«Bilimdi el - máńgi el». Óskemendegi drama teatrynyń ǵımaratynda ótken bilim salasy qyzmetkerleriniń dástúrli tamyz keńesi bıyl osyndaı taqyryppen ótti. Ótken oqý jylynyń qorytyndysyn shyǵaryp, aldaǵy mindetterin aıqyndaǵan alqaly jıynǵa oblys ákimi Danıal AHMETOV, Parlamenti Májilisiniń depýtaty Irına Smırnova, Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Elmıra Sýhanberdıeva qatysty.Bul týraly Shyǵys Qazaqstan oblystyq «Dıdar» gazeti jazady.

Sońǵy úsh jylda 42 bilim ordasy boı kóterdi

Jyl saıyn dástúrli túrde ótetin tamyz keńesine jınalǵan qaýym eń aldymen teatr foıesinen oryn tepken kórmeni tamashalady. 2015-2016 oqý jylyndaǵy aımaqtaǵy bilim berý mekemeleriniń jetistikterine arnalǵan kórme Shyǵystyń bilim berý salasynyń qanshalyqty deńgeıde ekenin de áıgilep turǵandaı. Aýyz toltyryp aıtarlyq jetistikter men maqtanýǵa turarlyq tolaǵaı tabystar da jeterlik. Ony tamyz keńesinde aımaqtyń bilim salasynyń ahýaly jaıynda arnaıy baıandama jasaǵan oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Aıjan Sadyqova da erekshe atap aıtty. 
Oblystyń bas pedagogy tamyz keńesine tamyzyq bolar áńgimesiniń álqıssasyn eń aldymen jınalǵan qaýymdy elimizdiń eń mańyzdy merekesi - Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵymen jáne Konstıtýsıa kúnimen quttyqtaýdan bastady. 
- Jańa oqý jyly qarsańynda biz dástúrli túrde ótken oqý jylynyń qorytyndylaryn shyǵarýǵa jáne Elbasynyń jańa bastamalaryn negizge alyp, 2016-2017 oqý jylyndaǵy qyzmettiń keleshegin belgileýge jınalyp otyrmyz, - degen oblystyq bilim basqarmasy basshysy ekonomıkalyq jáne qarjylyq qıyndyqtarǵa qaramastan bilim salasyna bólinetin qarjynyń jyldan-jylǵa artyp kele jatqanyn jetkizdi. 2016 jyly aımaqtyń bilim berý salasyna 92,6 mlrd. teńge qarjy bólinipti. Bul - 2015 jylmen salystyrǵanda 13,8 mlrd teńgege artyq. Bilim berý uıymdarynyń materıaldyq¬-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa 2015 jyly 390,0 mln. teńge baǵyttalsa, aǵymdaǵy jyldyń tek 6 aıynda ǵana 236,7 mln. teńge jumsalǵan. Mundaı qomaqty qarjy bilim berý uıymdarynyń jańa oqý jylyna daıyndalýyna zor múmkindik bergeni de sózsiz. 3,5 mlrd. teńgege 244 bilim berý nysanyna jóndeý júrgizilip, 1,5 mlrd. teńgege qajetti oqýlyqtar satyp alynǵan. Sonymen qatar bıyl 22 jańa modıfıkasıalanǵan kabınet ashylady dep kútilýde. Osynaý maqsatqa 102,7 mln. teńge jumsalypty. Bul zamanaýı kabınettermen jabdyqtalǵan mektepter qataryn 77,5 paıyzǵa deıin jetýine yqpal etpek.
Jalpy, sońǵy úsh jylda barlyǵy 42 jańa mektep paıdalanýǵa berilse, onyń 31-i apattyq jaǵdaıdaǵy mektepterdiń ornyna boı kótergen.
Oblystyq bilim basqarmasy basshysy Aıjan Sadyqova jyl saıyn mektepterdi jóndeýge qomaqty qarjy bólingenimen, aýdandar men qalalarda aǵymdaǵy jóndeýlerdiń jarym-jartylaı ǵana júrgiziletinin jasyrmady. Mysaly, bir mekteptiń shatyry ǵana jóndelse, taǵy bir mekteptiń terezesi nemese jylý berý júıesi ǵana jóndeýden ótkiziledi. Al bul óz kezeginde aldaǵy 5 jyldyń ishinde máseleni tolyq sheshýge múmkindik bermeıdi. Oblys boıynsha paıdalaný merzimi 50 jyldan asyp ketken 136 (20%) mektep bar. 
Sonymen qatar, oblysta, ásirese, aýyldy jerde jańa salynǵan mektepterdegi bala sanynyń azdyǵy da ótkir másele kúıinde qalýda. Kúrshim aýdanyndaǵy Aqjaılaý, Sheńgeldi, Jańaaýyl eldi mekenderinde 80 oryndyq mektep salynǵanymen, ondaǵy oqıtyn bala sany 40-50 ǵana. Sondaı-aq, Tarbaǵataı aýdanynda da 600 oryndyq mektep boı kóterýde. Janynda 300 balaǵa arnalǵan ınternaty taǵy bar. Al mundaı mektepti toltyrý úshin aýdandyq bilim bólimi kem degende jaqyn ornalasqan 10 aýyldan oqýshy tasýy kerek ekenin aıtqan bilim basqarmasynyń basshysy mektep turǵyzǵanda aýyldyń damý bolashaǵyn mindetti túrde eskerý qajet ekenin eske saldy.

Jas mamandar baspanasyz júr

Alys aýyldy jerde turatyn oqýshylardy mektepke tasý da bilim salasy qyzmetkerleriniń bas qatyratyn máselesi ekeni ras. A.Sadyqovanyń aıtýynsha, oblysymyzda mektebi joq 382 eldi meken bar kórinedi. Ondaǵy oqý jasyndaǵy bala sany - 4 666. Olardyń 3 798-i, ıaǵnı 80 paıyzy tasymal kóligimen qamtamasyz etilgen. 2016 jyly oqýshylardy mektepke tasymaldaýǵa 175 avtobýs kóligi qarastyrylǵan. 1-shi qyrkúıekke qarsy 40,2 mln. teńgege 8 avtobýs satyp alý josparlanǵan. Dese de oqýshylardy mektepke tasymaldaý úshin áli de 28 avtobýs qajet. Bul máseleniń túıinin tarqatý balalardyń mektepke baryp-qaıtýdaǵy qaýipsizdik máselesin de sheshetini sózsiz. 
Óz baıandamasynda A.Sadyqova oblystaǵy mektepke deıingi tárbıe jáne oqytý máselesine de egjeı-tegjeıli toqtalyp ótti. 2010 jyldan beri 170 balabaqsha ashylsa, onyń 46 paıyzy jekemenshik. Qazirgi tańda oblys boıynsha 794 mektepke deıingi mekeme bar bolsa, onyń 272-si balabaqsha.
Bilim sapasyn sóz etkende, eń aldymen UBT nátıjesi tilge oralatyny sózsiz. Bıyl UBT boıynsha ortasha bal 82-ni qurady. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 2 balǵa ǵana joǵary. Aýdandardyń ishinde Aıagóz, al oblystaǵy qalalardyń ishinde Óskemen qalasynyń tasy órge domalap, joǵary nátıje kórsetken. 
Sonymen qatar, Aıjan Erhanqyzy oblystyń bilim berý mekemelerinde muǵalimderdiń jetispeıtinin de jasyrmady. Ústimizdegi jyldyń 15-tamyzyndaǵy derek boıynsha, oblystyń bilim berý mekemeleri barlyǵy 514 pedagogıkalyq bilikti mamanǵa muqtaj ekeni anyqtalyp otyr. Naqty aıtar bolsaq, 92 matematıka, 21 aǵylshyn tili, 22 fızıka, 16 geografıa, 8 qazaq tili men ádebıeti, 5 tarıh, 4 ınformatıka muǵalimi jetispeıdi eken. Pedagog mamandarǵa degen muqtajdyq ásirese Óskemen (96), Ulan aýdany (92), Borodýlıha aýdany (68), Shemonaıha aýdany (40), Semeı qalasy (34), Zyrán aýdandarynda (39) aıtarlyqtaı seziledi. 
Jalpy, muǵalim mamandardyń aýyldy jerge barǵysy kelmeıtininiń de ózindik sebebi joq emes. Onyń basty sebebi - qyzmettik baspananyń joqtyǵy men oqý júktemesiniń tómengi deńgeıi. Sondaı-aq, arnaıy zertteý barysynda Óskemen qalasynda da 318 jas pedagog mamannyń basynda baspanasy joqtyǵy anyqtalypty. Osyǵan oraı oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy A.Sadyqova aımaq basshysyna «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda jumys isteıtin jastar úshin Óskemende salynyp jatqan jataqhanadan jas muǵalimderge jaldamaly páter bólýge yqpal etip, qol ushyn sozýdy ótindi.

11 maqtaýly oqý oshaǵy mártebesinen aıyrylady

Sondaı-aq, ótken jyly gımnazıalar men lıseılerdiń bilim sapasy saraptamadan ótip, nátıjesinde 11 mekteptiń óz ataýyna saı emestigi anyqtalǵan. Osyǵan oraı qala jáne aýdan ákimdikteri gımnazıa men lıseı ataýyn alyp tastaý boıynsha birqatar sheshimder qabyldaǵan kórinedi. Sondaı-aq, Zaısan, Kókpekti aýdandary men Semeı qalasyndaǵy 3 mektepke lıseı ataýy berilipti. 
Oblystyq bilim basqarmasy basshysy nazarynan daryndy balalarmen júrgizilip jatqan jumys jaıy da tys qalmady. Ótken oqý jyly túrli baıqaýlar men olımpıadalarǵa, jarystarǵa 125 543 oqýshy qatysyp, olardyń jartysynan kóbi (55,6%) júldeger atanǵan. 
Bıylǵy jazda 919 túrli baǵyttaǵy lager jumys istep, onda barlyǵy 88 376 bala tynyǵypty. 
Oblysta 14 myńnan astam múmkindigi shekteýli bala bar. Bilim basqarmasy basshysy óz baıandamasynda osynaý erekshe balalarǵa jasalyp jatqan jaǵdaı týraly da aıtyp ótti. Sonymen qatar, ata-ananyń qamqorlyǵynsyz qalǵan jetim balalar, jastarǵa tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý máselelerin de sóz etip, aldaǵy mindetterge toqtaldy.
Bıylǵy jańa oqý jylynda oblysqa qarasty aýdandardaǵy jalpy bilim beretin mektepte 21 sport klasy, 19 aýdanda «Shyǵys ulandary» atty kadet synyptary jumysyn bastamaq.

Budan soń sóz kezegin Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Elmıra Sýhanberdıeva alyp, zalda jınalǵan qaýymdy jańa bastalar oqý jylymen quttyqtap, táýelsizdik alǵan 25 jylda elimizdiń bilim berý júıesinde qol jetkizgen jetistikterine toqtaldy. El egemendigin alǵan 25 jylda elimizde 449 balabaqsha salynyp, jekemenshik balabaqshalardyń sany on esege artqan. Memlekettik «Balapan» baǵdarlamasynyń arqasynda 3 jastan 6 jasqa deıingi balalardy balabaqshamen qamtý kórsetkishi 81,6 paıyzǵa jetipti. Jeke ınvestısıalardyń 100 mlrd. teńgeden astam qarjysy mektepke deıingi uıymdardy damytýǵa jumsalǵan eken. Halyqaralyq olımpıadalarda júlde alatyn oqýshylardyń qatary da jyl saıyn ósýde. 
Mınıstrlik ókili sondaı-aq jańa oqý jylynda engiziletin ózgerister týraly da baıan etti. Bıylǵy jańa oqý jylynan bastap elimizdiń mektepteri bes kúndik oqý standartyna kóshpek. E.Sýhanberdıevanyń aıtýynsha, bes kúndik bilim berýge kóshý muǵalimder men oqýshylardyń jazǵy demalysyna eshqandaı áser etpeıtin kórinedi. Al 2017 jyly elimizdiń mektepteriniń barlyǵyna elektrondy kúndelik engizilmek. Vıse-mınıstr sondaı¬-aq, óz sózinde biryńǵaı bazalyq oqýlyqtardy engizý, shaǵyn komplektili mektepterge qoldaý kórsetý, 12 jyldyq bilim berý men úsh tuǵyrly til máselesiniń elimizdiń bilim berý júıesi úshin erekshe mańyzdy ekenin atap ótti. Óz kezeginde úsh tildi oqytýda erekshe belsendilik tanytyp otyrǵan aımaqtardyń biri Shyǵys óńiri ekenin atap ótken vıse-mınıstr oblys ákimi Danıal AHMETOVKE rızashylyǵyn bildirýdi de umytqan joq.
Sondaı-aq, bilim qyzmetkerleriniń alqaly jıynynda Parlament Májilisiniń depýtatty Irına Smırnova «Adamı kapıtal - memleket damýynyń negizi» taqyrybynda arnaıy baıandama jasasa, Semeı qalasyndaǵy geologıalyq barlaý kolejiniń dırektory Maral Álmuhanov bilim ordasynda iske asyrylyp jatqan úshtildi oqytý tájirıbesin ortaǵa saldy.

«Aq nıet» atty 100 oryndyq mektep-ınternat ashylady

Keńesti qorytyndylaǵan oblys ákimi Danıal AHMETOV óz sózinde el bolashaǵynyń búgingi bilim salasyna tikeleı qatysty ekenin erekshe atap aıtty. Sondyqtan da bilim salasyna qoıylatyn talap qashan da joǵary. Bıyl aımaqtaǵy 45 gımnazıa men lıseıdiń 11-i óz mártebesinen aıyrylatynyn, al kerisinshe Zaısan, Kókpekti aýdandary men Semeı qalasyndaǵy úsh mekteptiń lıseı dárejesin alǵanyn aıtqan oblys basshysy:
- Osylaı bolýy kerek. Nátıjesi tómen, keri tartatyn mektepter jańashyl mektepterge jol berý kerek. Bul - zańdylyq. Óıtkeni, el jańaryp jatyr, endeshe bilim berý salasy da jańarý kerek. Bizdiń bilim salasyndaǵy tómen nátıjemen keliskimiz kelmeıdi, - dedi. 
Memleket jas urpaqtyń sapaly bilim alýy úshin barlyq jaǵdaıdy jasaýda. Bıylǵy jyly salynyp jatqan 12 bilim nysanynyń 7-eýi qoldanysqa beriledi. Sonymen qatar 29 balabaqsha ashylmaq. «Jańarý» baǵdarlamasy boıynsha da 140 mektep qaıta túlemek. Olaı bolsa, bilim sapasynyń nashar bolýyna eshqandaı negiz joq. Sondaı-aq, bıyl múmkindigi shekteýli erekshe balalarǵa arnalyp «Aq nıet» dep atalatyn 100 oryndyq mektep-ınternat ashylady dep kútilýde. Bul oqý ordasynyń oqýshylary bilimmen birge ómirge qajetti mamandyq ta alyp shyǵatyn kórinedi. 
¬- Pedagog degenimiz - bul elıta. Qazaqstandyq qoǵamnyń sút betine shyǵar qaımaǵy. Ol barsha qoǵamǵa úlgi bolý kerek, - degen oblys basshysy shyǵysqazaqstandyq mektep túlekteriniń kórshi memlekettiń joǵary oqý oryndaryna túsýge umtylatynyn da synǵa alyp, bul máseleni zertteý qajet ekenin aıtty. 

Eki saǵattan astam ýaqytqa sozylǵan tamyz keńesiniń ekinshi bólimi bilim salasyna eńbegi sińgen ustazdardy marapattaý rásimine ulasty. «Ybyraı Altynsarın» atyndaǵy tósbelgimen marapattalǵandar arasynda Úrjar aýdanynyń bilim, dene shynyqtyrý jáne sport bóliminiń basshysy Sáýle Júnisova, Semeı qalasyndaǵy №28 orta mekteptiń dırektory A.Feldman, Óskemendegi daryndy balalarǵa arnalǵan Jambyl atyndaǵy mektep-gımnazıa-ınternatynyń joǵarǵy sanattaǵy bıologıa pániniń muǵalimi Baqytjamal Qusaıynova jáne taǵy basqalar bar. Al Óskemen qalasyndaǵy Oralhan Bókeı atyndaǵy №44 mektep-lıseı «Orta bilim beretin úzdik uıym-2016» baıqaýynyń grant ıegeri bolyp tanylyp, 18 mıllıon teńge kólemindegi sertıfıkatqa ıe boldy.
- Bul - meniń ǵana eńbegim emes, barsha ujymnyń, ustazdar qaýymynyń eńbegi, - deıdi mektep dırektory Tańatqan Túmenbaev.

Meıramtaı Imanǵalı