جاقىن كۇندەردەن بەرگى ەل ازاماتتارىنىڭ اڭسارىن اۋدارعان ءبىر-اق ماسەلە بوپ تۇر. ياعني قازاقستان حالىقتار اسسامبلەياسى كوتەرگەن كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزۋ ماسەلەسى. تويدىڭ بولارىنان بولادىسى قىزىق بوپ تۇر تاعى دا. بىرەۋ «سايلاۋ وتەدى» دەپ «بال اشادى». الدەكىمدەر سول سايلاۋدىڭ «وتپەيتىنىن» «دالەلدەپ» الەك.
ەل نە دەسەدە، ءبىر انىعى – «بۇگىن» بە، «ەرتەڭ» بە، ايتەۋىر، ەلىمىزدە پرەزيدەنت سايلاۋى وتەدى. بيىلدان قالسا، كەلەسى جىلى.
قالاي بوماسىن ءبىر «سايلاۋدىڭ» تىقىرى تاياپ تۇرعانى انىق. ەندەشە، سايلاۋدىڭ ءبارى كانديداتتارسىز وتپەيتىنى تاريحتان ماعلۇم. سوندا، تۇران دالاسىنداعى تاۋەلسىز ەلدىڭ ەندىگى كوشباسشىسى كىم بولماق؟
جۇرتتى ونان سايىن قىزىقتىرىپ، قىزدى-قىزدى اڭگىمەلەردىڭ تۇزدىعى بولعان ءدال وسى تاقىرىپ. بىرەۋلەر «ەلباسى ءىزباسارىن كورسەتەدى» دەپ «جوريدى». ەندى ءبىر بىلگىشتەر، ك.ءماسىموۆتى، تاعى بىرەۋلەر ي. تاسماعامبەتوۆ نەمەسە ق. توقايەۆ كانديدات بولۋى مۇمكىن دەسىپ ءجۇر. تاعى ءبىر «ساۋەگەيلەردىڭ» ويىنشا شەتەلدە جۇرگەن «ع.جاقيانوۆ نەمەسە ءا. قاجىگەلدين كەلەدى»-مىس...
ارينە، بۇگىنگى قازاقستاننىڭ ساياسي باسشىسىنىڭ كىم بولۋى الەمدىك ساياسات ساحناسىندا دا ماڭىزدى مانگە يە.
قازاقستان – ورتا ازيانىڭ تەريتوريالىق تۇرعىدان دا، ساياسي تۇرعىدان دا تارازى باسىن ۇستاپ وتىرعان مەملەكەت. بۇل ەلدىڭ ساياسي تىزگىنى سارابدال تۇلعانىڭ قولىندا بولۋىنا باتىس پەن ەۋرووداق تا، جۇڭگو مەن رەسەي دە مۇددەلى. سەبەبى، ءبارىنىڭ جەپ وتىرعان «نانىن» ايتپاعاندا، ورتا ازيانىڭ بەيبىتشىلىگى الەم بەيبىتشىلىگى ءۇشىن اسا ماڭىزدى.
سەبەبى، قۇداي باسقا سالماسىن، ءمۇبادا «بوس بەلبەۋ» ءبىر باسشى كەلىپ، الەمنىڭ باسقا ايماقتارىندا ءجۇز بەرگەن ۇلتارالىق، ءدىنارالىق نەمەسە الەۋمەتتىك ماسەلەلەر بۇل وڭىردە قايتالاناتىن بولسا، تاياۋ شىعىس پەن اۋعانستان ماسەلەلەرى تۇك بولماي قالۋى بەك مۇمكىن... ياعني الەمدىك ساياساتتى تەڭسەلتىپ كەتەتىنى مۇندا تۇر.
قازبا بايلىقتارىنا باي، ەكونوميكالىق مۇمكىندىگى جوعارى، كەڭ-بايتاق جەرى بار قازاقستاننىڭ ورنىقتىلىعى بۇكىل ورتا ازيا ورنىقتىلىعىنىڭ كەپىلى دەۋگە بولادى. بۇل ءۇشىن قازاق جەرىندەگى ىشكى تۇراقتىلىق تا وتە ماڭىزدى. كوپەتنوستى، كوپكونفەسيالى مەملەكەتتىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن حالىقارادا كوپ تاراپتى ساياسي قارىم-قاتىناستى كوزدەيتىن، ەل ىشىندەگى ساياسي كۇشتەردىڭ بارلىعى مويىنسال بولعان، ەل ەكونوميكاسىن تۇراقتى ۇستاپ وتىرا الاتىن، الەۋمەتتىك ماسەلەلەرمەن كۇرەسۋگە مەيىلىنشە قۋاتتى، حالىقتى ارتىنان ەرتە الاتىن تۇلعانىڭ بيلىككە كەلۋى ەلدىڭ ءىشى-سىرتىنا وتە ءتيىمدى.
مىنە، ىشكى جانە سىرتقى فاكتورلار ءبىزدىڭ ويىمىزعا ءبىر عانا كانديداتتى ورالتىپ وتىر. ول – ەلى سۇيگەن، ەلىن سۇيگەن ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆ. ەلباسىنىڭ ساياسي ومىرىندەگى مول تاجىريبەسى مەن بەيبىتسۇيگىش باتىل قادامدارى، كاشمير، تاۋلى قاراباق، قىرىم ماسەلەرىندەگى حالىقارالىق ءىرى ارااعايىندىقتارى، الپاۋىت ەلدەردىڭ الدەنەشە ۇرپاق باسشىلارىمەن بولعان ارىپتەستىگى، «ەشكىمگە تاۋەلدى بولمايتىن» جانە «ەشكىمنەن الشاقتامايتىن» بەيتاراپ ساياساتتىڭ تىزگىنىن بەرىك ۇستاعان ساياسي مايدانى مەن سالماقتى ساياساتكەرلىگى ونىڭ ساياسات ساحناسىنان كەتپەۋىنىڭ الەمدىك گەوساياساتتىڭ مۇددەسى ەكەنىن دالەلدەيدى.
ەندى ەلدىڭ ىشكى جاعدايىنا ءبىر نازار اۋدارىپ كورەيىكشى...
الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ كەزەكتى كۇشتى تولقىنى باستالىپ كەلەدى. دەمەك، ەلگە ەكونوميكالىق ءوسىم قاجەت. بۇنداي كەزەڭدە جاڭا باسشى كەلىپ، ءار دارەجەلى باسشىلىق قۇرلىم سۋ جاڭا جاساقتالىپ، قۇرلىمدار اۋىسىپ، وزىمىزبەن ءوزىمىز الاساپىران بولعاننان گورى وسى قالپىمىزدى ساقتاپ دامي بەرگەنىمىز ابزال.
قازاق جەرىنە كوزىن تىگىپ كورشىمىز وتىر. دەمەك، ونىڭ ءتىلىن تاباتىن ساياسي تۇلعا كەرەك. جاڭا باسشى كەلىپ، كورشىلەرمەن «ءتانىسىپ-بىلىسىپ»، تامىر باسىپ بولعانشا، كەيبىر ماسەلەلەردە ۋاقىتتان ۇتتىرۋىمىز مۇمكىن.
كوپدىندى، كوپۇلتتى مەملەكەتپىز. ءبىزدىڭ ءوسىپ وركەندەۋىمىز ءۇشىن تىنىشتىقتىڭ ءمانى وزگەشە. ول ءۇشىن تاجىريبەسى مول، سارابدال، سالماقتى ۇستانىمداعى باسشى كەرەك.
ۇلتتىق يدەيالوگيا بىرىزدىلەنۋى كەرەك. بۇل ءىس قالاي ايتساق تا، ءبىر تۇلعانىڭ قولىمەن جاسالماق. ەندەشە، باستاعان ءىس سوڭىنا شىعۋعا ءتيىس.
باستالعان ءبىرقاتار الەۋمەتتىك، ەكونوميكالىق باعدارلامالار ءوز جەمىسىن بەرۋى كەرەك. جاڭا باسشى كەلىپ، جاڭا باعدارلامالار ءتۇزىپ، جاڭعىرتۋ جاساپ، ۋاقىت پەن قارجىدان ۇتتىرعانشا، باستالعان باعدارلامالاردىڭ ساپالى ءوتۋىن قاداعالاپ، جەمىسىن جەگەن الدە قايدا ابزال.
وسىنداي ءىرى الەۋمەتتىك-ساياسي ماسەلەلەر ەلباسى وكىلەتتىلىگىن ۇزارتۋدىڭ ەل ەكونوميكاسى مەن قوعامدىق-ساياسي ومىرىمىزگە الدەقايدا پايدالى ەكەنىن كورسەتسە كەرەك.
سوندىقتان، مەملەكەتسۇيگىش قاراپايىم جۋرناليست رەتىندە ءوز باسىم ەلباسىمىز ن.ءا.نازاربايەۆتىڭ ق ر پرەزيدەنتى مىندەتىن جالعاستى اتقارعانىن قالايمىن. ءارى كوپتەگەن قوعام مۇشەلەرىنىڭ قولدايتىنىنا سەنەمىن. ق ر ازاماتى رەتىندە ەل تاعدىرىنداعى ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىگىمدى سەزىنە وتىرىپ، ەلباسىنىڭ قايتادان سايلاۋعا ءتۇسۋىن قولدايمىن.
ورازبەك ساپارحان
