Osydan bir aı ýaqyt buryn Eraly Toǵjanov Mańǵystaý oblysynyń ákimi bolyp taǵaıyndaldy. Eraly Luqpanuly ákim bolyp taǵaıyndala sala qyzý iske kiristi. Ákimdik árıne Toǵjanov úshin tyń qyzmet emes. Ol 2001-2006 jyldary Qaraǵandy oblysy ákiminiń orynbasary qyzmetin atqarǵan.
Toǵjanov Ákim bolyp taǵaıyndalǵanda saıasattanýshy Erlan Saırov ol týraly «Eraly Toǵjanov – tájirıbeli menedjer. Ol jumys istegen kezeńde Qazaqstan halqy Assambleıasy tıimdi organǵa aınaldy, ıaǵnı QHA ultaralyq qatynastar salasyndaǵy máselelerdi retteýge qaýqarly. Sońǵy 10 jylda bizde bul salada teris úrdister, qoǵamdyq tártipti buzýdyń asqynǵan jaǵdaılary oryn alǵan joq. Mańǵystaý óńiri erekshe aımaqtardyń biri. Meniń oıymsha, osy óńirde gýmanıtarlyq salada jumys istep, dıplomatıalyq qabilettiń múmkindikterin paıdalaný kerek» degen bolatyn.
Memlekettegi salmaqty saıasatker
Saǵyntaev pen Tájın Mańǵystaý májilisinde tanystyryp kete sala Toǵjanov múmkindikterin paıdalanýda aıanyp jatqan joq. Birden atqa qonyp, aýyl-aýdandardy aralady. 14 naýryzda Batystaǵy iri oblystardyń birine Ákim bolyp taǵaıyndalsa, kún ótpeı-aq iske kirisip, 15 naýryz kúni Mańǵystaý oblysyndaǵy birqatar iri óndiristik jáne ónerkásiptik kásiporyndardyń, Aqtaý qalasyndaǵy áleýmettik mańyzdy nysandardyń qurylys jumystarymen tanysty. Odan ári ár kúni óńirdegi aýdandarǵa bardy. Tynys-tirshiligimen tanysyp, kem-ketigin kózimen kórdi. Oblystaǵy mektepterdi ınternet júıesine qosýdy jedeldetýdi tapsyryp, oblystyń bolashaǵyn úshin bilim men ǵylymnyń mańyzdylyǵyn atady.
Basty aıta keterligi aımaq basshysy ár saparynda «Serpin-2050» - «Máńgilik el jastary – ındýstrıaǵa» atty memlekettik baǵdarlamanyń artyqshylyqtary týraly aqparattyq-túsindirme jumystaryn júrgizip, jastardy kadr jetispeýshiligi baıqalatyn elimizdiń basqa óńirlerine oqytýǵa eńbek etýge jiberýdi tapsyrdy. Joǵaryda aty atalǵan eki baǵdarlamanyń Qazaqstandaǵy saıası mańyzynyń qanshalyqty joǵary ekenin jurt biledi.
Atalmysh «Serpin» baǵdarlamasy týraly Eraly Toǵjanov QHA Tóraǵasynyń orynbasary – QR Prezıdenti Ákimshiliginiń QHA Hatshylyǵynyń meńgerýshisi kezinde de jıi aıtyp, júrgen jerinde nasıhattaıtyn. Sol arqyly soltústik oblystarda eńbek kúshiniń kóbeıýine sep bolyp, soltústik óńirlerdiń damýyna ári ondaǵy etnos aralyq tatýlyqtyń nyǵaıýyna dáneker faktor bolatynyn basa aıtatyn. Toǵjanov Naýryz merekesinde Jańaózenge saparynda da halyqtyń birligi men tatýlyǵyn dáriptep, tebirene sóıledi.
Ákimdiktegi alǵashqy aı
Eraly Luqpanuly Mańǵystaý óńirine ákim bolǵan soń 20 kún ótkende Prezıdent Nazarbaev óńirge 2 kúndik issapar jasady. Mańǵystaý oblysynyń tynys-tirshiligimen tanysqan Elbasy Aqtaý portyn arnaıy aralap, oblys jurtshylyǵymen júzdesti. Bul árıne jańa taǵaıyndalǵan ákim úshin úlken syn edi. Osy saparynda prezıdent Eraly Toǵjanov basqaryp otyrǵan óńirdiń burynǵydaı munaıǵa táýeldi emes, shıkizattyq emes óndirispen aınalysa bastaǵanyna kýá boldy.
Prezıdentke esep bergen ákim aýyzsý máselesin túbegeıli sheshýge den qoıyp jatqanyn, bıyl oblysta 26 myń jańa jumys ornyn ashýdy maqsat etip otyrǵanyn baıandady. Sondaı-aq ákim aldyna qoıǵan mindetteri týraly «Biz aldymyzǵa mektepter men balabaqshalardyń qurylysyn ozyq qarqynmen júrgizý maqsatyn qoıdyq, mektepterde oqý ornynyń jetispeýshiligin boldyrmaý maqsatynda osy jyly 8 mektep qurylysyn bastaımyz» dep atap ótti.
Toǵjanov ózi basqaratyn óńirmen ǵana shektelip qalǵan joq, ol bıyl Qazaqstan úshin saıası jáne ekonomıkalyq mańyzy joǵary «EKSPO-2017» kórmesine oblysty uıytqy bolýǵa jumyldyrdy. Kórmege keletin qonaqtarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý úshin Mańǵystaý oblysy atynan 50 erikti irikteldi. «Aqtaý» saýda oıyn-saýyq kesheninde «EKSPO» bıletterin satatyn kasalar ornatylyp, jergilikti týrısik fırmalar «EKSPO»-ǵa 12000 bılet satyp aldy. Mańǵystaýlyqtardyń Astana qalasyna barýyna qolaıly jaǵdaı jasalýy úshin 1 maýsym kúninen bastap «Talgo» atty 2 jolaýshylar poıyzy, al 1 shilde kúninen bastap taǵy bir qosymsha quram júrgizilmek, kúnine 600 adamdy jiberý josparlanǵan. Osyǵan baılanysty arnaýly jıyn ótkizgen Mańǵystaý oblysynyń ákimi Eraly Toǵjanov:
Kórme – elimiz ben aımaǵymyzdyń damýynyń kórsetkishi, bolashaqta kórkeıýimizdiń kepili. Elbasymyz atap kórsetkendeı, tek básekege qabiletti elder ǵana kóshten qalmaıdy, keıde oza júredi. Bizdiń tapsyrmamyz da osynda. Memlekettik organdar úshin, úkimettik emes sektor men azamattyq qoǵam ınstıtýttary úshin biryńǵaı amal oılap taýyp, barlyǵymyz da sol iske qatysýymyz qajet, - dep atap ótti. «EKSPO» halyqaralyq kórmesi aıasynda 15-18 tamyz kúnderi aralyǵynda Astana qalasynda Mańǵystaý oblysynyń kúnderi ótedi.
Shynaıy sheneýnik
Eraly Luqpanuly jýrnalıserden qashpaıtyn shendi. Qandaı qyzmette júrse de memlekettik BAQ betinde talaı ret ashyq suhbattar berdi. Alaıda ol ózge sheneýnikter sıaqty jasalǵan istiń esebin ǵana emes, eldegi bolyp jatqan saıası jaǵdaılarǵa taldaý jasap, áser etýshi faktorlardy saralaıdy. Bundaı ashyqtyǵyn ol bir suhbatynda «Bir ortaǵa baryp, balalardyń ózderimen kezdesip otyryp, ózińniń aıtqan sózińe óziń senbeıtin bolsań, ony jas ta, kári de sezedi. Shynaıy ishki dúnıelerińmen, shyn nıetińmen aıtpaıtyn dúnıeler bolatyn bolsa, ony tyńdaýshy da túsinedi, halyq ta túsinedi. Eshkimdi aldaı almaısyz» dep sıpattaǵan.
Ol Assambleıada júrgen kezinde Qazaqstanda turatyn barlyq dıasporalardyń jer ıesi qazaq halqyna alǵys aıtýy kerek ekenin esterine jıi saldy. Sondaı-aq, Qazaqstandaǵy ult pen etnostardyń ǵana emes, shekara shetinde júrgen 5 mıllıonǵa jýyq qandastyń taǵdyry úshin de talaı alańdap, suhbattar berdi.
Eraly Toǵjanov Assambleıada qyzmet etken QHA-nyń halyq arasyndaǵy ımıji aıqyn qalyptasty deýge bolady. Ol suhbattarynyń birinde Assambleıa týraly «Basqa ulttardyń ǵana joǵyn joqtaıtyn, qazaqqa qarsy uıym emes. Assambleıa degen suraq kelisim men birliktiń suraǵy. Tipti eń aldymen qazaqtyń kelisimi. Qazaqtyń kelisimi bolmaı qazaqstanda kelisim bolýy múmkin de emes. Assambleıanyń negizgi maqsaty men baǵdary qazaqtyń birligin saqtaı otyryp, basqa etnostardy onyń aınalasyna toptastyrý» dedi.
Til janashyry
Eraly Luqpanulynyń til janashyry ekenin bylaıǵy jurt jaqsy biledi. Mańǵystaýǵa barǵaly beri Eraly Toǵjanov jınalystarynda tek qazaq tilinde sóılep júr. Ol Assambleıada júrgen kezinde de til janashyry ekenin kórsetip, ispen dáleldegen. Mysaly «Myń bala» jobasy. Atalǵan joba túrli etnıkalyq toptardyń mektep jasyna deıingi balalarǵa jáne mektep oqýshylaryna qazaq tili men mádenı ortasyna boı úıretip, memlekettik tildi meńgerýine, qazaqtyń tarıhy men mádenıetin, salt-dástúrleri men ádet-ǵuryptaryn boıyna sińirý múmkindikterin kózdegen edi. «Myń bala» jobasynyń baǵdarlamasy «mádenı-tildik boı úıretý» halyqaralyq tájirıbesiniń nátıjelerin eskere otyryp qurylǵandyqtan, barlyq qatysýshylardyń mádenı jáne tildik ortaǵa tolyǵymen uıysýyna múmkindik berildi. Respýblıka kóleminde barlyq derlik óńirlerde memlekettik tilde túrli konkýrstar men saıystar júzege asqan.
2015 jyly ótken joba aıasynda Astana jáne Almaty qalalary, oblys ákimdikterimen uıymdastyrylǵan sharalar boıynsha 235 myń 71 bala qatysqan. Qazaq tiline úıretýdiń avtorlyq kýrstary boıynsha 7 myń 863 is shara júzege asty. Tutastaı alǵanda, «Myń bala» jobasy aıasynda 44 myń 497 bala memlekettik tildi erkin ári sapaly meńgerýge qol jetkizdi.
Almaty telearnasyna «Ótkir til» baǵdarlamasyna bergen suhbatynda ol osy joba týraly:
Myń bala jobasy QHA 20 jyldyǵyna sáıkes kóterildi. Eń úlken suraqtyń biri til suraǵy. «Myń bala» jobasy tek myń balaǵa til úıretýdi kózdegen joq. Oǵan 240 myńǵa jýyq bala qatysyp, onyń ishinde 240 bala qazaq tilin sheshendik deńgeıde sóıleıtin deńgeıge jetti.
Qazaqstanda qazaq tilin bilmeı birlik bolady degen suraqtan aýlaq bolý kerek. Tildiń suraǵy birliktiń úlken faktory. Memlekettik tildi bilmeı obektıvtik túrde qoǵamda bolyp jatqan ózgeristerdiń bárin tereń bilý múmkin emes. Qazaqstanda turatyn ulttardyń bári Qazaq tilin bilýge mindetti», - dep ashyq aıtqan bolatyn.
***
Sóz sońynda, «Amal kúni» kıeli Mańǵystaýǵa ákim bolyp barǵan Toǵjanovtyń tabysty qyzmetimen halyqty qýantatyn kúni áli alda ekeni ras. Toǵyz joldyń torabynda turǵan óńir Mańǵystaý Qazaqstannyń ekonomıkalyq jáne Áleýmettik turǵydan qaryshtaýyna tirek bolar óńir. Al óńirdiń jandana túsýine ákim Eraly Luqpanulynyń qajyry men qaıraty da, taǵylym men tájirıbesi de jeteri sózsiz.
Nurǵalı NURTAI
