Bir qolymen álemdi, bir qolymen besikti terbetken qazaq áıelderiniń zeınetaqyǵa baılanysty máselesi áli kúnge deıin daý týdyrýda. 2018 jyldan bastap áıelder 58 jasynda ǵana zeınetke shyǵa alady jáne de bul jas bir orynda turaqtap qalmaıdy. 2027 jylǵa deıin jas kólemi 63-ke kezeń-kezeńdep joǵarylaıdy eken. Sonda qoǵam barlyq kúsh-jigerinen aırylǵan, úıde nemerelerimen oınap, olarǵa tárbıe berýi tıis áıelderdiń jumys isteýine sonshalyqty táýeldi me? Bul jumsaq oryndyqta jaı ǵana qol qoıyp otyratyn «bastyq» áıelder úshin qýantarlyq jańalyq, árıne. Olar aı saıyn turaqty jalaqysyn esh qınalmaı-aq alyp otyrady. Al kúnige tapqan aqshasymen qaı jyrtyǵyn jamaıtynyn bilmeı qınalyp, tipti, túnin taǵy bir jumysqa arnaıtyn analarymyzdyń jaǵdaıyn nege oılamaımyz? Qansha degenmen qazaqtyń barlyq áıelderi jumsaq oryndyqta otyrǵan joq qoı. Burynǵy qazaq áıeli oshaq basynda otyryp, bala tárbıesimen ǵana aınalysqandyqtan tárbıeli qyz ben namysty jigit kóp bolǵan. Jaqsy, jańa ǵasyr dedik, qyzdar da bilim alyp, erlermen birdeı jumys isteýge quqyǵy bar. Biraq úıde bala tárbıesimen aınalysatyn analarymyzdyń qatary azaıǵanymen qoımaı, úıdegi berekege sebepshi bolatyn ájelerimizdiń de jumyspen qoly bosamaı júretindigi qazaq otbasy úshin qaýipti jaǵdaı. Osyǵan baılanysty , Almaty qalasynyń turǵyndarynan suhbat júrgizgen bolatynbyz. Kóptegen adamdar bul sheshimge qarsy pikir bildirdi.
«Meniń jasym 66-da,mamandyǵym gınekolog, biraq áli de jumys jasap júrmin. Óz atymnan aıtarym, áıelderdiń fızıologıalyq jasy, jumys isteý qabileti 58-diń ózine ázer jetedi. Sebebi, bizdiń elimizde áıelderdiń, ásirese bala kóteretin áıelderdiń densaýlyq koefısenti óte tómen. Qazirgi kezde jas áıelderdiń óziniń densaýlyǵynan kem degende bir aýrý tabylady. Sonda 63-ke deıin jumys jasaıtyn áıelder qalaı ómir súrýi tıis? Eshqandaı áleýmettik qarjylandyrý jasalyp jatqan joq, jasalsa da óte tómen. Bizdiń alyp jatqan baılyǵymyz bar, anaý bar, mynaý bar dep bósemiz kelip, biraq sol baılyqtyń qaıda ketip jatqanyn bilmeımiz. Qazirgi kezdiń ózinde jas analardyń ólimi óte kóp. Depýtattardyń aılyq jalaqylaryn kóbeıtkenshe, zeınetaqy retinde analarǵa berýi kerek. Ekonomıkasy jaǵynan nashar degen Mońǵolıanyń ózinde biraz qyzmet tegin kórsetiledi. Er adamdardyń ózi 63 jasta zeınetke shyqsa, áıelderdiń zeınet jasy olardan áldeqaıda tómen bolýy tıis. Áıelder degenimiz bizdiń bolashaǵymyz. Qazir jastarda joq densaýlyq 50-den asqan kezde odan saıyn asqynbasa, jaqsarmaıdy, tipti 2-3 ese tómendeıdi. Bul zeınetkerlik jasqa bireý jetedi, bireý jetpeıdi. Sondyqtan bolashaqty oılaý kerek», - dep suhbat berdi Bıbigúl Sádýqyzy. Biz tek áıelderdiń ǵana pikirin birjaqty qarastyrmaı, er adamdardan da suhbat alǵan bolatynbyz.
«Áıelderdiń jumysy onsyz da aýyr. Ókimettiń jumysyn isteıdi, úıdiń jumysy bar, bala-shaǵasy onyń tamaǵy, kir-qońy bar. Endi ony istep otyrǵandar anaý parlamenttegiler ǵoı. Olardyń jany tynysh, qazan-tabaq jýmaıdy, úıinde úı kútýshisi bar. Ne qıyndyq kóredi olar? Jumystaryna barady, 8 saǵat otyrady da, úıge baryp demalyp, kelesi kúni taǵy jumysqa bara salady. Ol jyly orynnan ketýge taǵy bolmaıdy. Bir depýtat áıel esimin umytyp turmyn, meniń anam 70-ke deıin jumys jasady dep aıtqan eken. Árıne, sondaı rahat jumystan keıin men de 80-ge deıin jumys isteı alam. Barlyq áıelderdiń jany tynysh bolyp, úıinde bir-bir úı kútýshisi bolsa 80-ge deıin jumys isteı alar edi. Bıliktegi áıelder óz jaǵdaılaryna qarap pikir bildirip otyr, al úı sharýasyndaǵy áıelderdiń, aýyldaǵylardyń jaǵdaıyn kim oılaıdy? Azannan keshke deıin shańnyń ortasynda qara jumyspen aınalysatyn da áıelder bar. Kúnniń ystyǵynda , jańbyr men qarda da ólip-talyp jumys isteıdi. Olardyń zeınetkerlik jasyn kerisinshe azaıtý qajet. Qazir 58-ge kelgender bul máselemen bas qatyrmaıdy. Sebebi olar zeınetke shyǵyp ketti. Al 1 jyldan keıin basqa áıelder artyq jumys jasaı bastaıdy. Onyń ózi olar úshin óte zıan. Áıelderdiń bala-shaǵasy bar, nemereleri bar ony baǵý kerek, qadaǵalaý qajet. Olardyń kelini men balasy da jumysta bolady. Nemereleri bala-baqshaǵa nemese mektepke barady, olardy aparyp-áketý kerek. Sonda balalarǵa kim qaraıdy, kim tárbıeleıdi? Osynyń bárin oılanyp baryp, sheshim qabyldaý kerek edi. Joǵaryda otyryp alyp anany isteý kerek, mynany isteý kerek dep aıtý ońaı. Bıliktegilerdiń biri tas joldaǵy áıelderdiń qara jumysyn 1 aı jasap kórsin. Kórermin sonda olardyń qalaı saıraıtynyn. Men temir jolda jumys jasaǵanmyn. Burynyraqta erler 60 jastan bastap zeınetke shyǵatyn. Sol kezde meniń qasymda jumys jasaıtyndar 60-qa búgin jetsek, erteń bul jumysty tastaımyz deıtin. Bul jumys tipti erlerge aýyr boldy. Al qazir temir jolda áıelder de qyzmet etedi. Olardyń jasynda temir jolda jumys isteý múldem qıyn»,-deıdi 65 jastaǵy zeınetker Áýezhan Bazarbaev.
Mine, zeınetkerlik jasqa baılanysty turǵandardyń pikiri osyndaı boldy. Shynymen de biz depýtattarymyzdyń jalaqysyn kótere alamyz da, kúni-túni qara jumyspen aınalysatyn áıelderimizdiń zeınetaqysyn berýge qınalamyz ba? Qazaqtyń áıelderi burynǵy kezde de erlermen birge qara jumys jasaǵan. Ol kezde jaǵdaı aýyr bolyp, bala-shaǵanyń qamyn oılap, analarymyz óz densaýlyqtaryn oılamaı jumys isteıtin. Qazirgi jaǵdaıymyz ol kezden áldeqaıda jaqsy emes pe?! Táýelsiz memleket bolǵan kezde analarymyzdy kókke kóterýdiń ornyna, qara jumysqa jegip qoıyp otyrmyz. Qazaqtyń qarapaıym áıelderi beınetiniń zeınetin kórý úshin sonshalyqty qınalamyz dep oılamaǵan da shyǵar.
Avtory: Ásel Óteshova
