Jeltoqsan aıynda Qazaq eli men Eýropa odaǵy arasynda yntymaqtastyqty keńeıtý jónindegi kelisimge qol qoıylady. Úkimet basshysy Kárim Másimovtiń aıtýynsha resmı Astana Eýropa Odaǵymen (EO) qarym-qatynasyn tereńdetkisi keledi. Negizi Qazaq eliniń Eýrazıa ekonomıkalyq odaǵy emes, Eýropa odaǵymen áriptestik ornatýy quptarlyq dúnıe. Sebebi, Eýropa odaǵy órkenıetti el bolǵandyqtan meılinshe terezesi teń saıasat júrgizýge tyrsady. Sondyqtan da bizge EAEO-dan góri Eýropamen áriptestik ornatý tıimdi.
«Azattyq» radıosynyń jazýynsha, Eýropa odaǵy Ýkraına, Grýzıa men Moldova sıaqty shyǵystaǵy kórshilerine usynǵan asosıasıa qurý jáne erkin saýda-sattyq ornatý jaıly saıası kelisimdermen salystyrǵanda, atalǵan kelisim-sharttyń mazmuny álsizdeý kórinedi. Alaıda, EO-nyń Ortalyq Azıanyń ózge elderi nemese Reseımen budan erterekte bekitken kelisimderine qaraǵanda Qazaqıamen kelisimi qomaqty. Sebebi, jańa kelisim-shartta ekonomıka, saýda jáne ınvestısıa, sot tóreligi jáne qaýipsizdik, zań ústemdigi, adam quqyǵy men derbes derekterdi qorǵaý sıaqty máseleler qamtylǵan. Sondaı-aq, qujatta syrtqy saıasat salasynda aımaqtyq qaýipsizdik, terorızmmen kúres, Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasyna qatysty kelissózdermen qatar adam quqyqtary men demokratıalyq ınstıtýttardy damytý máselelerine basymdyq berilgen.
Joǵaryda aıtqandaı Qazaq eliniń Eýropamen áriptestik ornatýǵa umtylǵany quptarlyq dúnıe. Sebebi, Reseıdiń «ózim bilem» degen saıasaty bizdiń ulttyq múddemizge qarama-qaıshy bolyp otyr. Máselen, naýryz aıynda Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın «EAEO elderi arasynda ortaq valúta engizýdi talqylaıtyn kez jetti» dep málimdegen bolatyn. Al, Qazaq eli EAEO aıasynda ortaq valútanyń bolǵanyna qarsy ekenin resmı túrde birneshe ret aıtty. Naqtyraq aıtsaq, ulttyq ekonomıka mınıstriniń orynbasary Tımýr Jaqsylyqov «Qazaqstan EAEO aıasynda ortaq valúta engizý múmkindigin qarastyrmaıtyny jaıly aıqyn, ári dáıekti pozısıa ustanyp keledi» dep málimdegen. Sondaı-aq kúni keshe Reseı memlekettik dýmasynyń TMD isteri jónindegi komıteti tóraǵasy Leonıd Slýskıı ortaq valúta jasaý týraly jumys júrgizilip jatqanyn málimdedi. Leonıd Slýskııdyń málimdemesine, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń baspasóz hatshysy, Dáýren Abaev naqty jaýap berdi. Onyń aıtýynsha EAEO aıasynda ortaq valúta qurý týraly másele kún tártibinde turǵan joq.
Mine, osyndaı «Aqqý, shortan, hám shaıan» jaǵdaıynda Reseımen teń dárejede jumys jasaý múmkin emes. Onyń ústine, belgili saıasattanýshy Dosym Sátpaev bul málimdemeni ıntegrasıalyq jobaǵa kúmándanýshylar qarasy kóbeıip, olardyń qataryna bıznes ókilderiniń qosyla bastaýymen baılanystyrady.
– Ásirese byltyr Reseı ekonomıkasyndaǵy jaǵdaı qıyndap, rúbl quldyrap, Qazaqstan naryǵyn Reseıdiń arzan ımporty basyp qalýyna baılanysty kásipkerler úkimetten bıznesti qorǵaýdy talap etken kezde kúmándanýshylar qatary kóbeıdi. Qoǵamda skeptısızm ósip keledi. Ásirese, Reseı bul jobany geosaıası mindetterin sheshýge jáne postsovettik keńistiktegi yqpalyn kúsheıtý úshin paıdalana bastaǵannan keıin synaýshylar qarasy kóbeıdi. Reseı saıasatkerleriniń ortaq valúta, biryńǵaı aqparattyq alań, qorǵanys keńistigin qurý sıaqty usynys-málimdemeleriniń bári Qazaqstan qoǵamyndaǵy alańdaýshylyqty kúsheıtip jiberdi. Sondyqtan jurtty tynyshtandyrý úshin sheneýnikterdiń «munda eshqandaı saıasat joq, tek ekonomıkalyq múdde ǵana» degen sózdi jıi aıtýyna týra keledi, al men kerisinshe dep sanaımyn. Odaq áý bastan qurylǵan kezde bıznestiń problemalary ekinshi orynda bolǵan, – deıdi Dosym Sátpaev.
Uzyn sózdiń qysqasy, 5 el múshe bolyp otyrǵan Eýrazıa ekonomıkalyq odaǵyna Reseı ústemdik etip otyr. Bul arada teń dárejedegi saıasattyń ısi múlde sezilmeıdi. Sondyqtan da, atalǵan odaq Qazaq eli úshin ǵana emes ózge elder úshin de qaýipti. Al Eýropa odaǵy Reseı sıaqty «aıttym bitti» degen saıasat júrgizbesi anyq. Óıtkeni belgili deńgeıde demokrtıalyq qundylyqtardy saqtaýy múmkin. Alaıda, solaı eken dep Eýropa odaǵyna 100 paıyz senim bildirýge de bolmaıdy. Sebebi ár memlekettiń óziniń múddesi bar. Al qazir biz EAEO balama retinde Eýropa odaǵymen áriptestik ornatýǵa múddelimiz.
Serik JOLDASBAI
Astana
