Qytaıdyń Shyńjań provınsıasynyń bıligi jańa týǵan nárestelerge dinı maǵyna beretin esimder berýge tyıym saldy. Ondaǵan esim qara tizimge engizilgen. Bul týraly Qamshy aqparat agenttigi buǵan deıin de jazǵan.
centralasian.org taratqan aqparatqa saı, 25 sáýirde Azat Azıa radıosy efırinde sóılegen Shyńjań ákimshiliginiń resmı ókili osyndaı tyıym baryn rastaǵan. Onyń aıtýynsha, Islam, Quran, Mekke, Jıhad, Imam, Saddam, Qajy jáne Medına esimderine Qytaı bıligindegi Komýnıstik partıa tyıym salǵan. Úrimshi polısıasy ókiliniń habarlaýynsha, osyndaı esimi bar balalar memlekettik tirkeýden alyp tastalynady. Tirkeýde joq bala bilim berý jáne densaýlyq mekemelerine bara almaıdy.
Mundaı ereje ıslam dinin ustanatyn etnıkalyq toptarǵa arnalyp shyǵarylǵan. Qytaıda 10 mıllıon uıǵyr, 1,5 mıllıonnan astam qazaq, shamamen 150 myń qyrǵyz, bes myń tatar, tórt myń tájik jáne myńǵa jýyq dunǵan turady.
Uıǵyrlar uzaq jyldar boıy Qytaı úkimetiniń qysymyna shaǵymdanyp keledi. Bıliń basyndaǵy Qytaı Komýnıstik partıasy tynyshsyz aýdandardy qatań baqylaýda ustap otyr.
Eske sala ketetin bolsaq, osydan dál eki aı buryn Qytaı Islam qoǵamy(伊斯兰教协会) budan bylaı ónimderdiń birde-birine halal standartyn bermeýge sheshim shyǵaryp, «musylmansha» sertıfıkasıa jumysyn toqtatatynyn málimdegen edi.
«Tıesili organdardyń halal azyqtardy basqarýdy kúsheıtýine saı, «Halal(清真.Musylmansha)» uǵymynyń jalpylanyp ketýiniń aldyn alý maqsatynda Qytaı Islam qoǵamynyń zerttep bekitýimen eksportqa shyǵatyn qus pen mal etinen basqa taýar túrlerine kýálandyrý berilmeıdi. Buǵan deıin jasalǵan barlyq kýálandyrý kelisimderi merzimi aıaqtaǵannan keıin kelisim jasalmaıtyn bolady», delingen 17 aqpan kórsetilip mór basylǵan málimdemede. Oǵan sáıkes Qytaı tek eksportqa shyǵatyn belgili bir ónimderge ǵana halal sertıfıkatyn beredi.
Aıta ketsek, sońǵy úsh jylda «Qytaıdaǵy musylmandardyń oraza ustaýyna tyıym salyndy» degen aqparat jıi shyǵa bastady. Shyńjań uıǵyr avtonomıalyq aımaǵyndaǵy oraza ustaý tyıymyna qarsylyq kórsetý úshin tipti birqatar elde sherý uıymdastyryldy.
Vengrıanyń astanasy Býdapeshttegi Qytaı konsýldyǵy aldynda jınalǵan azamattyq uıymdary musylmandarǵa baǵyttalǵan qysymǵa narazylyq kórsetti. Azamattyq uıym atynan sóz sóılegen Eýropalyq túrik demokratıa odaǵy Vengrıa ókili Mehmet Injeoǵlu Shyǵys Túrkistanda musylmandardyń qany tógilgen kezde álemniń sańyraý jáne tilsiz túrde osy zulmatta tamashalaǵanyna ashynǵan bolatyn.
Shyńjań uıǵyr avtonomıalyq aımaǵyndaǵy oraza ustaý tyıymyna Túrkıanyń Ankara, Ystambul jáne Izmır sıaqty qalalarynda da qarsy sherýler ótken.
Sarapshylar bıyl da jaqyndap oraza jaqyndap qalǵan kezde Qytaı bıligi musylmandarǵa qysymdy kúsheıtip, azamattardyń dinı senim bostandyǵyna shek qoıyp otyr deıdi.
