Ekinshi dúnıejúzilik soǵys bastalardan sál buryn, keńestik sodyrlar qazaq jerinde «Asyra silteý bolmasyn, asha tuıaq qalmasyn» degen saıasat oıranymen mıllıondaǵan mal basyn qyrǵany belgili. Biraq, kóp ótpeı qazaqtyń sol túligine ózderi de qaıta kiriptar boldy. Tórt túlik mal týraly «Jeseń tamaq, ishseń sýsyn, kıseń kıim, minseń kólik» degen sóz týralyǵyn surapyl soǵys derti dáleldep berdi. Kózderin biraz nársege jetkizdi. Qyl aıaǵy ultymyzdyń atam zamannan turmysyna jaraǵan urshyǵy qıyn qystaý kezeńde óndiris stanogyna aınalǵan eken. Málimetke súıensek, 1941-45 jyldary Qazaqstannan maıdanǵa qaraı 2 mln. astam jyly kıim jóneltilgen eken. Kádimgi mal júninen toqylǵan jyly kıimder. El basyna kún týǵan tar zamanda, qazaq jerinde eńkeıgen qarıadan, es bilgen balaǵa deıin tylda eńbektengen. Jáne, bul jumysty kóbinde buǵanasy qatpaǵan ul, qyzdar atqarǵan eken. Uldar jazda qozy kógendep, mal baǵyp, shóp shaýyp, qyryqtyqpen aınalyssa, qyzdar jún jýyp tazartýmen, tútip, shıratýmen, urshyqpen ıirip daıyn jipti toqýǵa jiberip otyrǵan. Aqmola oblysyndaǵy, Nura ózeni boıyndaǵy aýyldardyń birinde tulymshaǵy jelbirep ósip kele jatqan jas shamasy 8 derdegi kishkene qyz Orynbasardyń taǵdyry ózgelerden bólek emes. Bul kúni seksenniń seńgirinen asyp, toqsandy alqymdaǵan Orynbasar apa Balqybekova: «Maıdanǵa jyly kıimder daıyndaý qazan aıynan bastalatyn. Sodan qudaıdyń qutty kúni sáýir aıyna deıin sozylatyn» dep eske alady. Túnniń bir ýaǵyna deıin erteńgi kúnge jún jýyp daıyndaımyz. Andaı jerde áıelder urshyqpen jún ıirip berip otyrady. Al, árqaısymyz kúnine 5-6 par bıalaı, shulyq, moıynoraǵysh, bas kıim, jaýyngerlerdiń qarý ustaýyna ıkemdep úsh saýsaqty qolǵap toqıtynbyz. Al, jazda sıyr, qoı saýyp prezendep soǵysqa jiberetinbiz» deıdi. Osy ýaqytqa deıin de tyldaǵy eńbek jaıly aıtylyp, jazylatyn. Biraq, qazaq aýyldaryndaǵy qarshadaı qazaq qyzdarynyń, uldarynyń tyldaǵy erlikke para par eńbekteri týraly aýyz ashpaý nege degen kókeıde suraq týdyrady. Aqparat az desem artyq aıtqandyq emes. Biraq, sol balǵyn jetkinshekterdiń atyn ardaq tutýmen qatar, qazaqtyń tyldaǵy erligin endigi jerde kórsetý lázim. Sebebi, sum soǵys olardyń balalyǵyn urlaǵan. Kóktem shyǵa aýladaǵy aryqqa, qaǵaz qaıyq aǵyzyp, Qyzyǵyp bala bolyp, asyr salyp, alaqaılap shattanbaǵan. Olardyń kókeıinde bir ǵana arman, tilek boldy. Ol alys maıdandaǵy aǵasy men kókesiniń aman esen oralýy edi. Olar búgingi beıbit ómirdiń ár sátin ózderiniń názik saýsaqtarymen shaqyrǵanyn bilmegen edi.
Zúbaıra Akımova
