Búgin, 27 sáýirde Almatyda Túrki jazbalary kúnine arnalǵan «Tamyry tereń álipbı: jalpytúrkilik biregeıliktiń myzǵymas negizi» atty respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq konferensıa ótti.
Konferensıa Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne sport mınıstrligi, Tilderdi damytý jáne qoǵamdyq-saıası jumys komıtetin jáne Sh.Shaıahmetov atyndaǵy Tilderdi damytý respýblıkalyq úılestirý-ádistemelik ortalyǵynyń qoldaýymen Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýty tarapynan uıymdastyryldy.
Atalǵan ǵylymı shara halyqtyń tarıhı sanasynyń eń negizgi irgetasy bolyp tabylatyn Altaı dáýiri, Hýn dáýiri, kónetúrki dáýiri, ortatúrki dáýiri, jańatúrki dáýiri kezeńindegi jazba eskertkishter men muralarymyzdy nasıhattaýǵa, túrki dúnıesiniń keshegisi men búginin saralaýǵa jáne jalpytúrkilik biregeılikti odan ári nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan.
Shaısultan Shaıahmetov atyndaǵy Tilderdi damytýdyń respýblıkalyq úılestirý-ádistemelik ortalyǵy men Ahmet Baıtursynov atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń «Tamyry tereń álipbı: jalpytúrkilik biregeıliktiń myzǵymas negizi» atty basqosýdy uıymdastyrýy áste kezdeısoqtyq emes. Sebebi, Elbasy Nursultan Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» dep atalatyn maqalasynda latyn álipbıi týraly aıta kelip: «Men 2012 jylǵy jeltoqsan aıynda jarıa etken «Qazaqstan – 2050» strategıasynda «2025 jyldan bastap latyn álipbıine kóshýge kirisýimiz qajettigin» málimdedim. Bul – sol kezden barlyq salalarda biz latyn qarpine kóshýdi bastaımyz degen sóz. Iaǵnı 2025 jylǵa qaraı is qaǵazdaryn, merzimdi baspasózdi, oqýlyqtardy, bárin de latyn álipbıimen basyp shyǵara bastaýǵa tıispiz. Ol kezeń de taıap qaldy, sondyqtan biz ýaqyt uttyrmaı, bul jumysty osy bastan qolǵa alýymyz kerek» – dep atap kórsetken-di. Sondyqtan halyqaralyq jıynǵa qatysqan otandyq jáne sheteldik túrkitanýshy ǵalymdar latyn álipbıi boıynsha ózara tájirıbe almasty. Elimizde latyn álipbıine kóshýdiń ózekti máseleleri men tıimdi joldaryn jan-jaqty qarastyrdy.
Jıyndy ashqan Ahmet Baıtursynov atyndaǵy Til bilimi ınstıtýynyń dırektory, fılologıa ǵylymdarynyń doktory, profesor Erden Qajybek túrkolog-ǵalymdardyń talqylaýyna usynylyp otyrǵan máseleniń (elimizdiń latyn álipbıine kóshýiniń) qanshalyqty mańyzdy ekendigine qysqasha toqtalyp, jıynǵa qatysýshylarǵa sáttilik tiledi. Jıynda qoǵamǵa oı salarlyq oıtalqy sóz aıtyldy.
–Elimizdiń jazý-syzýyn kırılısıadan latyn álipbıine kóshirý týraly másele biraz jyldan beri aıtylyp keledi.Tipti kórnekti ǵalym aǵamyz Ábdýálı Qaıdarı osydan birneshe jyl buryn latyn álipbıin zaman talabyna saı jasap, ony usynǵany da belgili. Alaıda, jabýly qazan jabýly kúıinde qalyp keldi. Degenmen, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń taıaýda respýblıkalyq BAQ-ta jarıalanǵan «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» degen maqalasy latyn álipbıi máselesiniń qaıta kóterilýine túrtki boldy. Óıtkeni, latyn ǵarpine kóshý elimizdiń rýhanı jaǵynan qaıta jańǵyrýyna keń jol ashatyny daýsyz. Osy jaǵynan alǵanda búgingi halyqaralyq basqosýdyń mańyzy erekshe dep aıta alamyn, – dedi bizge Sh. Shaıahmetov atyndaǵy tilderdi damytýdyń úılestirý-ádistemelik ortalyǵynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Beıbit Ospan.
Qazaqstannyń tanymal ǵalymdary men zertteýshileri, zıaly qaýym ókilderi jınalǵan konferensıaǵa Túrki akademıasy halyqaralyq uıymynyń (TWESCO) atynan Aqedil Toıshanuly qatysty. Ol jıynnyń ashylý saltanatynda qatysýshylarǵa Akademıa basshysy Darhan Qydyráliniń ystyq yqylasyn jetkizip, konferensıa jumysynyń joǵary deńgeıde ótýine tilektestik bildirgen quttyqtaý hatyn oqyp berdi.
A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń dırektory Erden Qajybek júrgizip otyrǵan konferensıa materıaldary jınaq túrinde jaryq kóredi.
