Almaty qalasyndaǵy Memlekettik ortalyq mýzeıde sýretshiler Danıar jáne Asylgúl Baıdaralınderdiń otbasylyq kórmesi ótýde. Kórme aıasynda D.Baıdaralınniń sadaqshylyq týraly orys tilindegi kitabynyń tusaýkeseri ótti.
Danıar men Asylgúldiń týyndylary ulttyq murany úlgi tuta otyryp, jańa izdenisterge boı urýymen erekshelenedi. Túrli-tústi jáne aq-qara gammaly kartınalar ómirdi, erkindik pen baqytty beıneleıdi. Kórmege qoıylǵan týyndylarda halqymyzdyń turmys-tirshiligi, eli men jerin qorǵaǵan batyrlardyń qaısarlyǵy men otanshyldyq rýhy menmundalap tur.
Danıar Baıdaralınniń negizgi taqyryby – qazaq qarý-jaraǵynyń tarıhy. Kórmedegi «Jaýyngerler» serıasy kóshpeliler áleminiń uly batyrlaryna arnalsa, «Salt attynyń sadaq atýy» serıasy sadaqshylyq ónerinen syr shertedi. Sondaı-aq «Qazaq attary», «Dala kelbetteri» atty serıaly týyndylar ulttyq naqyshqa toly.
Kórmede Asylgúl Baıdaralınanyń keskindeme jáne grafıkalyq janrdaǵy týyndylary qoıylǵan. Asylgúl – Qazaq bas sáýlet-qurylys akademıasynyń túlegi. Sýretshiniń basty taqyryby – áıel, ana. Asylgúl áıelge tán sezimdi analyq bolmyspen úılestire beıneleıdi. Tabıǵattyń ózindeı sanalýan ashyq tústi boıaýlarmen salynǵan bul týyndylar ómirge degen qushtarlyqqa toly. Onyń «Áıeldi keıipteý» atty fantasıkalyq portretter serıasy, ulttyq dástúrdiń bir úzigi kórinis tapqan «Qyz uzatý» trıptıhi ózindik boıaýlarymen kóz tartady.
Sýretshi Baıdaralınder jazýshylyq qyrymen de tanymal. Asylgúl balalarǵa arnalǵan ertegiler jazýmen jáne olardy bezendirýmen aınalysady. Onyń qalamynan týǵan «Sıqyrly balta», «Taýyqtyń armany» jáne basqa ertegiler ushqyr qıaldan týǵan túrli-tústi jáne aq-qara grafıkalyq sýrettermen bezendirilgen.
Danıardyń «Sadaqshylyq – ıskýsstvo ızgotovlenıa ı strelby ız kazahskogo konnogo lýka» atty kitaby qazaqtyń at ústinde sadaq atý ónerine arnalǵan. Bul kitap avtordyń aýdarmasymen aǵylshyn tilinde de jaryq kórdi. Danıar osy ónerdi ǵylymı túrde zertteýmen ári jańǵyrtýmen aınalysyp júr. Baıdaralınderdiń balalary Kúnkeı men Taımastyń jumystaryn qosa alǵanda 80-nen astam týyndy qoıylǵan kórme aqpan aıynyń sońyna deıin jalǵasady.
Kórmeniń ashylý rásiminde Danıar Baıdaralınmen az-kem suhbattasqan edik.
Ortalyq mýzeıde ashylyp otyrǵan osy otbasylyq kórmeniń ereksheligi nede?
Birneshe jyl AQSH-ta ómir súrip kelgen bizder Otandy súıý,
qadirleý degenniń ne ekenin sol jaqta tereń túsindik. Bul halqymyzdyń tarıhy men mádenıetin shyndap úırenýge, baǵalaýǵa jeteledi. Shetelde júrgende naǵyz patrıottyq-otanshyldyq sezimder kúsheıe túsedi eken. Elimizge qaıtyp oralǵan soń halqymyzdyń tarıhy men mádenıetin úırenýge shyndap den qoıdyq.
Asylgúl ekeýmizdiń ómir boıy sáýlet pen dızaın salasynda jumys istedik. Qarjylyq jaǵy jaqsy bolsa da keńse jumysynan bas tartyp, kórkemónermen aınalysýdy qaladyq. Stılimiz áralýan. Qazaq kórkem ónerindegi dástúrli dúnıetanymǵa sáıkes «ashyq túster estetıkasyn» amerıkandyq naqty, praktıkalyq tásildermen aralastyryp, jańa baǵytta jumys isteýdemiz.
Sizdiń kartınalaryńyzdan batyrlyq kezeńniń rýhy baıqalady. Bul taqyryp siz úshin nesimen tartymdy?
Men bala kezimnen batyrlar jyryn oqyp óstim. M.Áýezovtyń «Abaı joly»
İ.Esenberlınniń «Kóshpendiler», «Altyn Orda», Á.Álimjanovtyń «Mahambettiń jebesi», B.Jandarbekovtyń «Saqtar» romandary jáne basqa tarıhı kitaptardyń áserimen batyrlardyń beınesin jasaýǵa qyzyǵýshylyq týdy. Jalpy men úshin kóne mádenıet úlgileri, salt-dástúr, ulttyq materıaldyq muranyń orny bólek. Ásirese, jaýyngerlik óner týraly tarıhı derekterdi jınaý barysynda kóshpelilerdiń naǵyz segiz qyrly bir syrly bolǵanyn baıqadym. Beıbit ýaqytta ol qarapaıym malshy, qolóner sheberi, dombyrashy bolsa, jaý shapqanda keregede ilýli turǵan ata-babasynyń qarý-jaraǵyn ala salyp atyna minedi. Jaýynger-aqyn, jaýynger-sheber, jaýynger-ónerpaz, jaýynger-sýretshi. Bul bizdiń genetıkalyq ereksheligimiz.
Sadaqshylyq ónerin jańǵyrtý baǵytyndaǵy talpynystaryńyz týraly aıtyp ótseńiz?
AQSH-tyń shaǵyn qalalaryna sadaqshylyq klýbtary kóp. Olar
ádette qarapaıym aǵash sadaqtary, mysaly aǵylshyn nemese amerıkalyq uzyn sadaqtar. Arasynda bıokompozıttyq sadaqtar – túrik, mońǵol, káris, qytaı, taǵy basqa azıalyq sadaqtar kezdesedi.
Sonda maǵan bizdiń ata-babalarymyz da dańqty sadaqshylar boldy emes pe degen oı keldi. Jaýgershilik kezdegi bes qarýdyń biri de biregeıi – sadaq bolatyn. Biraq Qazaqstanda sadaqshylyq týraly bir de bir kitap joq eken. Meniń sadaqshylyq ónerin zertteýim osylaı bastaldy.
Qazir elimizde sadaqshylyqpen aınalysatyn adamdar barshylyq. Olardyń ishinde eń sırek mamandyqtar biri – sadaq (jaq) jasaýmen aınalysyp júrgen Atyraýda Murat Ǵabdýsalımov, Almatyda Tólegen Sársenbaev, Almaz Súleımenov, Rafael Tólegenov, Astanada Rýslan Ashımov sıaqty sheberler bar. Endi bul ónerdi ári qaraı damytý kerek. Mysaly, AQSH-ta, Túrkıada, Ońtústik Koreıada, Japonıada, Qytaıda, Mońǵolıada sadaqshylyqpen aınalysatyndar myńdap sanalady. Tipti bul mýltımıllıon dollarlyq ındýstrıaǵa aınalǵan. Men jaqyn arada bizde de sadaqshylyq naǵyz halyqtyq sport túri retinde jańǵyrady dep senemin.
Danıar, áńgimeńizge kóp rahmet! Shyǵarmashylyq tabystar
tileımiz!
Dına Imambaı
Sýretterdi túsirgen Azamat Qusaıynov
