ەلباسى 2014 جىلدىڭ 17 قاڭتارىنداعى «قازاقستان جولى – 2050» جولداۋىندا «ءبىز ەنەرگەتيكانىڭ ءداستۇرلى تۇرلەرىن دامىتاتىن بولامىز. جىلۋ-ەلەكتر ستانسالارىنان شىعاتىن قالدىقتاردى تازارتۋ جونىندەگى ىزدەنىستەر مەن جاڭالىقتارعا، ءوندىرىس پەن تۇرمىستا جاڭا تەحنولوگيالار ارقىلى جاپپاي ەلەكتر قۋاتىن بارلىق جەردە ۇنەمدەۋگە قولداۋ كورسەتۋ قاجەت. تاياۋدا ەۋرووداقتىڭ ءىرى كومپانيالارىنىڭ العاشقى وندىعى ەۋرووداقتىڭ ايگىلى جاسىل ەكونوميكا تۇجىرىمداماسى نەگىزىندە قابىلدانعان ەنەرگەتيكالىق ستراتەگياسىنا قارسىلىعىن جاريالادى. ەۋرووداق ونى جۇزەگە اسىرعان ءتورت جىلدا 51 گيگاۆاتت ەنەرگيا قۋاتىن جوعالتتى. جاسىل ەكونوميكا باعدارلاماسىمەن جۇمىس جۇرگىزە وتىرىپ، ءبىز وسى قاتەلىكتى ەسكەرۋىمىز كەرەك» دەگەن بولاتىن. قازاقستان پرەزيدەنتى سونداي-اق، استاناداعى حالىقارالىق ەكسپو-2017 كورمەسىنە دايىندىقتى بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىن ىزدەۋ جانە جاساۋ جونىندەگى وزىق الەمدىك تاجىريبەنى زەردەلەۋ ءۇشىن پايدالانۋ كەرەكتىگىن اتاپ ايتقان بولاتىن. «ءبىز قوعامدىق كولىكتى وتىننىڭ ەكولوگيالىق تازا تۇرلەرىنە كوشىرۋگە، ەلەكتروموبيلدەردى ەنگىزۋگە جانە ولار ءۇشىن ءتيىستى ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋعا جاعداي جاساۋىمىز كەرەك. ەلىمىز بەنزيندى، ديزەل وتىنىن، اۆياسيا كەروسينىن مولىنان ءوندىرۋدى قاجەت ەتىپ وتىر. جاڭا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن سالۋ قاجەت» دەگەن رەسپۋبليكا باسشىسى يادرولىق ەنەرگەتيكانى دامىتۋدىڭ كەلەشەگى تۋرالى دا ويلانۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.

ەنەرگەتيكالىق ءونىمنىڭ ۇشتەن ەكىسى جەس-تەردە، قالعان بولىگى سەس- تەردە وندىرىلەتىن قازاقستان «دۇنيەجۇزىلىك ەنەرگەتيكالىق كەڭەسكە» 2009 جىلى مۇشە بوپ ەندى. «Standard & Poors» اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا تاياۋ بولاشاقتا قازاقستاننىڭ كىرىس كوزى نەگىزىنەن مۇناي مەن گازدىڭ ەسەبىنەن بولادى. ساراپشىلاردىڭ بولجاۋىنشا قازاقستاندا مۇنايدىڭ 45 جىلعا جەتەتىن قورى بار.

حالىقارالىق ەنەرگەتيكا اگەنتتىگى، دۇنيەجۇزىلىك ەنەرگەتيكالىق كەڭەس، ماگاتە ءتارىزدى ۇيىمداردىڭ ساراپتاماسىنا نازار سالساق، 2050 جىلعا دەيىن الەم بويىنشا ەنەرگياعا دەگەن سۇرانىس كولەمى ۇلعايماق. بۇل سالادان 90 پايىزعا دەيىنگى ءوسىمدى ءۇندىستان، تاياۋ شىعىس ەلدەرى مەن جۇڭگو قامتاماسىز ەتەدى. سونداي-اق بۇگىندە جەرىندەگى تابيعي كەن ورىندارىن يگەرۋدە ۇنەمشىلدىك تانىتىپ وتىرعان اقش بولاشاقتا مۇناي مەن گازدى ەكسپورتتاۋشى مەملەكەتكە اينالۋى مۇمكىن. اقش 2020 جىلعا قاراي مۇناي وندىرىسىنەن ساۋد اراۆياسىنان دا وزىپ كەتەدى دەپ بولجانۋدا. بەس جىلدان سوڭ الەمدىك مۇناي ءوندىرىسى كولەمىنىڭ ۇلعايۋى ءداستۇرلى ەمەس قورلاردى يگەرۋ ارقىلى جۇزەگە اسپاق. مۇناي ءوندىرىسىنىڭ كەلەشەگى كولىك يندۋسترياسىمەن دە بايلانىستى.

مۇنايدى پايدالانۋ كورسەتكىشى تۇرعىسىنان ءۇندىستان، جۇڭگو جانە تاياۋ شىعىس ەلدەرى الدىڭعى ورىننان كورىنەدى. ال ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا كىرەتىن 29 مەملەكەتتە مۇناي ءوندىرىسى ازايماق. سونداي-اق، جۇڭگو، ءۇندىستان جانە تاياۋ شىعىس ەلدەرىنىڭ ۇلەسىنەن گاز ءوندىرىسىنىڭ كولەمى دە ۇلعايادى. ەكونوميكالىق دامۋ جونىنەن الدىڭعى ورىندا تۇرعان اقش–تا گاز وندىرىسىنە باسىمدىق بەرىلەدى. ەۋروپانى گازبەن كاسپيي ايماعى قامتاماسىز ەتەتىن كورىنەدى. ءقازىر دۇنيەجۇزى بويىنشا سىعىلعان گاز ءوندىرىسىنىڭ كولەمى دە ءبىرشاما ۇلعايىپ كەلەدى. تيىمدىلىگى جوعارى تەحنولوگيالارعا ادامزات تولىعىمەن كوشۋ ءۇشىن 15 جىلداي ۋاقىت كەرەك. وسى ۋاقىت ىشىندە مۇناي مەن گاز ەڭ قاجەتتى رەسۋرس بولىپ قالادى.

ءداستۇرلى ەمەس رەسۋرستاردىڭ نەگىزگى بولىگى جۇڭگو، اقش جانە اۆسترالياعا تيەسىلى. ءبىراق الەم بويىنشا رەسۋرستاردىڭ بۇل ءتۇرى ءالى تولىق يگەرىلمەگەن. قازىرگى تەحنيكالىق، ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جاعدايلاردا كەڭىنەن قولدانىسقا يە بولماعان مينەرالدى شيكىزات كوزدەرى بولاشاقتا ءداستۇرلى مينەرالدى رەسۋرستار تاۋسىلعاندا قولدانىسقا ەنبەك. ءداستۇرلى ەمەس رەسۋرستار جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزىلگەندە كەڭىنەن يگەرىلەتىن بولادى. قازىرگى تاڭدا عالىمدار رەسۋرستىڭ بۇل ءتۇرىن ءتيىمدى پايدالانۋ جاعىن زەرتتەۋ ۇستىندە.

نەگىزگى ەنەرگيا كوزىنىڭ ءبىرى كومىر ەكەنى بەلگىلى. دۇنيەجۇزىلىك ەنەرگيا اينالىمىندا كومىردىڭ ۇلەسى وسەدى دەپ كۇتىلۋدە. بۇگىندە گەرمانيا كومىر ەلەكترستانسيالارىن ىسكە قوسۋعا دايىندالۋدا. كومىر وندىرىسىنە قاتىستى تازا تەحنولوگيالار ىسكە قوسىلعاندا كومىردىڭ الەم بويىنشا وندىرىستىك ۇلەسى ارتادى ەكەن. ازىرشە كومىردىڭ زياندى اسەرىن تومەندەتەتىن تەحنولوگيالار جاسىل تەحنولوگيالاردى پايدالانىپ جاتقان بىرنەشە مەملەكەتتە عانا ەنگىزىلگەن. 2011 جىلدىڭ ناۋرىزىندا جاپونياداعى «فۋكۋشيما داييچي» اپاتىنان كەيىن اتوم گەنەراسياسىنان باس تارتۋ جونىندە كوپ ايتىلا باستادى. الايدا ماماندار اتوم ەنەرگەتيكاسى ءوندىرىسى تۇراقتى بولىپ قالاتىنىن ايتۋدا.

راديواكتيۆتى قالدىقتاردى كومۋ ماسەلەسى تولىق شەشىلمەيىنشە اتوم ەنەرگەتيكاسى ماسەلەسى دە كۇردەلى كۇيىندە قالا بەرمەك. بۇگىنگى تاڭدا حالىقارالىق ماماندار ەنەرگيا ءوندىرىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتىرۋ ماسەلەسىن كەڭىنەن تالقىلاۋدا. ەنەرگيا ۇنەمدەۋدى  بارلىق مەملەكەتتەر ماقسات ەتىپ قويعانمەن، بۇل سالاداعى تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ ءوز دەڭگەيىندە جۇزەگە استى دەۋگە بولمايدى. ەنەرگيا تيىمدىلىگىنە ينۆەستيسيا سالىنسا ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك پەن ەكونوميكالىق وسىمگە جانە ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە سەپتىگى تيەر ەدى. 20 جىلدان كەيىن ەنەرگيانىڭ جاڭارتىلعان تۇرلەرى بۇكىل ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن الاتىن بولادى. قازىرگى كەزدە وندىرىلەتىن ەنەرگيانىڭ تەك تورتتەن ءبىرى عانا جاڭارتىلعان ءتۇرى بولىپ وتىر. «جاقىن ارادا ەنەرگيانىڭ جاڭارتىلعان تۇرلەرى ەلەكتر ەنەرگياسى وندىرىسىندە ەكىنشى ورىنعا شىعادى» دەپ بولجاۋدا حالىقارالىق اگەنتتىك ماماندارى.

حالىقارالىق ەنەرگەتيكا اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، 2035 جىلعا دەيىن دۇنيەجۇزىندە قازبا بايلىقتىڭ ۇلەسى — مۇناي 27، گاز 25، كومىر 24 پايىز دەڭگەيىندە بولمادى دەپ كۇتىلۋدە. ال اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ ورنىن ەنەرگيانىڭ جاڭارتىلعان تۇرلەرى باسادى. حالىقارالىق وتىن ەنەرگەتيكا اينالىمىندا جاسىل ەنەرگەتيكانىڭ ۇلەسى الداعى 20 جىلدا 20 پايىزعا جەتەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ «جاسىل ەنەرگەتيكا ينستيتۋتىن» قۇرۋ جونىندە 2013 جىلى ۇسىنىس ايتقان بولاتىن. شەت ەلدىك ماماندار 2050 جىلى العاشقى ەنەرگياعا دەگەن سۇرانىستىڭ 60 پايىزىن ەنەرگيانىڭ جاڭارتىلعان تۇرلەرى الادى دەگەن پىكىر بىلدىرۋدە.

سونداي-اق، 30 جىلدان سوڭ نانوتەحنولوگيا نەگىزىندە وتىننىڭ جاڭا تۇرلەرى پايدا بولادى. وعان قوسا سۋتەكتى ەنەرگەتيكا ءوندىرىسى وسپەك. سۋتەكتى وتىنمەن جۇرەتىن كولىك تۇرلەرىن پايدالانۋ ماقساتىندا ەنەرگەتيكانىڭ وسى ءتۇرى كەڭىنەن قولدانىسقا ەنەدى. ەنەرگيانىڭ جاڭا تۇرلەرىنىڭ دامۋىمەن قاتار ادامزات تەحنولوگيالىق دامۋدىڭ شىڭىنا جەتەدى. بۇل تۇرعىدا، «الەمدى ەنەرگەتيكامەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا كىرمەيتىن مەملەكەتتەر قامتاماسىز ەتەدى» دەگەن بولجام بار.

  بىلتىرعى جولداۋىندا پرەزيدەنت «الەمنىڭ تاياۋداعى دامۋ كەلەشەگىندە ارزان اتوم ەنەرگياسىنا دەگەن قاجەتتىلىك وسە تۇسەتىن بولادى. قازاقستان – ۋران وندىرۋدە الەمدىك كوشباسشى. ءبىز اەس وتىنى ءۇشىن ءتول ءوندىرىسىمىزدى دامىتىپ، اتوم ستانساسىن سالۋعا ءتيىسپىز» دەدى. «Kazenergy» اگەنتتىگىنىڭ «ۇلتتىق ەنەرگەتيكالىق بايانداماسىندا» قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ، ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ ارقىلى باسەكەلەستىك دەڭگەيىن كوتەرۋ، عىلىمي پوتەنسيالدى ارتتىرۋ، ەنەرگيا تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ، ەكولوگيا جانە سۋ-ەنەرگەتيكالىق ماسەلەلەر ءسوز بولدى. قازىرگى تاڭدا قازاقستان ەنەرگيا رەسۋرستارى وندىرىسىنەن الدىڭعى 20 مەملەكەتتىڭ تىزىمىنە كىرەدى.

دۇنيەجۇزى بويىنشا تابيعي ەنەرگيا رەسۋرستارىنىڭ 46 پايىزى كومىر، 30 پايىزى ۋرانعا تيەسىلى. تابيعي رەسۋرستاردىڭ قورى جونىنەن قازاقستان الەمدە 6 ورىندا تۇر. اقش ماماندارىنىڭ ەسەبىنە سۇيەنسەك، قازاقستاننىڭ بارلاۋعا تۇسكەن كەن ورىندارىنداعى قازىنا 10 تريلليون اقش دوللارىنا جەتەدى ەكەن. ماسساچۋسەتس تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىنىڭ تابيعي رەسۋرستار جانە ەنەرگەتيكا جونىندەگى مامانى، دوكتور دانيەل فايننىڭ ساراپتاماسى بويىنشا 1991 جىلدىڭ وزىندە سسسر يەلەنگەن حروم كەنىنىڭ 90، مىستىڭ 26، قورعاسىن مەن سينكتىڭ 33، ۆولفرامنىڭ 38 پايىزى قازاقستان جەرىنەن الىنعان. كەڭەستەر وداعىنىڭ كەزىندە باريت قورىنىڭ 82، ءفوسفوريتتىڭ 65، موليبدەننىڭ 29، بوكسيتتىڭ 22، اسبەستتىڭ 20، مارگانەستىڭ 13، كومىردىڭ 12 پايىزى قازاقستان تەرريتورياسىندا بولعان.

بۇگىندە قازاقستان مۇناي مەن گازدان باسقا ماگنيي، ۋران، التىن، ت.ب. قورى جونىنەن الەمدەگى ەڭ باي مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا كىرەدى. ءقازىردىڭ وزىندە قازاقستان ۆولفرام وندىرەتىن ەڭ ءىرى مەملەكەت سانالادى. ۆولفرام قورى جونىنەن ەلىمىز الەم بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا. حروم مەن فوسفور كەندەرىنىڭ قورى جونىنەن ەكىنشى، قورعاسىن، موليبدەن قورىنان ءتورتىنشى ورىندا تۇر. قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ كەن بايلىعىنا اقش، باتىس ەۋروپا ەلدەرى، تۇركيا، يران، پاكىستان، جۇڭگو، جاپونيا زور قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر.

كوسموستان تۇسىرىلگەن سۋرەتتەر جانە حالىقارالىق مامانداردىڭ زەرتتەۋىنە ءمان بەرسەك، تەك كاسپييدىڭ سولتۇستىك بولىگىندە عانا 3،5 ميلليارد توننا مۇناي مەن 2،5 تريلليون كۋبومەتر گاز قورى بار ەكەن. قازىرگى كەزدە رەسپۋبليكا بويىنشا قۇرلىقتاعى مۇنايدىڭ 6،1 ميلليارد تونناسى، گازدىڭ 6 تريلليون كۋب مەترى ساقتاۋلى. ەل اۋماعىنداعى 300 التىن كەنىنىڭ 173ء-ى يگەرىلگەن. ولاردىڭ اراسىندا الماز بەرەتىن كەن ورىندارى دا بار. قازىرگى كەزدە التىن قورىنىڭ تەك 1 پايىزى عانا وندىرىلۋدە. قازاقستان كومىرى 250 جىلعا جەتەدى ەكەن. ال قاراعاندى كومىر باسسەينىندە 50 ميلليارد توننا كومىر جاتىر.

ءبىراق، ءار نارسەنىڭ سۇراۋى، شەگى بار ەكەنى بەلگىلى. كەن ورىندارىن شەكتەن تىس قارقىندى يگەرۋ قازبا بايلىقتىڭ سارقىلۋىنا اكەلۋى عاجاپ ەمەس. وسى ورايدا ماماندار 2025 جىلدان كەيىن مۇناي ءوندىرىسىنىڭ كولەمى ازايادى دەپ بولجاپ وتىر. «Kazenergy» اگەنتتىگىنىڭ ساراپتاماسى بويىنشا قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق كومىر ەكسپورتى 2020 جىلعا دەيىن قازىرگى دەڭگەيىندە ساقتالادى. بەس جىلدان سوڭ قازاقستان كومىرىنىڭ نەگىزگى ساتىپ الۋشىسى بولىپ وتىرعان رەسەيدىڭ كومىرگە دەگەن سۇرانىسى كەميتىن كورىنەدى. قازاقستان ۋران قورى جونىنەن دۇنيەجۇزىندە ەكىنشى ورىندا تۇر. 2013 جىلى رەسپۋبليكاداعى ۋران ءوندىرىسى 22،5 مىڭ توننا بولعان. بۇل الەمدىك ۋران ءوندىرىسىنىڭ 38 پايىزى. بولاشاقتا ۋرانعا دەگەن سۇرانىس ارتا تۇسپەك.

الەمدەگى جەتەكشى ەلدەر تابيعي كەن ورىندارىنا سەنۋدى قويىپ، ەنەرگيانىڭ جاڭا تۇرلەرىن وندىرۋگە كوشە باستاعانى دا بايقالادى. ماسەلەن، گەرمانيا ەنەرگەتيكالىق بەتبۇرىسقا ارنالعان جاڭا باعدارلاما قابىلداپ، ءارى ارزان، ءارى ءتيىمدى جاسىل ەنەرگەتيكا كوزدەرىن يگەرە باستادى. سونىڭ ارقاسىندا ون جىل ىشىندە گەرمانياداعى جاڭارتىلعان ەنەرگيانىڭ ۇلەسى 25 پايىزعا جەتكەن. كۇن پانەلدەرى مەن جەل قۇبىرلارى ەلدىڭ ەلەكترگە دەگەن سۇرانىسىنىڭ جارتىسىن وتەۋدە. قازىرگى كەزدە الەمدە كۇن باتارەياسىنان الىناتىن ەنەرگيا قۇنى جىل سايىن ارزانداۋدا. ءۇش جىلدا (2008-2011) كۇن ەنەرگياسىن ءوندىرۋ شىعىنى 50 پايىزعا ازايعان.

الداعى بەس جىل ىشىندە گەرمانيا جاڭارتىلعان ەنەرگيانىڭ ەسەبىنەن 40 پايىز ارتىق ەنەرگيا الماق. جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرىن يگەرۋدىڭ ارقاسىندا گەرمانيادا شاعىن جانە ورتا بيزنەس دامىپ، سالىق ءتۇسىمى ارتىپ وتىر.

گەرمانيانىڭ جاڭارتىلعان ەنەرگەتيكا سەكتورىندا 380 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى، بۇل كەن ورىنداعى جۇمىسكەرلەردەن اناعۇرلىم كوپ. نەمىس تەحنولوگيا بويىنشا ءار عيمارات وزىنە قاجەت ەنەرگيانى ءوزى ءوندىرىپ الاتىن شاعىن ەلەكتروستانسيا قىزمەتىن اتقارۋى قاجەت. ەنەرگيا كوزى رەتىندە نەگىزىنەن كۇن مەن جەل قۋاتى پايدالانىلادى. بۇل ەلدە ارنايى جاسالعان كولىك ينفراقۇرىلىمىنا سايكەس بۇكىل كولىكتەر ەلەكتردۆيگاتەلدەرمەن جۇمىس ىستەۋگە كوشۋدە.

الەمنىڭ دامىعان وتىز ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلعالى وتىرعان قازاقستان جەل، كۇن ەنەرگياسىن پايدالانۋ، بيوتەرمالدى، گەوتەرمالدى ستانسالار سالۋ، ەلەكتروموبيلدەردى پايدالانۋ، وتىننىڭ جاڭا تۇرلەرىن ويلاپ تابۋ، ت.ب. جوسپارلار ارقىلى ەنەرگەتيكا جۇيەسىن جاڭارتۋدى ماقسات ەتۋدە. دامۋدىڭ ەنەرگەتيكالىق مودەلىنىڭ ايقىن ۇلگىسى «ەكسپو-2017» كورمەسىندە جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىلاتىن وتاندىق تەحنولوگيالار بولاتىنىنا سەنەيىك. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 70 پايىزى مەن جىلۋ ەنەرگياسىنىڭ 50 پايىزى وندىرىستە پايدالانىلسا، تۇرعىندارعا 25 جانە 30 پايىزى تيەسىلى.

رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ ەنەرگەتيكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ بولجامى بويىنشا 2010-2035 جىلدار ارالىعىندا الەمدە ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ كوبەيۋىمەن بىرگە ەلەكتر ەنەرگياسى، جىلۋ ءوندىرۋ كولەمى مەيلىنشە ۇلعايادى. تابيعي رەسۋرستاردى يگەرۋدى قىسقارتۋدىڭ ەڭ توتە جولى ەنەرگيا ۇنەمدەۋ مەن ەنەرگيالىق ءتيىمدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ بولعاندىقتان بۇل ماسەلە ەلىمىز ءۇشىن وزەكتى بولىپ وتىر. حالىقارالىق ەنەرگەتيكا اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ەنەرگيا سىيىمدىلىق كورسەتكىشى جوعارى. ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋ جىلدارىندا رەسپۋبليكانىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ەنەرگيا سىيىمدىلىعى 20 پايىزعا كوتەرىلگەن. بۇل كورسەتكىش 2025 جىلعا قاراي 25 پايىزعا تومەندەيدى دەپ بولجانۋدا.

«قازاقپاراتتىڭ» مالىمەتى بويىنشا، قازاقستان ەنەرگيا ۇنەمدەۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرا وتىرىپ، 2،8 ملرد. تەڭگەنى ۇنەمدەگەن. مەملەكەتتىك ەنەرگەتيكالىق ءتىزىم جاسالىپ، وعان 2000-نان استام ونەركاسىپ ورىندارى مەن 28000 مەملەكەتتىك مەكەمە كىرگەن. بۇگىنگى تاڭدا 30 ءىرى كاسىپورىنعا ەنەرگيا ءاۋديتىن جۇرگىزۋ جوسپارلانعان. ال 50 كاسىپورىندا ەنەرگيا مەنەدجمەنتى جۇيەسى ەنگىزىلۋدە. ونەركاسىپ ورىندارىندا شامامەن 3 ملن. م.ە.ن. (مۇناي ەكۆيۆالەنتىندەگى توننا) مولشەرىندەگى ەنەرگيا رەسۋرستارىن ۇنەمدەۋ جوسپارلانۋدا.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس «ەنەرگيا تيىمدىلىگى-2020» باعدارلاماسى ازىرلەنۋدە. سونداي-اق، «ەنەرگوبالانس-2020» باعدارلاماسى دا دايىندالۋدا. ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن 2030 جىلعا دەيىن دامىتۋ باعدارلاماسىنا سايكەس جوڭعار، شەلەك، سارىوزەك، الاكول، قاروي، شەڭگەلدى، قورداي وڭىرلەرىنەن جەل ەلەكتر ستانسالارىن سالۋ جوسپارلانعان. بۇل جەس-تەردى سالۋعا قۇيىلاتىن ينۆەستيسيا كولەمى 500 ميلليون اقش دوللارى شاماسىندا. قازىرگى كەزدە جاڭارتىلعان ەنەرگيا ءوندىرىسى مولشەرى جىلىنا 8 ميلليارد كۆت ساعات دەڭگەيىندە. اسىرەسە ەنەرگيا كوزدەرى جەتپەيتىن وڭتۇستىك پەن باتىس قازاقستان وبلىستارى ەنەرگەتيكا سالاسىن دامىتۋدى قاجەت ەتەدى.

رەسپۋبليكانىڭ وڭتۇستىك ايماقتارىنداعى كۇن ەنەرگياسىنىڭ پوتەنسيالى جىلىنا 2500-3000 كۇن ساعاتىن قۇرايدى. حالىقارالىق ەنەرگەتيكا اگەنتتىگىنى مالىمەتىن سەنسەك، كۇن ەنەرگەتيكاسى 40 جىلدىڭ ىشىندە بۇكىل ەنەرگيا مولشەرىنىڭ 25 پايىزىن الاتىن بولادى. بۇل قورشاعان ورتاعا زيانى وراسان كومىرقىشقىل گازىن جىلىنا 6 ميلليارد تونناعا دەيىن ازايتادى.

جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرىن ءتيىمدى يگەرۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىگى زور. پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ بىلتىرعى جىلدىڭ قاراشا ايىندا وتكەن ەنەرگەتيكالىق حارتيا جونىندەگى كونفەرەنسيانىڭ 25ء-شى سەسسياسىندا جاساعان بايانداماسىندا «ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ نەگىزگى پروبلەمالارىنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىرعانى ايدان انىق. ەكونوميكالىق ءوسىم ەنەرگيا رەس­ۋرستارىنا دەگەن سۇرانىستىڭ ارتا تۇسۋىنە جاعداي جاساۋدا. ءبىز قىزمەتتىڭ وسى باعىتى، سونداي-اق، جاڭا جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن ىزدەۋ تاياۋ جىلداردا وسكەلەڭ ماڭىزعا يە بولادى دەپ ەسەپتەيمىز» دەگەن ەدى. وسى جيىندا كارىم ءماسىموۆ قازاق­ستاننىڭ كەيىنگى جىلدارى جەتەكشى الەمدىك ەنەرگيا رەسۋرستارىن ەكسپورتتاۋشى ەلگە اينالعانىن ايتا كەلە، تاياۋ جىلدارى رەسپۋبليكا الەمدەگى نەگىزگى ەنەرگيا رەسۋرستارىن، سونىڭ ىشىندە تابيعي گاز وندىرۋشىلەردىڭ وندىعىنا كىرەتىنىن جەتكىزدى.ەنەرگەتيكا كوزدەرىن جاڭارتۋ جاسىل تەحنولوگيالاردى ءتيىمدى يگەرۋ مەن پايدالانۋدان باستالادى. ەنەرگەتيكالىق تەحنولوگيالاردان ازىرشە جاپونيا، گەرمانيا، نورۆەگيا، وڭتۇستىك كورەيا، دانيا سياقتى مەملەكەتتەر وزىق تۇر.

شارافات جىلقىبايەۆا