ءار پرەزيدەنت ءوزى باسقارىپ وتىرعان مەملەكەتتىڭ تۇراقتى بولعانىن قالايدى. ال، مەملەكەت تۇراقتى بولۋى ءۇشىن پارسى پاتشاسى داريي ايتقانداي، ءبىر تىلدىلىك پەن ءبىر دىندىلىك قالىپتاسۋ كەرەك. ءتىل ماسەلەسى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. ال، ءدىني ماسەلە ەلىمىزدە ۋشىعىپ تۇر دەمەسەك تە ارا-تۇرا «اتتەگەن-ايلار» كەزدەسىپ قالادى. ويتكەنى، جاھاندانۋ زامانىندا ەلىمىزگە حالىقارالىق قۇقىقتى جەلەۋ ەتكەن كوپتەگەن اعىمدار كەلە باستادى. مىنە سول ءدىني ۇيىمدار اياعىن الشاڭ باسىپ، ويىنا كەلگەنىن جاساپ باعۋدا.
ماسەلەن، كۇنى كەشە استانادا «بلوگودات» ءدىني ۇيىمىنىڭ بەلدى مۇشەسى ىقىلاس قابدۋاقاسوۆ سوت زالىنان بوساتاندىققا شىقتى. سۋديا ونىڭ كىنالى ەكەنىن دالەلدەگەنىمەن، وعان نە ءبارى 7 جىل شارتتى مەرزىم كەستى. بۇل دەگەن ءسوز ول جازاسىن تۇرمەدە ەمەس، ءۇيىنىڭ تورىندە شالقاسىنان جاتىپ وتەيتىندىگىن بىلدىرەدى. ايتسە دە ۇكىم بويىنشا ىقىلاس قابدۋاقاسوۆقا قۇزىرلى مەملەكەتتىك مەكەمەگە حابارلاماي تۇرعىلىقتى جەرىن، جۇمىسىن، وقۋىن اۋىستىرۋعا، مەيرامحانا سىندى كوڭىل كوتەرەتىن ورىندارعا بارۋعا، شەتەلگە شىعۋعا تىيىم سالىندى. سونداي-اق، ول سوت شىعىنى رەتىندە بار بولعانى 149 مىڭ 742 تەڭگە تولەۋى ءتيىس بولدى.
وسى رەتتە «ىقىلاس قابدۋقاسوۆتىڭ ارتىنان شام الىپ تۇسەتىندەي ول نە ىستەپ قويدى؟» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىنداۋى مۇمكىن؟ ناقتىراق ايتساق، وعان «ءدىني الاۋىزدىق تۋعىزدى» دەگەن باپ بويىنشا اۋىر ايىپ تاعىلىپ وتىر. ويتكەنى «ءپىرادار» جالعا العان پاتەرىنە ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىن شاقىرىپ، يسلام ءدىنىن مۇحاممەد پايعامباردىڭ ويلاپ تاپقان ءدىنى دەپ ءدارىس وقىعان. ياعني، ول جاستاردىڭ ساناسىن ۋلاپ، شوقىندىرۋعا ارەكەت ەتكەن. الايدا سوتتالۋشى وزىنە بەرىلگەن 7 جىلدى تىم قاتال جازا دەپ وتىر. سوندىقتان دا، ادۆوكاتپەن اقىلداسىپ ءارى قاراي ارىزداناتىنىن مالەمدەدى. سونى ايتتى دا ول «10 جىل، ءتىپتى 20 جىل بەرسىن. ءقازىر بالا-شاعامدى كورگىم كەلىپ تۇر» دەپ ساق-ساق كۇلىپ كەتىپ قالدى.
ىقىلاس قابدۋقاسوۆتىڭ ساق-ساق كۇلىپ مارقاياتىن ءجونى بار. ويتكەنى ونىڭ ءسوزىن اتاعىنان ات ۇركەتىن حالىقارالىق ۇيىمدار سويلەپ، قىزعىشتاي قورعاپ وتىر. مىنە سول حالىقارالىق ۇيىمدار «بلاگودات» ءدىني ۇيىمىن باسقارعان باقىتجان قاشقىمبايەۆتىڭ دا جەڭىل جازا الۋىنا تۇرتكى بولعان ەدى. ايتپاقشى ىقىلاس قابدۋقاسوۆ باقىتجان قاشقىمبايەۆتىڭ شاكىرتى ەكەن. دەمەك ول «شاكىرتىنەن ۇستازى وزاتىنىن» ءىس جۇزىندە دالەلدەگەن سياقتى. ويتكەنى قابدۋقاسوۆ ۇستازى سياقتى 4 جىل ەمەس 7 جىلعا شارتتى جازاعا كەسىلدى.
جالپى شارتتى جازانى جەڭىل جازا دەپ ەسەپتەۋىمىز تەگىن ەمەس. ويتكەنى اتالاعان ازاماتتار 12 جىلعا تۇرمەگە جابىلعان سايات ىبىرايعا قاراعاندا الدەقايدا باقىتتى ەكەن. ءبىراق ءبىر قىزىعى اكادەميك قازاق جاستارىن شوقىندىرۋعا ەمەس، كەرىسىنشە سوپىلىق ءىلىم بويىنشا ءبىلىمىن ارتىرۋعا تىرىسقان بولاتىن. ءتىپتى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ءوزى «ءبىزدىڭ ءدىنىمىز مۇسىلمان. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ ءوز جولىمىز بار. ءوز جولىمىزعا ءتۇسۋ ءۇشىن ءبىز قوجا احمەت ياسساۋيدىڭ ىلىمىنە تابان تىرەۋىمىز كەرەك» دەگەن بولاتىن. الايدا ءبىزدىڭ ەلدە پاتشانىڭ ۇستانىمى سوتتىڭ ۇستانىمىنا قاراما-قايشى بولىپ وتىر. ويتكەنى شوقىنعان قازاقتىڭ شوقتىعى بيىك بولىپ بوستاندىققا شىقسا، ال سايات ىبىرايدىڭ تۇرمەدە جاتقانىنا 5 جىل بولدى. جاقىندا بەلگىلى اكادەميك اسقار جۇمادىلدايەۆ سايات ىبىرايدى بوستاندىققا شىعۋ كەرەك دەپ ۇكىمەتكە ارنايى مالىمدەمە جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا اكادەميك مۇسىلمان بولعانى ءۇشىن تۇرمەدە وتىر.
– ءقازىر كىتاپتى كىم جازباي جاتىر. الايدا سايات ىبىراي «اقىلسىز بولسا عىلىم تۇل» دەگەن كىتاپتى تۇرمەدە جازدى. ويتكەنى ول دىنگە سەنىپ، اباي قۇنانبايۇلىن، شاكارىم قۇدايبەردىۇلىن زەرتتەدى. سونداي-اق ول ءوزىن قوجا احمەت ياسساۋيدىڭ ءىلىمىن جالعاستىرۋشىمىن دەپ ەسەپتەدى. وكىنىشكە قاراي سايات ىبىراي تۇرمەدە مۇسىلمان بولعانى ءۇشىن وتىر. ول ار-وجداننىڭ تۇتقىنى. وسىدان ءبىر جىل بۇرىن باقىتجان قاشقىنبايەۆ دەگەن پاستور 4 جىلعا شارتتى تۇردە جەڭىل جازا الدى. ويتكەنى ونىڭ سوتىنا امەريكا ەلشىلىگىنىڭ وكىلى كەلىپ قاتىستى. قاشقىنبايەۆقا تاعىلعان ايىپ ساياتقا تاعىلعان ايىپ سياقتى بولاتىن. الايدا ولار شارتتى جازامەن بوستاندىققا شىقتى دا، ال سايات تۇرمەدە وتىر. ەگەر سايات مۇسىلمان ەمەس حريستيان بولسا بۇكىل الەم شۋ شىعارىپ ونى بوساتىپ جىبەرەر ەدى، – دەيدى اسقار جۇمادىلدايەۆ.
اسقار جۇمادىلدايەۆتىڭ ويىنشا سوت اكادەميكتى 12 جىلعا سوتتاپ ادىلەتسىز شەشىم شىعارعان. سوندىقتان دا ول 5 جىل جازاسىن وتەگەن اكادەميكتى بوستاندىققا شىعارۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. الايدا اسقار سەرقۇل ۇلىنىڭ مالىمدەمەسىنە قۇزىرلى ورگان قۇلاق تۇرمەدى. دەمەك بەلگىلى اكادەميك جازاسىن تەمىر توردىڭ ار جاعىندا ودان ارى وتەي بەرمەك. ال شوقىنعان باقىتجان قاشقىمبايەۆ پەن ىقىلاس قابدۋقاسوۆ بوستاندىققا شىعىپ، ودان ءارى ۇگىت-ناسيحاتىن جۇرگىزەدى.
سەرىك جولداسباي
استانا
