاتىستى ۇسىنىستار ايتسا دا، ول ورىندالمادى، ءتىپتى، تىڭدالمادى. ءبىزدىڭ تالاپ-ارىزىمىز ەندى عانا قارالىپ جاتىر. ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ باستاماسىمەن «مەملەكەتتىك مۇلىك تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر دايارلانىپ وتىر. وسى وزگەرىستەر تولىعىمەن زاڭعا ەنگىزىلىپ، ناقتىلانسا، حالىققا وڭ اسەرىن تيگىزەتىن بولادى.
- قازىرگى زاڭدا بۇرىن ايتىلماعان قانداي وزگەرىستەر بار؟
- بىرىنشىدەن، «مەملەكەتتىك مۇلىك تۋرالى» زاڭنىڭ 63-بابىنىڭ 2، 3 تارماعىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. بۇل وتە ماڭىزدى ءارى قيىن زاڭ تارماقتارى بولاتىن. زاڭنىڭ وسى تارماقتارىنىڭ كەسىرىنەن قانشاما ادامنىڭ كوز جاسى كول بولدى؟ مىڭداعان ادام زارداپ شەككەن. بۇل زاڭ تارماقتارى – بارىپ تۇرعان ادىلەتسىزدىكتىڭ كورىنىسى. سەبەبى 63-باپتىڭ 2-تارماعى بويىنشا، ەگەر جەردى ازاماتتىق قۇقىقتىق مامىلە جولىمەن ساتىپ السا جەرگە تولەنەتىن وتەماقى ازاماتتىق قۇقىقتىق مامىلەدە كورسەتىلگەن قۇنمەن ەسەپتەلىنەدى دەلىنگەن.
بۇل تارماق بويىنشا، جەر تەلىمىن مەملەكەتتىك قاجەتتىلىك ءۇشىن مەملەكەتكە بەرگەن ازامات مەملەكەتتەن العان وتەماقىعا بۇرىنعىداي جەر تەلىمى مەن ءۇي الا المايدى. ياعني زاڭدا نارىقتىق باعا كورسەتىلمەگەن. سەبەبى جەردىڭ نارىقتاعى باعاسى ۇنەمى وزگەرىپ وتىرادى. ەگەر ءسىز ساتىپ الۋ ساتۋ شارتىڭىزلى 10 جىل بۇرىن جاساساڭىز، اكىمدىكتەگى قىزمەتكەرلەر سول شارتقا بايلانىستى وتەماقى بەرەدى. وكىنىشكە وراي اكىمدىك وسى زاڭنىڭ تارماقتارىنا وزگەرىس ەنگىزىلمەيىنشە زاڭدى بۇزا المايدى. ءبىراق وسى زاڭعا جاقىن ارادا وزگەرىس ەنگىزىلەتىن بولادى.
ەكىنشىدەن، 63 باپتىڭ 3 تارماعىنا سايكەس، ەگەر دە ساتىپ الۋ ساتۋ شارتىندا جەردىڭ قۇنى كورسەتىلمەگەن بولسا جەردىڭ وتەماقىسى نارىقتىق قۇننان اسپايتىن كاداسترلىق قۇنمەن ەسەپتەلىنەدى دەلىنگەن. مەملەكەت كاداسترلىق قۇندى ەسەپتەۋ ءۇشىن نپسزەم-گە تاپسىرما بەرەدى. اتالعان ورگانداعىلار جەردىڭ كاداسترلىق قۇنىن ەسەپتەيدى. ال جەردىڭ كاداسترلىق قۇنى وتە تومەن. جوعارىدا ايتىلعان ەكى تارماققا سايكەس، قازاقستان ازاماتى مەملەكەتكە جەر تەلىمىن بەرگەننەن كەيىن تولىق وتەماقىنى الا المايدى.
ءبىز وسى ماسەلەگە بايلانىستى ۇسىنىس جاسادىق، ەندى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ جاتىر. قازىرگى ەنگىزىلىپ جاتقان وزگەرىستەر: بارلىق جاعدايدا جەر ازاماتتىق قۇقىقتىق مامىلە جولىمەن الىنسىن نەمەسە قاۋلى بويىنشا مەملەكەت بەرىلسىن، قانداي جاعداي بولسا دا جەر نارىقتىق قۇنمەن ەسەپتەلىنۋى كەرەك.
تاۋەلسىز باعالاۋ ۇيىمدارى ارنايى ريەلتورلىق كومپانيالارمەن بىرلەسىپ نارىقتىق قۇندى بەلگىلەيتىن بولادى. بۇل - ۇلكەن جەتىستىك ءارى جەڭىس.
ەكىنشى وزگەرىس، جەردى مەملەكەتتىك قاجەتتىلىك ءۇشىن الۋ كەزىندە قوعامدىق كەڭەس ەنگىزىلەدى. قازىرگى 58 باپتا كورسەتىلگەن ءتارتىپ بويىنشا اكىم جەردى مەملەكەتتىك قاجەتتىلىك ءۇشىن الۋعا قاتىستى قاۋلى شىعارادى. اتالعان قاۋلى ءۇش كۇننىڭ ىشىندە باق-تا جاريالانۋى ءتيىس. وسى ساتتەن باستاپ، قاۋلىعا بايلانىستى ءاربىر مەملەكەتتىك قاجەتتىلىكتەر ءۇشىن الىناتىن جەردىڭ يەسىنە پوچتا ارقىلى حابارلاما جىبەرىلەدى. بۇرىن قوعامدىق كەڭەس دەگەن بولمادى. قوعامدىق كەڭەستىڭ ءمانى نەدە؟ ەگەر اكىمدىكتىڭ مەملەكەتتىك قاجەتتىلىككە الۋ قاۋلىسى شيكى بولاتىن بولسا، اكىمدىكتىڭ وتەماقى تولەيتىن قارجىسى بولماسا، اكىمدىك قاۋلىنى قوعامدىق كەڭەسكە بەرەدى. اكىمدىكتىڭ قوعامدىق كەڭەسى قاۋلىنى قاراپ، شەشىم شىعارادى. ەگەر قوعامدىق كەڭەس قاۋلىنى ماقۇلداماسا اكىمدىك قاۋلىنى جاريالاۋعا قۇقىعى جوق. قوعامدىق كەڭەسكە قوعامنىڭ بەدەلدى ازاماتتارى، عالىمدار، زاڭگەرلەر، اتامەكەن ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وكىلدەرى، نۇر وتان پارتياسىنىڭ وكىلدەرى مۇشە بولا الادى. ارينە، قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ تەڭ جارتىسىسى جەرگىلىكتى ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارى بولادى.
ۇشىنشىدەن، 2016 جىلعى ميتينگتىڭ ناتيجەسىندە ۇكىمەتتىك كوميسسيا قۇرىلدى. ۇكىمەتتىك كوميسسيامەن 10 سوتتىق جەر الۋعا بايلانىستى ۇسىنىس جاسالدى. ەندى مەملەكەتتىك قاجەتتىلىكتەر ءۇشىن قالانىڭ ىشىندەگى اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جەرلەر الىناتىن بولادى. قالانىڭ اۋماعىنا كىرگەن اۋىل شارۋاشىلىق القابىنىڭ يەسىنە وتەماقى تولەنىپ، مەملەكەتتىك قاجەتتىلىك ءۇشىن الىناتىن بولادى. سونىمەن بىرگە بۇل جەرلەر جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ازاماتتارعا 10 سوتتىق جەر رەتىندە تاراتىلىپ بەرىلەدى. جەر كودەكسىنىڭ 84 بابىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ، وسى ارقىلى 10 سوتتىق جەر ءۇشىن كەزەك العا جىلجيدى. ال بۇل ماسەلەنىڭ شەشىلۋى حالىقتىڭ اكىمدىك پەن مەملەكەتكە دەگەن سەنىمنىڭ ارتۋىنا ءوز سەپتىگىن تيگىزەدى.
سونىمەن بىرگە زاڭ جوباسىنا ءبىرقاتار ۇعىم ەنگىزىلدى، كەيبىر تۇسىنىكسىز، زاڭگەرلەردىڭ اشۋىن تۋعىزعان سوزدەر، تەرميندەر جاڭا تۇسىندىرمەگە يە بولدى. ناقتىراق ايتا كەتسەم، تەڭ وتەماقى دەگەن ۇعىم ەنگىزىلدى. وسى وزگەرىستەر زاڭدى كۇشىنە ەنسە نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
زاڭداعى بۇل وزگەرىستەردەن كەيىن جەرىن مەملەكەتتىك قاجەتتىلىك ءۇشىن بەرگەن ادامعا ءتيىمدى بولا ما؟
ەگەر جوعارىدا اتالعان وزگەرىستەر زاڭ جۇزىندە جۇزەگە اسىپ، قابىلدانسا مەملەكەتتىك قاجەتتىلىك ءۇشىن جەرىن بەرگەن ادامنىڭ جاعدايى جاقسارادى. وسى جايتقا بايلانىستى ءتۇرلى ماسەلەلەر مەن زاڭسىزدىقتار تۋىنداپ جاتىر. جەرىن مەملەكەت الىپ قويادى دەپ قورىققان ادام جالعان مامىلە جاساۋعا تىرىسادى. جەرىن مەملەكەتكە بەرگىسى كەلمەگەن ازامات ءوزىنىڭ تۋىسقانىنا جوعارى باعاعا ءۇيىن جەرىمەن بىرگە ساتىپ جىبەرەدى. وسىلاي مەملەكەتتى جالعان مامىلە ارقىلى الداپ، تىعىرىققا تىرەلگەندەردىڭ سانى ارتۋدا. وسىعان قاتىستى 20-30 شاقتى فاكتى بار. وقىرماندارعا ايتارىم وسىعان ۇقساس جالعان مامىلە جاساماڭىزدار. سەبەبى جەر تۋرالى زاڭعا جاقىندا وزگەرىستەر ەنەتىن بولادى. ەگەر كوپتەگەن مامانداردىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرىپ، زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىن بولسا زاڭ تىكەلەي قاراپايىم حالىقتىڭ جاعىندا بولادى، بۇل ماسەلە قاتىستى قاراپايىم حالىقتى ەمەس ۇكىمەتتى تولعاندىراتىن بولادى. سەبەبى ولار وتەماقى بەرۋى مىندەتتى. نارىقتىق باعا دەگەنىمىز ساتىپ الۋ ساتۋ شارتىنداعى باعا ەمەس، قازىرگى نارىقتاعى جەر تەلىمىنىڭ ناقتى باعاسى.
نە سەبەپتى جەر تۋرالى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى؟
وزگەرىستەردى ەنگىزۋدىڭ نەگىزگى سەبەبى - الەۋمەتتىك فاكتور. زاڭنىڭ ولقىلىعىنىڭ كەسىرىنەن قاراپايىم حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايىنا تىكەلەي اسەر ەتە باستاعاندىقتان، حالىق اشۋعا بۋلىقتى. سوندىقتان دا بۇل الەۋمەتتىك دارەجەدەگى داعدارىسقا اكەلىپ سوقتىردى. سول ءۇشىن قوعامداعى الەۋمەتتىك پروسەستەرگە مونيتورينگ جۇرگىزىپ، ميتينگتەن كەيىنگى حالىقتىڭ جەرگە جانە 10 سوتتىق جەرگە دەگەن كوزقاراسىن تۇسىنە وتىرىپ، جەردى مەملەكەتتىك قاجەتتىلىككە الۋ بارىسىنداعى حالىقتىڭ جاعدايىنا مونيتورينگ جاساي وتىرىپ زاڭعا ءبىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىن بولادى. وسى سەكىلدى جەرگە بايلانىستى باسقا دا ماسەلەلەر ءوز شەشىمىن تاباتىن بولسا حالىقتىڭ زاڭعا، بيلىككە دەگەن سەنىمى ارتاتىنىنا سەنىمىم مول.
جەرگە نارىقتىق قۇن بەرىلسە جەرگە قاتىستى ماسەلەلەر تۇبەگەيلى شەشىلە مە؟
شىنى كەرەك، بۇل وزگەرىستەرمەن بارلىق ماسەلە شەشىلمەيدى. سەبەبى زاڭدا كوپ نارسەنى وزگەرتۋ كەرەك. ارينە زاڭدا بارلىعى يدەالدى تۇردە وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىن بولسا ءبىزدىڭ قوعامداعى ءبىرقاتار ماسەلە مۇمكىن شەشىلەر ما ەدى؟! بۇل زاڭنامادا جەدەلدى، كەشەندى تۇردە نارىقتىق باعانىڭ قالاي بەلگىلەنەتىنى، مودەلى، ەسەپتەلۋ ادىستەمەسى اشىق تۇردە جۇرگىزىلۋى كەرەك، بۇعان زاڭ جوباسى جاۋاپ بەرە المايدى. ءبىراق وسى زاڭ جوباسىنا سايكەس وسىنى دايىنداعان ءتيىستى پروفيلدىك مينيسترلىك نارىقتىق باعانىڭ ەسەپتەۋ ادىسىنە بايلانىستى ارنايى ەرەجە قابىلدايدى دەگەن سەنىمدەمىز. ازىرگە ءبىز وسىعان ۇقساس ۇسىنىس كورگەن جوقپىز. زاڭ جوباسى بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرمەيدى. قوعامدىق كەڭەس قالاي قۇرىلادى؟ قوعامدىق كەڭەستى اكىمدىك تاعايىندايتىن بولسا تاۋەلسىز ساراپتاما بولمايدى. سەبەبى قوعامدىق كەڭەس دەگەنىمىز تاۋەلسىز ادامداردان قۇرالادى. سوندىقتان دا قوعامدىق كەڭەستەگى ادامداردىڭ تاۋەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ادىستەمە بولۋى كەرەك. قوعامدىق كەڭەستىڭ قۇرىلۋ ەرەجەسىن وزگەرتۋ قاجەت. سونىمەن بىرگە 10 سوتتىق جەردى بەرۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى القاپتى مەملەكەتتىك قاجەتتىلىك ءۇشىن الۋ تەحنولوگياسىنا بايلانىستى كوپتەگەن سۇراقتار تۋىنداپ جاتىر. ءبىراق ازىرگە جاۋاپ الا المادىق. بۇل زاڭ جوباسى بارلىق ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تاباتىن يدەالدىق زاڭ جوباسى بولماسا دا، ءتيىمدى جاعى وتە كوپ.
ال بۇرىن جەردى مەملەكەتتىك قاجەتتىلىك ءۇشىن بەرىپ، وتەماقىسىن الا الماي جۇرگەن ازاماتتاردىڭ جاعدايى نە بولماق؟
ولاردىڭ جاعدايى قيىنداۋ. سەبەبى ءبىز ايتىپ وتىرعان زاڭ جوباسىنداعى وزگەرىستەر ازىرگە قابىلدانعان جوق، ءالى تالقىلانىپ جاتىر. اكىمنىڭ جەردى مەملەكەتتىك قاجەتتىلىكتەر ءۇشىن قاۋلىنى شىعارىپ قويعان بولسا بۇل ازاماتتاردىڭ جەرلەرى بۇرىنعى زاڭ نورماسى بويىنشا الىناتىن بولادى جانە بۇرىنعى نورما بويىنشا وتەماقى تولەنەدى. وكىنىشكە وراي، قاۋلى شىعىپ قويعان ازاماتتارعا بۇرىنعى ساتىپ الۋ ساتۋ شارتىنداعى باعا بويىنشا وتەماقى تولەنەتىن بولادى. ارينە، بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ جولدارى بار. الايدا ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن اكىمدىكتىڭ قاۋلىسىنان كەمشىلىكتەردى تابۋ كەرەك. سوتتا اكىمدىك قاۋلىسىنىڭ ولقىلىقتارىن كورسەتىپ بەرۋ كەرەك. ەگەر سوت ورىندى دەپ تاپسا اكىمدىك بۇل قاۋلىنىڭ كۇشىن جويادى دا، قاۋلىنى جاڭا وزگەرىستەرگە سايكەس قايتا شىعارادى.
- اڭگىمەڭىزگە راقمەت!
