Jolym bolyp Qytaıdyń Shyńjań Uıǵyr avtonomıaly ólkesiniń Úrimji qalasynda jeti jyldan beri dástúrli ótkizilip kele jatqan «Peıil chempıonty» fýtbol jarysyn uıymdastyrýshy jas kásipker, sport jankúıeri Medet Baǵdatulymen kezdesip sózge tartqan edim.
- Qurmetti Medet Baǵdatuly myrza sizdiń esimińiz bul kúnderi Qytaı qazaqtarynyń fýtbolymen qatar atalyp júr buǵan ne sebep? - Asyra siltep jiberdińiz, men tek qana ózimniń sport salasyna degen bir kisilik azamattyq mindetimdi atqaryp júrgen jaıym bar. Men kishkene kezimnen sportqa onyń ishinde, dop túrlerine qatty qyzǵatynmyn, mektepte jáne keıin ýnıversıtette oqyp júrgende basketbol komandasynyń belsendi músheleriniń biri bolǵam. Alaıda bizde osy ónerimizdi ary qaraı damytatyn jaǵdaı bolmady, sol sebepti de sportty kásip ete almadym meniń qatarlastarym da solaı boldy, eger sol kezderde ekonomıkalyq jaǵdaı jar bergende, qoldaý bolǵanda bizderden talaı sport juldyzdary shyǵatyn edi. Col sebepti de ózim sportshy bolý armanyma jete almasam da artymdaǵy ini-qaryndastaryma jol ashý oıy keldi. Talaptanǵan adam nysanasyna jetedi ǵoı, 2008 jyly ýnıversıtet bitire sala óz oıymdy júzege asyrý úshin azyn-aýlaq tıynnyń basyn qurap, sol tusta endi jandana bastaǵan kompúter salasyndaǵy saýda-sattyqpen aınalystym. Jolym bolyp jumysym júrgen soń kelesi jyly, ıaǵnı 2009 jyly «Peıil ǵylym-tehnıka shekteýli seriktestigin» quryp sol jyly aq birinshi kezekti peıil fýtbol chempıonatyn uıymdastyrdym. Mine sodan beri jeti jyl ótti, bıyl jetinshi ret ótkizilmek. Jańaǵy siz aıtyp otyrǵan meniń Shyńjań fýtbolymen atymnyń baılanysty bolý sodan bolý kerek. - Jańa bir sózińizde kezinde ekonomıkalyq jaǵdaı qolbaılaý boldy dedińiz sonda úkimet fýtbol salasyna selqos qaraı ma? - Qytaı úkimetiniń úlken qarjy salyp otyrǵan sport salasynyń bir osy fýtbol salasy, sondyqtan da aýdandardan bastap respýblıkaǵa deıin ótkiziletin fýtbol jarystary óte kóp, alaıda olar tek memlekettik mekemeler atynan ótekiziletindikten, tek sol mekemedegi adam ǵana tebý kerek bolady da, talanyttar jınalyp jeke qurama quryp oınaı almaı orta komandalyq deńgeıde qalyp, ózderin kórsete almaıtyn jaǵdaı kóp. Al men jeke kásipker retinde uıymdastyratyndyǵymnan fýtboldy jaqsy tebetin balalardyń birigip óz komandalaryn quryp qatysýyna tamasha oraı jaratamyn. Bul ásirese ózimizdiń qazaq ultymyzdan shyqqan jastarǵa kóbirek qatysty. Biz ótkizip otyrǵan jarysqa da memleket óz tarapynan túrlishe kómekter kórsetip otyrady. - Sonda sizder uıymdastyryp otyrǵan jarysta ultqa, kelgen jerge shekteme joq qoı ? - Negizi «Peıil fýtbol chempıonaty» qazaq ultyna, qazaq jastaryna arnalǵan. Alaıda biz kóp ultty memleket bolǵandyqtan ózge ulttardan da sportshylardy komandaǵa qosamyz, degenmen jasaqtalǵan fýtbol komandasynyń 90 paıyzy qazaq bolýy shart. Al jer máselesine kelgende bul jalpy Qytaı qazaqtary men birge Qazaqstannanda komanda kelip qatysýyna bolady. Ózińiz bilesiz bundaǵy qazaqtar úsh aımaqpen birge kórshiles basqa aımaq oblystardyń aýdandaryna da ornalasqan, sol sebepti komandalar kóbinese aýdan atynan qatynasady. Biraq bizdiń talap boıynsha komandalar jerdiń atymen shyqpaıdy, basqa atpen shyǵý kerek, mysaly Kúnes aýdanynyń komandasy «Sahara», al Altaı qalasynan «Qyran» komandasy degendeı. Bul ádis óz kezeginde ultymyzdyń bir derti jershildikti boldyrmaý úshin oılastyrylǵan. - Jarystyń uıymdastyrylýyn naqtyly túsindirip ótseńiz? - Eń alǵash 2009 jyly alǵash ret ótkizilgende tek Úrimji qalasynda turatyn qazaq jastary fýtbol quramalaryn jasaqtap eki úsh komanda qatysty. Keıin birtindep damı kele 2013 jyldan bastap İleden 2 komanda, Tarbaǵataıdan 2 komanda, Altaıdan 4-5 komanda, Sanjy oblysynan bir komanda, al Úrimji qalasynan 2-3 komanda qatysyp keledi. Bıyl Buratala oblysynanda bir komanda kelmekshi. Aıta keterligi bul komandalar áýeli ózara aýdan aralyq jarystan irktelip shyǵady. Mysaly bıyl barylyǵy 16 komanda «Peıil lońqasyna» talasý quqyǵyna ıe bolady dep josparlanyp otyr. - Peıil lońqasyna talasatyn komandalardyń bárin siz qarjylandyrasyz ba? - Joq, men tek uıymdastyrýshymyn. Bul máseleleni atap aıtar bolsaq komandalardyń kelip-ketýi, turar jaıy, tamaǵy, kıimi jáne jarys ótkiziletin fýtbol alańynyń jalaqysy, tóreshilerdiń aqysy degendeı t.b. bárin osy jerdegi qazaq ultynan shyqqan sportsúıer jeke kásipkerler ortaq qarajat jıyp óz moıynymyzǵa alamyz. Bulardy biz uıymdastyrýshylar alqasy deımiz atap aıtar bolsam, bul qatarda ultymyzdan shyqqan Arys, Jeńis, Ýálıbek, Ernur, Tańat sekildi taǵy basqa aty atalmaǵan aǵalarymyz bar. Sonymen birge bul kúnderi ustazdyq jolyna túsken Talapbek Qasymbekuly kezinde «Peıil» komandasyn quryp biraz jyldar boıy Shyńjań qazaǵynyń fýtboly úshin kóp ter tókti. - Sizdiń uıymdastyryp otyrǵan fýtbol jarysy tek sport básekesi ǵana emes, birliktiń uıytqysy dese bolatyndaı eken. - Árıne, ár jyly mamyr aıynda bolatyn «Peıil fýtbol lońqasyna» talasý jarysy bizdiń Qytaı qazaǵynyń eń úlken kólemdi sport merekesi desem artyq bolmas. Bul mereke kezinde sportshylar ózara tájirbıe almastyryp, tanysady. Ásirese fýtbolshy jastarymyzdyń bolashaǵyna jol ashyp, juldyzdardyń jaryqqa shyǵýyna sep bolady, mysaly qazir Qytaı Memlekettik jastar fýtbol quramasynda dop teýip júrgen Erjet inimiz 2011 jylǵy jarysqa qatysqan. Budan da keremeti osy jarys kezinde biz Qytaıdaǵy qazaqtardyń berekesin kórsetip qalatynymyz bar. - Suhbatyńyzǵa raqmet Medet myrza! Osy oraıda Atajurttaǵy aǵaıynǵa aıtar sálemińiz barma? - Eń áýeli men barsha Alash balasyn «Qazaq handyǵynyń 550 jyldyq» mereıtoıymen quttyqtaımyn! Barsha qazaq azamattaryn, ásirese kásipkerlerimizdi ultymyzdyń sportyna jankúıer bolyp, jastardy qoldap- qýattasa eken deımin. Jánede bılyǵy jarysqa múmkin bolsa Qazaqstannanda fýtbol quramasy kelip qatyssa eken degen tilegim bar. Bul biz úshin nur ústine nur bolar edi.
Suhbattasqan: Álibek Ydyrys
