Almaty mýzeıinde «Tól teńgemiz – Táýelsizdik tiregi» atty kórme uıymdastyryldy. Munda ár ǵasyrlarda qoldanylǵan kóne aqshalar qoıylǵan. Sharanyń maqsaty ulttyq valútanyń eń alǵashqy úlgilerinen bastap, búgingi kúnge deıingi damý joldaryn kórsetý.
Kórmede Táýelsiz Qazaqstannyń ulttyq valútasy – teńgeniń qalyptasýy men nyǵaıýynyń 25 jyldyq tarıhyn kóz aldymyzǵa elestetýge múmkindik beretin keń aýqymdy muraǵattyq qujattar, foto- jáne beınematerıaldar usynylǵan. Olardyń qatarynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jeke muraǵatynan alynǵan biregeı jumys jazbalary da bar. Odan bólek, Memleket basshysy shyǵarǵan jarlyqtar qoıylǵan.
Sondaı-aq teńge men tıyndardyń alǵashqy úlgilerinen bastap, qazaqstandyq valútaǵa dúnıejúzilik dańq pen halyqaralyq sarapshylardyń joǵary baǵasyn bergen ınvestısıalyq jáne koleksıalyq monetalarǵa deıingi qazaqstandyq nýmızmatıkanyń tolyq toptamasyn kórýge bolady.
«Alǵashqy ret jurtshylyq nazaryna Táýelsiz Qazaqstannyń ulttyq valútasynyń paıda bolýy men qalyptasýy jóninde sıpattaıtyn biregeı arhıvtik materıaldar usynylǵan. Olardyń ishinde sharalarmen ulttyq valútanyń engizý týraly Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyqtary, telearnada sóılegen sózderi, úndeýleri halyqqa arnalǵan. Ulttyq valútany engizý jónindegi memlekettik komısıa otyrystarynyń hattamalary men sheshimderi jáne t.b. qundy qujattary kórsetilgen», – dedi Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti arhıviniń Muraǵattyq tehnologıalar basqarmasynyń basshysy Bahythan Shaılazymov.
1993 jyly elimizde birinshi ret ulttyq valúta aınalymǵa jiberildi. Sodan beri 15 qarasha – qazaqstandyq qarjygerlerdiń kásibı merekesi bolyp bekitildi. Eń alǵashqy teńgemizde belgili tarıhı tulǵalardyń portretteri paıdalanyldy. Mysaly, 1 teńgelik banknotqa Ábý Nasyr ál-Farabı, 3 teńgelikte Súıinbaı, 50 teńgelikte Ábilqaıyr han, 100 teńgelikte Abylaı han beınesi somdaldy.
«Basynda 4 adam kiriskenbiz. Bárine ózim basshylyq ettim. Sodan soń teńgelerimizdiń eskızin jasap, bankke baryp kórsetip ketý kerek bolǵan. Teńge jaǵyn men alyp kettim da, moneta jaǵyn basqa adam alyp ketti. Barlyǵyna jalǵyz júgire almadym. Germanıa, Ispanıaǵa bardym, eki jaqqa úlgere almadym. Sodan soń men teńgeni aldym da, kúndiz-túni eńbektenýge kiristik», – dep eske alady teńgeniń avtory Haırolla Ǵabjálelov.
Kórmede ár ǵasyrlarda qoldanylǵan kóne aqshalar qoıylǵan. Sonyń biri – álem boıynsha jalǵyz úlgisi ǵana belgili bolyp otyrǵan, Shyńǵys hannyń atymen Samarqandta soǵylǵan altyn dınar. Ol tıpologıalyq turǵydan alǵanda álemdegi jalǵyz aqsha deıdi uıymdastyrýshylar. Budan basqa, «Áziret sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq murajaıy, Otyrar qoryq-mýzeıi qorynda saqtalǵan jádigerler kópshilik nazaryna usynyldy.
«Jalpy, álemde Shyńǵys han atymen soǵylǵan aqsha túrleri kezdesedi. Biraq Samarqan aqsha saraıynda soǵylǵan Shyńǵys han atymen soǵylǵan aqshalar altyn dınarlar. Álemde eki danasy ǵana belgili. Onyń ekeýi de memlekettik Ermıtaj bar ǵoı Sankt-Peterbýrgtaǵy sol jerde saqtaýly. Olardyń tıpologıalyq ereksheligi bul aqshadan erekshe. Sondyqtan bul aqsha qazirgi tańda jalǵyz aqsha retinde qarastyryp otyrmyz», – dedi «Áziret sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıiniń qor saqtaýshysy Tolqyn Joldasov.
«Tól teńgemiz – Táýelsizdik tiregi» kórmesi Almaty mýzeıinde uıymdastyrylyp otyr. Ol bir aıǵa deıin jalǵasatyn bolady. Al kelip tamashalaımyn degender úshin esik árdaıym ashyq.
