Qamshy» poshtasyna tómendegideı maqala kelip tústi. Maqalada qylmyskerlermen jeń ushynan astasqan sheneýnik týraly derek keltirilip, másele kóteriledi. İstiń aq-qarasyn quzyrly oryndar tergep-tekseredi degen senimmen materıaldy jazý stılin buzbaı qaz-qalpynda jarıalaýdy jón sanadyq.
Prezıdent Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń,
QR Bas prokýrory Jaqyp Asanovtyń,
QR premer mınıstri Baǵytjan Saǵyntaevtyń,
Qasymov pen Másimovtyń,
Mańǵystaý oblysynyń jańa taǵaıyndalǵan ákimi, t.s.s quzyretti bılik basyndaǵylardyń barlyǵynyń nazaryna!
Mańǵystaýdaǵy konokradtardyń «kryshasy» SB basshysy podpolkovnık Degenıazov Erkin bolyp shyqty
Mańǵystaý aımaǵy Shetpe eldi mekeninen Aqshymyraýǵa júretin tas jolynyń shamamen 25 shi shaqyrymynda (Qarajan áýlıeniń tusynda), 2017, naýryzdyń 3 shi juldyzynda, keshki saǵat 9 dar shamasynda túsi aq «Nıva» avtokóligin mingen konokrad, baýkespe urylar ustaldy. Kólikten qyrýar oq-dárisimen qos aýyz ańshy myltyǵy, mal soıatyn qanjar pyshaqtary, et shabatyn baltalary, mal ustaýǵa arnalǵan arqan-jipteri, et astyna jaıatyn karton jaıalǵylary, qaıraq-paıraqtary sekildi ury-qaryǵa tán barlyq qural-saımandary shyqty. Onysy erteńgi kúnge dálel retinde beınetaspaǵa túsirildi. Qolǵa túsken urylar dál sol jerde ózderiniń ury ekenderin, osy ýaqytqa deıin urlyq jasap kelgenderin, dál sol ýaqytta urlap jatqandaryn tolyq moıyndady. Uryny quryqtaǵandar aýyldyń namysty jastary edi. Buǵan deıin İİ Bólimi sıaqty quzyrly oryndarǵa habarlasatyn, aryzdanatyn, endigi ol oryndardan túk nátıje bolmaıtyndaryna halyqtyń ábden kózderi jetken. Bar bolǵany aryzyń shań basqan kúıinde arhıvte saqtalady. Quzyrly oryndar halyqpen jumys jasaı almaı otyr. Árkim óz sharýasyn ózi sheshse, onda İİ Bóliminiń halyq úshin qandaı qajettiligi bar? Shúkir, qazir eldiń kózi ashylyp namysy oıanyp keledi. Burynǵydaı joǵaryǵa qarap telmirmeıdi. Qazaqta: «Balyq basynan shirıdi; sengen qoıym sen bolsań, jýsaǵanyńdy pálenshe eteıin» degen sóz bar. Qaıtsin endi, «sabyrda sarqylady; shydamnyń da shegi bar; qorǵanbasań qorlanasyń» degendeı, áreketsiz berekettiń kelmeıtinin túsingen namysty jastar «ańdyǵan almaı qoımaıdy» dep, áliptiń artyn baǵyp júrgen bolatyn. «Kóp asqanǵa – bir tosqan; bireýge or qazba – óziń túsesiń; urynyń arty qýys; urlyq – túbi qorlyq; ury jaltaq keledi; urynyń qatyny ózine saı; ury men jarqanat túndi súıedi; ótirik – urynyń aýzymen atqaratyn qylmysy» degeni sekildi som tájirıbeden ótken qazaq maqaldaryn umytqan baýkespeler óz qaqpandaryna ózderi tústi. «Sálemniń de sáti bar, sabaqty ıne sátimen» degen osy boldy. Mynaý degen sumdyq, masqara ǵoı! Bir qazaq bir qazaqtyń malyna qyrǵıdaı shúıligip jaýsha tıgen degen. Bóri shapsa bir sári, bermegen zekettiń tóleýi ǵoı deıtindeı. Birin biri jep, onysyna opynýdyń ornyna, qalmaq qyrǵandaı qýaný opasyzdyqtyń belgisi emes pe? Ne isteý qaldy bizge? Túzdiń malyn úı qamaqqa alaıyq pa? Elde urlyq basylatyn emes, urlyq azaıatyn emes, urlyq kerisinshe shyraılanyp jandanýda. Nege? Bul – qoǵamnyń derti! Bunyń sebebin izdengen mamandar boldy me eken, sirá?! Bul urlyq degender nege toqtamaıdy? Urylar myqty ma álde Qazaqstanda «urylar mektebi» bar ma? Bálkim, biz bilmeıtin jasyryn oqý oryny bolyp, bular sonyń altynmen bitirgen túlekteri bolar? Sonda urlatýshylardyń bári derlik álsiz, qatyn-balasy, mal-janyna ıe bola almaıtyn namyssyz ez, ynjyq, qorqaq, sorly bolǵandary ma? Álde basqadaı da jaǵdaıattar bar ma eken arada? Óz múlkin, óz malyn, óz januıasyn qorǵaı almaıtyn erkekter erteńgi kúni basymyzǵa bir náýbet týsa týǵan jerin qalaı qorǵamaq? «Buǵa berseń – suǵa beredi» demekshi, múmkin urylardyń «súıengeni» myqty bolar? Nesimen myqty bolýy múmkin? Múmkin myltyǵy, qanjary, kóligi, bedeli, fızıkalyq shapshań kúsh-qýaty, erejesiz jekpe-jektiń maıtalmany, vorovskoı mır, vor zakon, jargon-pargon, pahan, smotráshıı, strogach, avtorıteti, ushqyr oıy men kez-kelgen jerden arashalap qalatyn sýyryp salma súıir tili bolar? Bolmasa joǵary jaqta kúrkirep otyrǵan «báke-sáke» dókeı kókeleri bar bolar? Qazirgi «ekijúzdilik» sán-saltanat quryp turǵan kezeńde bireýdiń aýzymen oraq oryp, qolymen ot kóseý qalypty jaǵdaıǵa aınaldy ǵoı. Qulasa kranmen kóterip, jylasa balmuzdaq jalatyp, aldyn búldozermen kúrep, artynan tegachpen tirep otyratyn, is nasyrǵa shapsa para-maramen qonjıta qoıatyn Shvesarıa bankisinde mol qarjysy, shetelde vılalary, qara teńizde kemeleri, saharada ushaqtary bar mafıa, klannan qurylǵan «kryshalary» bar ma eken? Zamanǵa saı «Sybaılasy kúshtiniń – syıy zor; paraqorlar – sharýaqor; keneýi ketken – jemqor aýrýyna ushyraıdy; alymqor – salymqordyń asqazany» degendeı maqaldar legi dúnıege kele bastady. Sońǵy kezde gazet-jurnal oqysańda, teledıdar, radıony qossańda, VK, ınstagram, feısbýk, BAQ, qandaı da bir ınternet jelilerin qarasańda qolǵa túsip paramen ustalyp jatqandardyń bári laýazymdy sheneýnikter, ıaǵnı, halyq sengen, biz sengen shendiler. Sonda bılik, qoǵamǵa ne bolyp ketti? Aıdyń amanynda, mynandaı beımaral, mamyrajaı beıbit zamanda ne kún týdy basymyzǵa? Túlen túrtip qara halyqtyń bılikke degen senimi óshti. Bul jaqsy nárse emes, jáne de qaraptan-qarap emes. Bunyń arty nebir keleńsizdikterge, bitpes daýǵa, arty shýly jantúrshigerlik tragedıalarǵa, qantógis maıdandarǵa, alapat soıqanǵa alyp kele jatyr. Quzyrly oryn qyzmetkerlerine deıin ózderin qorǵaýda zańdy qalqalap, al ózine degende laýazymy men jumysyn asyra paıdalanýdy sánge aınaldyryp alǵan. Endigi aıtaıyn dep otyrǵanym jańaǵy qolǵa túsken urylar mingen avtokólikte. Urylar mingen (memlekettik nómiri 577 AKA 12) «Nıva» avtokóligi Mańǵystaý oblysy, MAI da SB basshysy podpolkovnık Degenıazov Erkindiki bolyp shyqty. Eshkim quryqtaı almaıtyn, kerisinshe janynan ótkende MAI qyzmetkerlerine ıilip sálem etkizetin, bedeldi, qasıetti kólikti mingen urylar esh qınalmastan, esh shimirikpesten óz urlyqtaryn osy ýaqytqa sheıin esh kúmánsiz meıilinshe jalǵastyra bergen. Árıne, mundaı kólik ıesiniń aýzy úsh ese maıly ekenin kim bilmeıdi. Demek, bul jerde urylardyń ábden erkinsýine, boı alýyna, bul kólikti eshkim toqtatyp teksermeıtinine, urlyǵyn qınalmastan batyl jasaýyna, eshkimniń ustamaıtynyna, tipti arnaıy tapsyryspen joǵarydan ustaǵan jaǵdaıda da keshirim ne aıyppulmen qutylatynyna, urlyq arqyly mol baılyqqa jetetinine 100 paıyz senim qalyptastyrǵan sebepshi – SB basshysy podpolkovnık Degenıazov Erkin! Bul jerde Degenıazov Erkin – urylardyń degenin jasap, erkin taırańdaýyna kúsh berýshi mehanızm! Oǵan urylarǵa mingizip qoıǵan avtokóligi dálel. Sheni, laýazymy men jumysyn asyra paıdalanýshy, urylarǵa dem, rýh berýshi, urylarmen qoıan-qoltyq aralasqan sybaılas, ury-qaraqshylardan top quryp, olardy urlyqqa ıtermelep, kúnáǵa jumsap, olardy «kryshevat» etip qorǵap otyrǵan, osy maqalanyń jaryqqa shyǵýyna sebep bolǵan, laýazym men sheni bar barlyq quzyrly oryn ıelerine, basshylarynyń bedelderine, iskerlikterine, ar-namys, abyroılaryna, tipti kıeli Mańǵystaý ólkesi ataǵyna, túgel Qazaqstan eline kúıe jaǵyp nuqsan keltirgen, jasyryn-ashyq túrde qylmys jasaǵan, kúnáhar podpolkovnık Degenıazov Erkin ustalǵan urylarymen qosa zań aldynda óte qatań túrde jazalansyn! Haramnan jıǵan múlki tárkilenip, úıi kámpeskelenip úkimetke ótkizilsin! Sheninen aıyrylsyn, endigi bul salada múldem qyzmet etpeıtindeı alastatylsyn! Kóz qysty, barmaq basty, tanys-tamyr arqasynda sańylaý taýyp jeńil eskertpemen sytylyp ketýlerine jol bermeýlerińdi, óte saq bolýylaryńyzdy suraımyz! Eger, «shendi-kryshalar» der kezinde jazalanbasa arty ylańǵa alyp kelýi ábden yqtımal! Solaı bolǵan kúnde de Mańǵystaý namystylary amalsyzdan top quryp, qarýlanyp, isti óz qoldaryna alýlaryna týra keledi. Bul qoqan-loqy emes, bul eskertpe aldyn alýdyń alǵash qadamy, birinshi baspaldaǵy bolyp tabylady. Sondyqtanda, bizder ádis boıynsha aldaryńnan ótip, qoldan kelgenshe shyryldap dabyl qaǵyp, ózekti órtep, ishtegi shoq bolyp byqsyǵan jan-aıqaıymyzdy, emosıamyzdy jeńil túrde qarapaıym maqala qylyp jetkizip otyrǵan jaıymyz bar. «Qorqa-qorqa batyr boldyq» degendeı, endi artqa sheginýge, máımóńdep buqpaılaýǵa, laýazymdy urylardyń qurbany bolýǵa esh negiz joq. Qyrýar malymyz esepsiz joǵalyp qoldy boldy. Osyndaı shendiler men urylardyń kesirinen qara halyqtyń qolyna mal qutaımady. Kásipkerlikti qoldaý kásipkerlerdi qorlaýǵa aınalyp barady. Óz halal ónimimiz óz aýzymyzǵa buıyrmaıtyndaı, ózge eldiń egilgen qusyn jegizetindeı ne jazdyq biz ókimetke? Mine, endi ury ıesimen qolǵa tústi jáne de qoldaryńa tapsyryldy. Endigi kezek, endigi erik pen bılik ózderińde. Degenıazov Erkin sıaqtylar ómir boıy óz degenin erkin jasap júre berý kerek pe? Urylarǵa baǵdarshamnyń jasylyn, momyn halyqqa qyzylyn jaǵyp qoıǵan Degenıaz tuqymynyń quryq tımegen basy noqtalansyn! Bas bostandyǵynan aırylyp tutqyndalsyn! Ne nátıje shyǵatynyn ańdysyn ańdyp kóreıik? Jalpy sózge jomart iske sarań jaıbasar edik qoı, sondada sengish momyn qazaq bolǵasyn ádildik bolady dep senemiz, nemen aıaqtalatynyn jiti baqylaýda ustap otyramyz. Amalsyz qalam terbetkennen keıin, bolǵan jáıtterdiń, atqarylyp jatqan is-sharalardyń, t.s.s habarlardyń bárin jaryqqa shyǵaryp, halyq nazarlaryna usynyp, halyqpen bólisip otyramyz! İshinde narazylyǵy men kúdigi bar, ókpe-renishi men yza-kegi bar, aryz-shaǵymy men túsindirme jan-aıqaıy bar, eskertpeleri men aldyn alyp, aldynan ótýi bar, kúmáni men úmiti bar oısalma maqala Mańǵystaýdyń kózderi ashyq, kókirekteri oıaý, namysty, yzaly sharýalary, jamandyqpen, qylmyspen kúresýshi parasatty jastary atynan jazyldy!
19.03.2017. Mańǵystaý namysty jastary!
,
