«KHDR shóp jese de, ózderiniń qaýipsizdikteri úshin ıadrolyq qarý baǵdarlamasynan bas tartpaıdy» deıdi Vladımır Pýtın Soltústik Koreıanyń ustanǵan baǵytyna baılanysty másele tóńireginde. Osylaısha Reseı prezıdenti Phenándy ıadrolyq qarý shyǵarýdan bas tartqyzý – asa qıyn ekenin jetkizgen bolatyn.
Ótken jeksenbide Donald Tramp Tvıtterde KHDR-ge taýar ımporttaıtyn barlyq eldermen saýda-sattyqty toqtatý máselesin talqylap jatqanyn jazǵan. Alaıda AQSH prezıdenti birden synǵa ilikti. Mundaı áreket AQSH-tyń basty iri saýda seriktesteri - Qytaı men Meksıkamen qarym-qatynasyna nuqsan keltirýi múmkin.
Soltústik Koreıa qandaı eldermen saýda-sattyq qarym-qatynasta, onyń eksport pen ımport ónimderine ne kiredi? Osy jáne ózge de máseleler tóńiregindegi suraqtarǵa jaýapty Qamshy.kz aqparat agenttigi oqyrmanǵa usynady.
Soltústik Koreıa syrttan munaıdy óte az mólsherde ǵana satyp alady. Alaıda qalǵan taýardyń barlyǵyn ımporttaıdy. Kóbinese Qytaı men Reseıden taýar alady. Osy oraıda mamandardyń pikirinshe, eger KHDR-diń taýar ımportyna tosqaýyl qoıylsa, Soltústik Koreıa aýyr soqqy almaq.
Soltústik Koreıanyń saýda seriktesterine keletin bolsaq, Phenánnyń barlyq málimetteri tolyqtaı qupıalanǵan jáne memlekettiń óz kezeginde jabyq esik saıasatyn ustanatynyn eskere otyryp, onyń saýda seriktesteri tiziminiń qysqa bolatynyn logıkalyq turǵyda boljaýǵa bolady.
Alaıda, shyn máninde olaı emes. KHDR men saýda-sattyq seriktestik ornatqan 80-ge jýyq memleket bar. Olarǵa Úndistan, Germanıa, Fransıa, Portýgalıa, Fılıppınder jatady.
Birinshi orynda – Qytaı. Phenánnyń halyqaralyq saýdadaǵy kóleminiń 93%-y Qytaıǵa tıesili. Soltústik Koreıanyń Qytaıda eksporttaıtyn basty ónimi- kómir. Alaıda osy ónimniń ózi 2016 jyly sanksıaǵa ilikti.
Al Phenán Qytaıǵa qara metal, toqyma mata, qorǵasyn jáne t.b paıdaly qazbalardy eksporttaıdy eken. Sonymen birge Qytaı KHDR-ǵa keramıka, jemister, radıoquraldar, kompterler, janarmaı, kıim-keshek tasymaldaıdy. Ońtústik Koreıa sarapshylarynyń málimetinshe, KHDR men Qytaı arasynda jyldyq saýda-sattyq kólemi 6 mıllıard dollardy quraǵan.
KHDR-dyń Qytaıdan keıingi basty saýda seriktesi- Reseı. Alada Reseıdiń saýdadaǵy bóligi 1%-dy ǵana quraıdy. Reseı Soltústik Koreıaǵa qatyrylǵan balyq, er kıimderi men bıdaı, óńdelgen munaı eksporttaıdy.
Úndistan - KHDR-dyń saýda-sattyq kólemi boıynsha úshinshi basty seriktesi. Phenán Úndistanǵa kúmis, avtokólik qural-jabdyqtary men telefondar tasymaldaıdy. Al Soltústik Koreıa bolsa, Úndistannan músinder, kokos, maqta, jańǵaq, qorǵasyn alady.
Bul málimetter Massachýsets tehnologıalyq ınstıtýty tusyndaǵy ekonomıkalyq keńestiń 2015-2016 jylǵy málimetteri bolǵandyqtan, osy ýaqyt aralyǵynda KHDR-diń saýda-sattyq, ekonomıkalyq jaǵdaıy men memlekettermen baılanysy ózgerýi de múmkin.
Alaıda, jabyq esik saıasatyn ustanatyn Soltústik Koreıanyń saýda qatynasy shyn máninde, biz oılaǵannan da, qarqyndy damýda.
